Ertuğrul, Muhsin

Ertuğrul Muhsin May, Selim Kudret, Perdeci, Ahmet Rıdvan, İpçeken, Servet Moray, Füruzan Cemali
(d. 07 Mart 1892 / ö. 29 Nisan 1979)
Tiyatro yazarı, çevirmen, sinemacı, oyuncu, yönetmen, sanat yönetmeni, eleştirmen, yönetici, eğitmen
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İlköğrenimini Tefeyyüz Mektebi ve Darüledep’in ardından Soğukçeşme ve Toptaşı Rüştiyelerinde tamamladı. Ortaöğrenimini Mercan İdadisi’nde gördü. Vahram Papazyan’ın etkisinde kalarak 1911’de Paris’e gitti; Batı tiyatrosunu yakından takip etti. Darülbedayi’nin kuruluş çalışmalarına katıldı. 1916’da gittiği Almanya’da hem tiyatro hem de sinema faaliyetlerinde bulundu. Beyoğlu Musiki Akademisi’nde ders verdi. 1921'de tekrar Darülbedayi'ye döndü ve rejisör olarak çalışmaya başladı. 1925’te Sovyetler Birliği’ne gitti ve Stanislavski, Tayrov, Meyerhold, Nemiroviç-Dançenko ve Ayzenşatyn gibi tiyatrocularla tanıştı. 1927'de Darülbedayi sanat yönetmenliğini üstlendi. Sanayi-i Nefise Birliği’nin Tiyatro Bölümü başkanlığına atandı. Amerika’da Paramount stüdyolarını görme imkânı buldu. 1931’de Almanya’da Goethe Madalyası verildi. Moskova’da Sovyet Çocuk Tiyatrosu’nun kurucusu Natalya Satz ve Profesör Arkin’le görüştü. Darülbedayi çocuk tiyatrosunu kurdu; 1935-1936 sezonunda çocuk oyunları düzenli olarak sergilenmeye başlandı. Ankara Devlet Konservatuvarı’nda tiyatro öğretmeni olarak ders verdi. 1946'da İngiltere'de Londra'da bale yönetmeni koreograf Dame Ninette de Valois'yla görüştü.

Devlet Tiyatrosu Genel Müdürlüğüne 1954'te tekrar atandı. Bu dönemde 1955’te Küçük Tiyatro ve Oda Tiyatrosu'nu açtı. İzmir ve Bursa'da Devlet Tiyatrosu, Adana'da şehir tiyatrosu açılmasında emeği geçti 1957). 1958'de görevinden alınarak İstanbul Şehir Tiyatrosu'na başyönetmen olarak atandı ve görevini 1966’ya kadar sürdürdü. 1960-1961 yıllarında Üsküdar ve Kadıköy Tiyatrolarını açtı. Rumelihisarı temsillerini başlattı; 1965’te Zeytinburnu Tiyatrosu’nu açtı. 23 Ekim 1971’de Devlet Kültür Armağanı’na layık görüldü. 1974’te Şehir Tiyatroları Genel Sanat Yönetmenliğine atandı. 1974-1975’te Gültepe Tiyatrosu'nu ve Bayrampaşa Tiyatrosu'nu açtı. 1976’da görevini bıraktı. 29 Nisan 1979’da İzmir’de vefat etti.

Muhsin Ertuğrul, çağdaş Türk tiyatrosunun kurucusu isimlerinden biri olarak tiyatro üzerine fikirlerini açıkladığı, oyunlar üzerine tahliller yaptığı, tiyatro eserlerini tanıttığı çok sayıda yazı kaleme aldı. Yazıları Temaşa, İctihad, Darülbedayi, Türk Tiyatrosu, Yedigün, Perde ve Sahne, Şehbal, Küçük Tiyatro, Tepebaşı Deneme Sahnesi Dergisi, Resimli Ay, İnci, Oyun, Türk Dili, Milliyet Sanat, Politika, Alkış, Yeni Ufuklar, Oturum, Ülkücü Öğretmen dergilerinde; Cumhuriyet, Akşam ve Vakit gazetelerinde yayımlandı.

Çağdaş Türk tiyatrosunun oluşumunda sahip olduğu büyük payın, onun tiyatroya olan derin bağlılığından ve gözlem dikkatinden kaynaklandığı görülür. Muhsin Ertuğrul'un telif tek tiyatro eseri 1911'de sahnelenen "İntihar"'dır. Bu oyunun dışında yabancı dillerden çok sayıda tiyatro eseri çevirisi ve uyarlamaları vardır. Ertuğrul'un sahnelenen fakat basılmayan çeviri piyesleri; "Hortlaklar", "Kreutzer Sonat", "Hamlet", "İnsanın Hayatı", "Tosun", "Büyük Hala", "Tehlikeli Kadın", "Sözün Kısası", "Othello", "İki Efendinin Uşağı", "Meraklı Kadınlar", "Sen Öl Ben Yaşayayım" ve "Godot'yu Bekliyoruz" yer almaktadır. Eserlerinin arasında sahnelenen fakat basılmayan uyarlamalar ise; "Büyük Hata", "Kasırga", "Bir Macera", "Halkın Düşmanı", "Kaşif Efendi-Hoca", "Kafa Dağı Mebusu", "Maskaralar", "Yeni Allah", "İki Düşman" ve "Amcalar Eğleniyor"'dur(Sevinçli 1989: 40-41).

Kaynakça

Çalışlar, Aziz (1993). "Ertuğrul, Muhsin". Tiyatro Adamları Sözlüğü. İstanbul: Mitos Boyut. s.80-81.

Çelik, Ayşegül (2013). Ölmeyi Bilen Adam Muhsin Ertuğrul. İstanbul: Can Yayınları.

Erdur, Oğuz (2019). “Türk-Sovyet Kültürel İlişkilerinde Muhsin Ertuğrul”. Karadeniz Araştırmaları, XVI/61: 66-77

Onaran, Alim Şerif (1981). Muhsin Ertuğrul’un Sineması. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Sevim, Seçkin (2016). “Muhsin Ertuğrul: Türk Sinemasının Kurucusu mu Yoksa Günah Keçisi mi?”. İnsan ve İnsan. III/10: 64-83.

Sevinçli, Efdal (1984). “Muhsin Ertuğrul’un Tiyatro ve Sinema Yazıları”. Ölümünün 5. Yılında Muhsin Ertuğrul Semineri Bildirileri. İzmir: Ege Üniversitesi Atatürk Kültür Merkezi.

Sevinçli, Efdal (1987). Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Sinemadan Tiyatroya Muhsin Ertuğrul. İstanbul: Broy Yayınları.

Sevinçli, Efdal (1989). Tiyatro Görüşleriyle, Uygulamalarıyla Bir Tiyatro Adamı Olarak Muhsin Ertuğrul. Doktora Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.

Tuncay, Murat (2010). “Türk Tiyatrosunda Sahne Arkası Etiğinin Gelişimi ve Muhsin Ertuğrul”. Tiyatro Araştırmaları Dergisi, 29: 81-144.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NURTAÇ ERGÜN ATBAŞI
Yayın Tarihi: 23.01.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Uçurumİtimad Kütübhanesi-Seyyid Tahir (Orhaniye Matbaası) / İstabul1900Diğer
Fener Bekçileriİtimad Kütüphanesi (Kader Matbaası) / İstanbul1918Diğer
Yasin Efendiİtimad Kütüphanesi (Kader Matbaası) / İstanbul1918Diğer
İhtilal: Bir Akıl FaciasıNecm-i İstikbal Matbaası / İstanbul1926Çeviri
CehennemHalk Kütüphanesi Sahibi Abdülaziz (Necm-i İstikbal Matbaası) / İstanbul1926Diğer
Renkli FenerHalk Kütüphanesi Sahibi Abdülaziz / İstanbul1926Diğer
Söz Söylemek Sanatı: RetorikReklam Basımevi / İstanbul1937Çeviri
BabaRemzi Yayınevi / İstanbul1937Çeviri
Yeni Seyircilere Mahsus Tiyatro KılavuzuLatif Dinçbaş Matbaası / İstanbul1940Eleştiri
İnsan ve Tiyatro Üzerine "Gördüklerim"Yankı Yayınları / İstanbul1975Deneme
Tiyatro YazılarıDevlet Tiyatroları / Ankara1986Eleştiri
Tiyatro YazılarıDevlet Tiyatroları / Ankara1986Eleştiri
Benden Sonra Tufan OlmasınDr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı / İstanbul1989Hatıra
Gerçeklerin Düşleri: Tiyatro DüşünceleriDr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı / İstanbul1993İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KEMÂL, Seyyid Ahmed Kemâl Paşad. 1808-09 - ö. 1887Doğum YeriGörüntüle
2FEHMÎ, Fehmî Hüsâm Deded. 1848 - ö. 1912Doğum YeriGörüntüle
3HAYRÎ, Müderris-zâde Ahmed Hayrî Efendid. ? - ö. 1851Doğum YeriGörüntüle
4İskender Fahrettin Sertellid. 1892 - ö. 29 Mayıs 1943Doğum YılıGörüntüle
5Sevük, İsmail Habipd. 1892 - ö. 17 Ocak 1954Doğum YılıGörüntüle
6ŞİFAÎ/TABİBÎ, Ramazan Akçad. 1892-1893 - ö. 1955Doğum YılıGörüntüle
7SADIK/SADIK BABA, Sadık Doğanayd. 1933 - ö. 23.01.1979Ölüm YılıGörüntüle
8PENAHOV, Penah Eleskeroğlud. 1926 - ö. 1978-1979?Ölüm YılıGörüntüle
9Akıncı, Nazif F.d. 01 Ocak 1926 - ö. 09 Aralık 1979Ölüm YılıGörüntüle
10Onur Ünlüd. 24 Haziran 1973 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Mustafa Güçlüd. 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Öneş, Mustafad. 1935 - ö. 21 Ocak 2017MeslekGörüntüle
13Ziya Paşad. 1829 - ö. 1880Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Konuk, Ahmet Avnid. 1868 (h. 1287) - ö. 14 Mart 1938Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İsmail Safad. 1867 - ö. 24 Mart 1901Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HALÎMÎ, Selîmd. 1793-94 - ö. 1854Madde AdıGörüntüle
17SELÎM SÂBİT EFENDİd. 1829 - ö. 1911Madde AdıGörüntüle
18GENÇ ÂBİD/ÂBİD/TAŞÇI, Ahmet Arıtürkd. 26.08.1943 - ö. ?Madde AdıGörüntüle