Esîri, Hasan b. Şeyh Hüseyin

(d. ?/? - ö. 1140/1727-28)
münşî ve yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Hasan’dır. Bursalı’dır. Babasının adı Şeyh Hüseyin’dir. Osmanlı Müellifleri’nde, Mi’yârü’d-Düvel ve Misbarü’l-Milel adlı eserindeki “an kethudâyân-i ocag-ı cebeciyân-ı dergâh-ı âlî” ibaresine göre Yeniçeri mensuplarından olduğu, Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri’nde cebeci birliklerine katılmış olduğu belirtilmiştir. İkinci Viyana Seferi’ne katıldı. Adı geçen bu iki kaynakta Viyana kuşatması sonrasındaki savaşlarda Avusturyalılar’a ya da Macaristan seyahati sırasında Nemçelüler’e esir düşmesi nedeniyle Esîrî mahlası verildiği belirtilmektedir. Esirliği sonrasında Defterdâr oldu ve 1118/1706’da Bağdad’a sonra da Kıbrıs’a gtti. 1142/1721’de geri döndü ve Cebeci Kahyası oldu. Ömrü boyunca Osmanlı ülkesinin çoğu yerini ve ayrıca İkinci Viyana Seferi nedeniyle de Viyana ve civarını gezdi. Yaşının çok ilerlemiş olmasına rağmen 1138/1725 tarihinde Mi’yârü’d-Düvel ve Misbârü’l-Milel adlı eserini kaleme aldı. 1140/1728 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Adı geçen eserinden anlaşıldığı kadarıyla tarih ve coğrafya alanında kendini iyi yetiştirmiş ve devlet işlerinde tecrübeli bir zat idi.

Eserleri şunlardır:

1. Mi’yârü’d-Düvel ve Misbârü’l-Milel: Tarihî ve coğrafî bir derlemedir. 1138/1725 tarihinde tamamlanmış olup seksen cüze ayrılmıştır. Osmanlı tarihi ve özellikle on yedinci yüzyıl sonu Osmanlı tarihi kısmı çok ayrıntılı ve geniş bir şekilde ele alınmıştır. İkinci Viyana Seferi’nin tasvirleri de ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. Osmanlı tarihi kısmının sonunda Osmanoğulları'nın faziletlerine dair ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Ayrıca o zaman göre yapılmış ta’biyetü’l-ceyş (askerî taktik) haritaları ve coğrafyaya dair çok sayıda faydalı bilgi de eserde yer almaktadır (Üçok 1992:290). Esere kaynaklık eden başlıca eserler Kâtib Çelebi’nin Cihan-nümâ adlı eseri ile Arapça olarak kaleme aldığı Fezleketü’t-Tevârîh’in tercümesidir (Ak 1993:215). Eserin bir nüshası, Süleymaniye Ktp., Es’ad Efendi Bölümünde iki cilt hâlinde olup 2109 numarada birinci cilt ve 2110 numarada ikinci cilt bulunmaktadır. Ayrıca Millet Ktp., Hekimoğlu Ali Paşa Böl., 803 numarada da yine eserin sadece birinci cildi kayıtlıdır. (https://www.yazmalar.gov.tr/detayli_arama.php?cmd=search&eserAdi=&yerno=&yazar=Esiri+Hasan).

2. Münşeât-ı Esîri:  Esîrî Hasan Efendi tarafından yazılmış resmî ve hususî mektupların suretlerinden meydana gelmiştir. Eser, Manisa İl Halk Ktp., 5158/3 numarada kayıtlı bir mecmuanın 83b-92b yapraklarında yer almaktadır. Her sayfada 32 satır bulunan eserin telif tarihi 1155/1742’dir (Gülertaş 1986:44).

Kaynakça

Babinger, Franz (1992). Osmanlı Tarih Yazarları ve Eserleri. çev. Bahriye Üçok. Ankara: KB Yay.

Gülertaş, Gönül (1986). Manisa İl Halk Kütüphanesi, Türkçe Yazmaları Katalogu. Manisa.

Özen, Mustafa (hzl.) (1975). Osmanlı Müellifleri. C. 3. İstanbul. 50.

Sarıcaoğlu, Fikret (1997). “Harita”. İslam Ansiklopedisi. C.16. İstanbul: TDV Yay. 215.

https://www.yazmalar.gov.tr/detayli_arama.php?cmd=search&eserAdi=&yerno=&yazar=Esiri+Hasan

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HASAN GÜLTEKİN
Yayın Tarihi: 21.05.2014
Güncelleme Tarihi: 22.11.2020

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HIBRÎ, Hayreddin Efendid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2EMÎRÎ, Mevlânâ Seyyid Mahmûdd. ? - ö. 1536Doğum YeriGörüntüle
3RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724Doğum YeriGörüntüle
4HIBRÎ, Hayreddin Efendid. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5EMÎRÎ, Mevlânâ Seyyid Mahmûdd. ? - ö. 1536Doğum YılıGörüntüle
6RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724Doğum YılıGörüntüle
7HIBRÎ, Hayreddin Efendid. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8EMÎRÎ, Mevlânâ Seyyid Mahmûdd. ? - ö. 1536Ölüm YılıGörüntüle
9RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724Ölüm YılıGörüntüle
10HIBRÎ, Hayreddin Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11EMÎRÎ, Mevlânâ Seyyid Mahmûdd. ? - ö. 1536MeslekGörüntüle
12RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724MeslekGörüntüle
13HIBRÎ, Hayreddin Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14EMÎRÎ, Mevlânâ Seyyid Mahmûdd. ? - ö. 1536Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HIBRÎ, Hayreddin Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17EMÎRÎ, Mevlânâ Seyyid Mahmûdd. ? - ö. 1536Madde AdıGörüntüle
18RÂGIB, Bursevî Râgıb Ali Efendid. ? - ö. 1724Madde AdıGörüntüle