ESMER HATUN/ŞERİFE HALA, Şerife Soykan

(d. 1879 / ö. 12.12.1944)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Şerife Soykan olan âşık, 1879 yılında Kayseri’nin Melikgazi ilçesine bağlı Turan köyünde doğmuştur. Ebabekiroğulların’dan Hüseyin oğlu Mükrimin Ağa’nın kızıdır. Annesinin adı ise Hatice’dir. Eşi Sarıoğlu Şaban Bey, Birinci Dünya Savaşı’nda vefat etmiştir. Bunun üzerine yetim kalan iki oğlunu büyütmüş ve bir daha evlenmemiştir. İri yapılı, az konuşan, çok temiz kalpli, otoriter ve dindar bir insan olarak tanıtılan Soykan, son yıllarda sürekli çektiği bir hastalık nedeniyle 12 Aralık 1944 tarihinde köyünde vefat etmiştir (Önder 1945: 15-16; Önder 1981: 3; Satoğlu 1970: 108; Kalkan 1988: 83).

Halk arasında esmer oluşundan dolayı “Kara Şerif” olarak anılan âşık şiirlerinde Şerife Bacı ve Esmer Hatun mahlaslarını kullanmış (Önder 1945: 16; Önder 1981: 3; Kalkan 1988: 83); ancak birçok şiirinde mahlasa yer vermemiştir (Önder 1945: 16). Kendisine ait şiirlerden bir kısmı genç bir akrabası tarafından derlenmiş, diğerleri de aynı zamanda köylüsü olan ünlü folklor araştırmacısı Ali Rıza Önder tarafından toplanmıştır. Bu itibarla onu ilim âlemine tanıtan da Ali Rıza Önder olmuştur. Önder, Kayseri Halkevi dergisi Erciyes’te çıkan yazılarında ona ait pek çok şiiri bir araya getirmiştir (Önder 1945: 15-18; Soykan 1945a: 18; Soykan 1945b: 11; Soykan 1946a: 35; Soykan 1946b: 11). Hatta 19 Şubat 1981’de Türk Folklor Araştırmaları Kurumunda “Kayserili Kadın Halk Şairi Şerife Soykan” adında bir de konuşma yapmıştır (Önder 1981: 3).

Önder’in aktardığı bilgilere göre destan düzmeye ve deyişler söylemeye genç yaşta başlamıştır (Önder 1945: 16). Ümmî olan âşık, sanatını tamamen halk arasında söylenen veya okunan aşk şiirleri, türküler, maniler ve koşmalar sayesinde geliştirmiştir (Önder 1945: 16-17). Zekası, yaradılışındaki sanat eğilimi ve duyarlılık sayesinde dinî ve toplumsal konularda pek çok destan söylemiştir (Önder 1945: 17; Satoğlu 1970: 108; Kalkan 1988: 83). Dolayısıyla âşıkta “din duygusu” ve “mistik eğilim” oldukça baskındır. Şiirlerinde sevgiyi ve sevgiliyi anlatan sözleri sıkça kullanmıştır (Önder 1945: 17). Önder’e göre onun şiirlerinde Yunus Emre ve Seyrânî’ye benzeyen bir hava hâkimdir (Önder 1945: 17).

Şiirlerinde yöre ağzına ait ifadeleri de içeren yalın ve içten bir söyleyiş vardır. Mevcut şiirlerine bakıldığında hece ölçüsünün daha ziyade 11’li kalıbını tercih ettiği ifade edilebilir. Daha çok destan söylemeyi tercih eden âşığın eserlerinde nasihate dönük bir anlatım hakimdir.

Kaynakça

Kalkan, Emir (1988). Çağlar Boyunca Kayseri Şairleri. Kayseri: Kayseri İli Özel İdare Müdürlüğü ve Kayseri Belediyesi Birliği Yay.

Önder, Ali Rıza (1945). “Kadın Halk Şairi Şerife Soykan (1879-1945”. Erciyes Kayseri Halkevi Dergisi 26-27, s. 15-18.

Önder, Ali Rıza (1981). “Kayserili Kadın Halk Ozanı Şerife Soykan”. Erciyes Dergisi. 38, s. 3-4.

Satoğlu, Abdullah (1970). Kayseri Şairleri. Ankara: As Matbaası.

Soykan, Şerife (1945a). “Öşür ve Hezir (Şiir)”. Erciyes Kayseri Halkevi Dergisi. 31-32, s. 18.

Soykan, Şerife (1945b). “Erzincan’a Ağıt (Şiir)”. Erciyes Kayseri Halkevi Dergisi. 34-35, s. 11.

Soykan, Şerife (1946a). “Birinci Dünya Savaşı Destanı (Şiir)”. Erciyes Kayseri Halkevi Dergisi. 38-39, s. 35.

Soykan, Şerife (1946b). “Gönül Şeheri (Şiir)”. Erciyes Kayseri Halkevi Dergisi. 40-41, s. 11.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ÇAPRAZ
Yayın Tarihi: 26.03.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1BATTAL HOCA, Battald. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ENVERd. 1828 - ö. 1911Doğum YeriGörüntüle
3Satoğlu, Abdullahd. 15 Mayıs 1934 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Duranoğlu, Raşitd. 1879 - ö. 12 Aralık 1963Doğum YılıGörüntüle
5ŞAHİSTANOĞLU BAHRİd. 1879 - ö. 1922Doğum YılıGörüntüle
6Kulu, Fahrid. 1879 - ö. 26 Temmuz 1950Doğum YılıGörüntüle
7Duranoğlu, Raşitd. 1879 - ö. 12 Aralık 1963Ölüm YılıGörüntüle
8ŞAHİSTANOĞLU BAHRİd. 1879 - ö. 1922Ölüm YılıGörüntüle
9Kulu, Fahrid. 1879 - ö. 26 Temmuz 1950Ölüm YılıGörüntüle
10Duranoğlu, Raşitd. 1879 - ö. 12 Aralık 1963MeslekGörüntüle
11ŞAHİSTANOĞLU BAHRİd. 1879 - ö. 1922MeslekGörüntüle
12Kulu, Fahrid. 1879 - ö. 26 Temmuz 1950MeslekGörüntüle
13Duranoğlu, Raşitd. 1879 - ö. 12 Aralık 1963Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ŞAHİSTANOĞLU BAHRİd. 1879 - ö. 1922Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kulu, Fahrid. 1879 - ö. 26 Temmuz 1950Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Duranoğlu, Raşitd. 1879 - ö. 12 Aralık 1963Madde AdıGörüntüle
17ŞAHİSTANOĞLU BAHRİd. 1879 - ö. 1922Madde AdıGörüntüle
18Kulu, Fahrid. 1879 - ö. 26 Temmuz 1950Madde AdıGörüntüle