EYÜP, Eyüp Dede

(d. 1860 / ö. 1934)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Eyüp Dede’nin doğum tarihi net olarak bilinmemekle birlikte, 1960 ile 1970 yılları arasında dünyaya geldiği tespit edilmiştir. Eyüp Dede, Diyarbakır’ın merkez ilçelerinden Sur’a bağlı Alevi inancına mensup Türkmen köylerinden Büyükkadı köyünde dünyaya gelmiştir. Babası yöredeki Alevi topluluklar arasında tanınmış bir Alevi dedesi olan Hamid Dede’dir. Dede Garkın Ocağı mensubu olan Eyüp Dede, iki evlilik yapmış, bu evliliklerinden toplam dört çocuğu olmuştur. Kendisinden büyük iki ağabeyi Ali ve Süleyman, yöredeki Dede Garkın Ocağı talip topluluklarının dedeliğini yaptıkları için, kendisi Diyarbakır yöresinde gerçekleştirilen cemlerde dedelik hizmeti yerine sazı ve sözüyle zâkirlik hizmetini yerine getirmiştir. Dede Garkın Ocağı ailesinden olması sebebiyle dedelik hizmetlerini de bilen Eyüp Dede, özellikle Diyarbakır yöresi dışında kalan Şanlıurfa’nın Kısas ve Akpınar köyleri ile Tunceli ve Elazığ illerine bağlı Dede Garkın Ocağı taliplerinin yerleşik oldukları köylerde ikrar, görgü ve musahiplik hizmetlerini yerine getirmiştir. Bilhassa Şanlıurfa’nın Kısas beldesinde yaşayan ve yörede “Merdinliler” adı verilen Dede Garkın Ocağı talip toplulukları arasında oldukça iyi tanınmaktadır. Bu beldede gerçekleştirilen cemlerde “Hızır isen Kurtar Beni” redifli bir şiiri zâkirler tarafından icra edilmekte ve bu şiir hakkında menkıbevî bir anlatma da yörede yaygın olarak bilinmektedir. Söz konusu şiir, Kısaslı âşıklardan Âşık Sefai (Mehmet Acet) tarafından yapılan bir kasete okunmuş ve TRT repertuvarına da dâhil edilmiştir. Yakınlarının verdikleri bilgiye göre Eyüp Dede, 1934 yılında vefat etmiştir (Akın 2011: 78).

Bugüne kadar tam metin olarak sadece tek bir şiiri elimize ulaşmıştır. Bu şiiri dışında, Diyarbakır yöresi Alevi toplulukları arasında gerçekleştirdiğimiz saha çalışmalarında başka bir şiirinin iki dörtlüğü de tespit edilmiştir. Bu kısıtlı bilgiler nedeniyle Eyüp Dede’nin sanatı hakkında ne yazık ki çok fazla bir şey söylemek mümkün değildir. Torunlarından ve Şanlıurfa Kısas köyündeki taliplerinden deyişlerini saz eşlinde söylediğini ve Alevî-Bektaşî erkânını konu edinen şiirlerinin olduğunu öğrenmekteyiz (Akın 2011: 79).

Kaynakça

Akın, Bülent (2011). Diyarbakırlı Türkmen Alevi Âşıklar. Köln: Önel Verlag.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. BÜLENT AKIN
Yayın Tarihi: 03.01.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MEHMED, Çerkeszâde Mehmed Efendid. ? - ö. 1748Doğum YeriGörüntüle
2HALİL, Halil Karabulutd. 1926 - ö. 16.08.2010Doğum YeriGörüntüle
3RE'FET, İbrâhîm Re'fet Efendid. 1834 - ö. 1903Doğum YeriGörüntüle
4İKBÂL BACId. 1860 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
5MUSTAFAd. H.1275/M.1860 - ö. H.1325/M.1910Doğum YılıGörüntüle
6HIFZI, Hodlu Mehmedd. 1860 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7SÂMÎ/NİYAZÎ, Abdurrahman Sami Efendid. 06.03.1879 - ö. 31.07.1934Ölüm YılıGörüntüle
8Hüseyin, Kazım Kadrid. 1870 - ö. 17 Ocak 1934Ölüm YılıGörüntüle
9Kemal Ahmetd. 1904 - ö. Ekim 1934Ölüm YılıGörüntüle
10MEYİTTÎ/SIRRİ, Süleyman Özdolapd. 1894 - ö. 1963MeslekGörüntüle
11DERDİDERYA, Ali Şahind. 1929 - ö. 2010MeslekGörüntüle
12ŞİMŞEKOĞLU, Ercan Şimşekoğlud. 24.01.1980 - ö. -MeslekGörüntüle
13GİRYÂNÎ, Seyitd. 1865 - ö. 1929Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14TALİBÎ, Talip Kılıçd. 1934 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MEHMET/KOCATÜRK, Mehmet Kocatürkd. 1929 - ö. 2005Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÂHİB, Sâlih Deded. ? - ö. 1718-19Madde AdıGörüntüle
17EYYUBİ, Eyüp Todild. 04.06.1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18HASAN ZİHNÎ DEDEd. ? - ö. 1708Madde AdıGörüntüle