Faruk Gürtunca

Büyük Anne, Figani, Gürtunca Dede, Masalcı Baba
(d. 1904 / ö. 6 Ağustos 1982)
Milletvekili, Öğretmen, Yayıncı, Şair, Yazar, Araştırmacı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Edirne'de doğan yazarın babası, Çanakkale'de şehit olan Abdülkadir Bey; annesi akıncılardan olan Bayraktar Sülalesi'nden Pembe Hanım'dır. Yazarın babasının ölümü olan 1915'i takip eden yıl içerisinde annesi de vefat etti. Gürtunca, zor şartlara rağmen Edirne İlköğretmen Okulu'nu bitirdikten sonra, 1931 yılına kadar Edirne'de öğretmenlik yaptı. 1931'de Galatasaray Lisesi'nde Türkçe öğretmeni oldu. İstanbul Üniversitesi'nin dişçilik bölümünde de okudu (Tekin 2010). 1933 yılında Ülkü Basımevi'ni ve 1934'te Ülkü Kitap Yurdu isimli yayınevini kurdu. 1947'den 1975'e dek, uzunca bir süre yayıncılık faaliyetlerinde bulundu (Yazar 1999). 1957-1960 döneminde Demokrat Parti'nin İstanbul Milletvekili oldu. 1960 darbesinin ardından bir müddet Yassıada'da tutuklu kaldı. 1975 yılında çok sevdiği ve bağımsızlığı için destanlar yazdığı Kıbrıs'ı ziyaret etti. 1982 yılında vefat eden şairin kabri, Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır (Arslan 2019).

Edebiyat dünyasında ilk kez Yeni Asır'da yayımlanan şiiri ile adına rastlanır. 1923 yılında İlk Menba isimli şiir kitabını yayımlar. Tercüman-ı Hakikat, Servet-i Fünun, Türk Yurdu, İçtihat, Anadolu, Süs, Hayat, Vakit ve Cumhuriyet gibi süreli yayınlarda imzası görünen yazar, devri içerisinde önemli olan Çocuk Sesi, Afacan, Çocuk Gözü, Gelincik gibi çocuk dergileriyle Genç Liseli, Okul ve Öğretmen, Her Ay, Her Hafta isimli yetişkin dergilerini ve Yıldırım Postası, Her Gün, Politika isimli gazeteleri çıkarır. İlk Menba, Anadoluculuk fikri etrafında gelişen köy şiirleri ile bireysel temaları, Millî Mücadele'yi ve Cumhuriyet'in kurucu kadrosunu işleyen şiirleri barındırır. Çocukların Şiir Kitabı, ilkokul ders müfredatlarına uygun olarak hazırlanan bir şiir kitabıdır. Çocuklara millî ve ahlaki eğitim vermek amacıyla hazırlanan pedagojik mahiyetteki eser, konulara uygun resimleriyle de dikkati çeker. Harf inkılabından sonra kaleme alınan Anadolu, şairin farklı süreli yayınlarda yayımlanan şiirlerini toplamasıyla oluşur. Münif Fehim'in çizimlerini içeren eser, memleket edebiyatı içerisinde değerlendirilmelidir. Romantik ve destansı söylemler barındıran eserde şairin "Kör" ve "Çardak Altı" isimli tiyatro metinlerine de yer verilir. Mussolini'nin Türkiye üzerindeki hedeflerini deklare eden konuşmasının ardından Gürtunca, Bu Arslana Dokunmayın isimli eserini yazar. İtalyan resmî söylemini hafife alan eser, döneminde büyük değer görür. On dörtlü hece ölçüsüyle kaleme alınan bir destan olan 30 Ağustos Zafer Arslanları, resimlerle süslenmiş, kronolojik bir eserdir. Geçmişteki büyük kahraman ve kahramanlıklarla, Atatürk ve Türk ordusu arasında bağ kuran şair, Türk ırkına ait yüceltmeler de yapar. Tarihe bütünlüklü açıyla yaklaşan nehir destanlardan Atatürk’e Ağıt, Millete Destan alt başlığıyla sunulur. Bu eserde şair, Kurtuluş Savaşı’nı müstakil ve sıralı şiirlerle anlatır. Tüm şiirlerin odak noktasını Atatürk ve komutanlığı oluşturur. Atatürk’ün ölümü ve bundan duyulan acı da destanın bir diğer konusudur. Kıbrıs Destanı, ordu millet bağına atıf yapan, üslubu keskin bir eserdir. Dramatik söylemin hâkim olduğu eserde Kıbrıs'ta yaşananlara dair tanıklıklara da yer verilir (Çetindaş 2014). Tuna Gülü, aşk konulu bir kahramanlık destanıdır. Pesbirim Kalesi dilâveri Mustafa Ağa ile Macar kızının aşkını, Türklük değerleri üzerinden kurgular. Eserde halk hikâyelerinin de pek çok formeli uygulanır. Anlatımda on dörtlü, ara şiirlerde on birli ölçüye yer verilir. Yazarın, Malazgirt'in Fethi'nin dokuz yüzüncü yıldönümünde yapılan yarışmada Selçuklu Tarih ve Medeniyeti Enstitüsü’nün, birincilik ödülünü kazanan manzum piyesi Büyük Hakan Alp Arslan'dır. Bunun dışında Gürtunca, kaleme aldığı millî ve dinî nitelikli eserleriyle savaş ve kahramanlık antolojilerinde yer bulan, okul müfredatlarında ve belirli gün, haftalarda şiirleri, tiyatroları kullanılan önemli bir öğretmen şair olarak edebiyat tarihinde yer alır.

Kaynakça

Arslan, İbrahim (2019). Mehmet Faruk Gürtunca'nın Şiirleri Üzerine Bir İnceleme. İstanbul: Hiper.

Çetindaş, Dilek (2014). Yeni Türk Şiirinde Destan. İstanbul: Ötüken.

Tekin, Arslan (2010). Edebiyatımızda İsimler ve Terimler. İstanbul: Bilgeoğuz.

Yazar, Mehmet Behçet (1999). Edebiyatçılar Âlemi. İstanbul: 21. Yüzyıl Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. DİLEK ÇETİNDAŞ
Yayın Tarihi: 09.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
İlk MenbaAhmet İhsan ve Şürekası / İstanbul1923Şiir
Kanlı AkşamAhmet İhsan / İstanbul1927Tiyatro
Çocukların Şiir Kitabıİlhami Fevzi / İstanbul1927Şiir
Zafer Yıldızı İnkılaplarımızÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1936Tiyatro
İnkılaplarımızOkul ve Öğretmen Mecmuası / İstanbul1936Tiyatro
AnadoluÜlkü Basımevi / İstanbul1939Tiyatro
Bu Arslana DokunmayınÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1939Şiir
30 Ağustos Zafer ArslanlarıÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1939Şiir
Dağ Başında AşkÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1939Tiyatro
Küçük ŞehitÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1943Tiyatro
23 Nisan ŞiirleriÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1943Şiir
Öğretmen KalbiÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1943Tiyatro
Atatürk'e Ağıt Millete DestanÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1944Destan
Oğuz HanÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1944Tiyatro
Hayat SuyuÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1944Diğer
İnönü Anadolu'ya Nasıl GeçtiÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1944Diğer
Kaside-i VarakÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1945Şiir
Orman Prensi Ceylan BambiÜlkü / İstanbul1945Çeviri
Dokunmayın Bu VatanaÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1946Şiir
Tuna GülüÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1949Şiir
Yahya KemalÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1949Biyografi
Elli Yıllık Kalem BüyükleriÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1953Derleme
İzmit'te Feci Şekilde Batan Vapurun Kurbanları DestanıÇelikcilt Mtb. / İzmit1958Destan
Kitab-ı Siyer-i Nebi: Peygamber Efendimizin HayatıÜlkü / İstanbul1963-1977Çeviri
Kıbrıs DestanıÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1964Destan
Ne İstiyoruz?Altın Kitaplar / İstanbul1968Çeviri
Edirne Erkek İlköğretmen Okulunun 87. Kuruluş Yıldönümü KutlanırkenÜlkü / İstanbul1969Diğer
Büyük Hakan Alp ArslanÜlkü Kitap Yurdu / İstanbul1971Biyografi
Sevgili Üstat Münif FehimÜlkü / İstanbul1971Diğer
Hadikat-üs Süeda : Saadete Erenlerin veya Kerbelâ Şehitlerinin BahçesiÜlkü / İstanbul1971Çeviri
Seyyit Battal GaziÜlkü / İstanbul1976Destan
Leyla ile MecnunSağlam / İstanbul1977Çeviri
Delâl-i Hayrat ŞerhiSağlam / İstanbul1977Çeviri
Kimyâ-yı SaadetSağlam / Ankara1977Çeviri
Tarihü'l- Enbiya: Peygamberler TarihiAkpınar / İstanbul1979Diğer
Adem A.S. ile Havva ve Peygamberler Tarihinden Seçilmiş KıssalarSağlam / İstanbul1982Diğer
Ferhad ile ŞirinSağlam / İstanbul1982Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÜVÂRÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2DEM’Î, Yûsufd. 1844 - ö. 1862Doğum YeriGörüntüle
3MİSÂLÎ, Hasan Çelebid. ? - ö. 1608Doğum YeriGörüntüle
4Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954Doğum YılıGörüntüle
5Mükerrem Kamil Sud. 1 Temmuz 1904 - ö. 23 Temmuz 1997Doğum YılıGörüntüle
6KADİR/ABDÜLKADİR, Abdülkadir Kamand. 1904 - ö. 1998Doğum YılıGörüntüle
7ELİHAN MURAD OĞLUd. 1898 - ö. 1982Ölüm YılıGörüntüle
8TURAN YILMAZd. 1900 - ö. 1982Ölüm YılıGörüntüle
9Halis Özgüd. 1909 - ö. 1982Ölüm YılıGörüntüle
10Hatemi, H. Hüsrevd. 12 Aralık 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
11EMİN CANd. 1942 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Yalçın, Hatice Berrind. 03 Ağustos 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Çalapala, Rakımd. 1909 - ö. 12 Şubat 1997Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Atakul, Raif Nezihid. ? - ö. 2 Temmuz 1940Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hande Özcand. 1977 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ES'AD DEDE, Mehmed Es'ad Deded. 1841 - ö. 1911Madde AdıGörüntüle
17SADIK BABA, Hekimhanlıd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18NEYYİR, Şeyh Abdulhalim Neyyir Deded. ? - ö. 1800-01Madde AdıGörüntüle