GEDÂYÎ, Kayserili

(d. ?/? - ö. ?/?)
Âşık
(Âşık / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Kaynaklarda Kayserili olduğu belirtilen Gedâyî’nin asıl adı ve doğum tarihi hakkında herhangi bir bilgiye ulaşılamamıştır. Kayseri ve yöresi ile ilgili araştırma yapan yazarların çoğu Gedâyî hakkındaki bilgileri Murat Uraz’ın verdiği bilgilere dayanarak aktarmaktadırlar. Murat Uraz’ın verdiği bilgilere göre Kayserili olan Gedâyî, Anadolu’nun pek çok memleketine gitmiş, oldukça şöhret kazanmış ve halk edebiyatı nazım şekillerinin çoğu ile şiirler söylemiş önemli bir âşıktır. Ayrıca çok sayıda şiiri bulunan Gedâyî’nin 19. yüzyılın sonlarında vefat ettiğini belirtmektedir (Uraz 1939-1940: 113; Uraz 1933: 186). Fahri Bilge defterlerinde Kayserili şairlerin sınıflandırıldığı bir tabloda Gedâyî’nin Ermeni olduğu belirtilmiş, hakkında başka bir bilgi aktarılmamıştır (Çapraz 2008: 294).

Gedâyî’ye ait şiirlerin çoğu Kayserili şairlere yer veren cönk, mecmua ve defterler ile Kayserili araştırmacıların eserlerinde bulunmaktadır. Murat Uraz, Halk Edebiyatı Şiir ve Dil Örnekleri adlı eserinde Kayserili Gedâyî’ye ait iki adet koşmaya yer vermiştir (Uraz 1933: 186-188). Rasim Deniz sünni bir şair olarak nitelediği Gedâyî’nin dört adet koşması ile bir adet gazelini yayımlamıştır (Deniz 1987: 23; Deniz 2010: 8). Fahri Bilge defterlerinde de iki adet koşması bulunmaktadır (Çapraz 2008: 283). Ahmet Şükrü Esen defterlerinde ise bir adet destanı bulunmaktadır. Yirmi beş dörtlükten oluşan destanda er ile avradın şahsında aile hayatı anlatılmaktadır (AŞE IX: 68; Esen 1991: 264-267).

Gedâyî’nin şiirlerinde kullandığı “mürg-i dil, ser-i zülf, şive-kâr, tıfl-ı nevres, ağyâr, tîg-i belâ” gibi kelimelere ve üslubuna bakıldığı zaman onun az çok medrese tahsili gördüğü ve klasik kültüre aşina olduğu söylenebilir. Arapça ve Farsça kelimeleri yerli yerinde kullanmıştır. Aruz ölçüsü ve gazel nazım şekli ile söylenmiş bir adet şiiri bulunsa da eldeki mevcut şiirler Gedâyî’nin hece ölçüsünü ve koşma nazım şeklini daha çok kullandığını işaret etmektedir. Şiirlerinde doğal ve içten bir söyleyişe sahiptir. Ona ait destanda, “birinin aracılığıyla evlenen iki gencin evlilik serüvenleri, zaman zaman çok gerçekçi çizgilerle verilmektedir. Evliliklerinin ilk zamanlarındaki güzel günlerin sona ermesi ve kadının ekonomik güçlerini aşan isteklerde bulunması sonucunda eşlerin ayrılmalarına kadar giden aile içi bunalımlar ve çatışmalar, destanın ana temasını oluşturmaktadır.” (Esen 1991: 72). Gedâyî’nin diğer şiirlerinde ise halk şiirinin başlıca temaları olan aşk ve gurbet işlenmiştir.

Kaynakça

AŞE IX: “Ahmet Şükrü Esen Defterleri”. 9 numaralı defter. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı, Pertev Naili Boratav Arşivi.

Çapraz, Erhan (2008). Fahri Bilge Defterleri Işığında Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Laçin Yay.

Deniz, Rasim (1987). “Kayserili Halk Şairleri ve Dadaloğlu”. Erciyes Dergisi 10 (115): 22-30.

Deniz, Rasim (2010). “Türk Edebiyatında Şairnâmeler, Tokatlı Âşık Gedâyî’nin Şairnâmesi ve Kayserili Âşık Gedâyî”. Çıngı Dergisi 1 (4): 4-8.

Esen, Ahmet Şükrü (1991). Anadolu Destanları. (hzl. Pertev Naili Boratav). Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Uraz, Murat (1933). Halk Edebiyatı Şiir ve Dil Örnekleri. İstanbul: Semih Lûtfi - Sühulet Kütüphanesi.

Uraz, Murat (1939-1940). Türk Edip ve Şairleri-I. İstanbul: Numune Basımevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ERHAN ÇAPRAZ
Yayın Tarihi: 08.09.2013
Güncelleme Tarihi: 07.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Koşma

Çekilmez ateşi düzehten şedîd

Firâkı hasreti nârı gurbetin

Lutfu mürüvveti olmuş nâ-bedîd

Kalmamış bir vefâ-dârı gurbetin

 

Kimseler etmesin gurbeti arzu

Ne tükenmez hasret ne gavgadır bu

Ben nâr-ı firâka yandıkça girü

Yere batsın kisb ü kârı gurbetin

 

Sılanın sevgisi [de] dâğ-ı canda

Gönül melûl mahzûn dîdeler kanda

Ben burda ağlarım dostlar vatanda

Bitmez oldu âh u zârı gurbetin

 

Gedâyî bilmezem nice edeyim

Varıp vatanıma ârâm edeyim

Evvel bahar gelsin çıkıp gideyim

Görmeyim yüzünü bâri gurbetin

 

Çapraz, Erhan (2008). Fahri Bilge Defterleri Işığında Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Laçin Yay. 283.

 

Koşma

İnsâfa gel tabip açma yaramı

Bir değil beş değil yara yüz yerde

Eflâkten sağ değil Lokman bulunmaz

Sağalmaz dertlerim yara yüz yerde

 

Derûnumdan çıkmaz yârin hayâli

Gözümün önünden gitmez cemâli

Yüz sürdüm yerlere sular misâli

Vurup garip başım yara yüz yerde

 

Gedâyî sevdiğin o çeşm-i şehlâ

Etti beni böyle âleme rüsvâ

Yüz sürüp pâyına eyledim recâ

El göğsünde şîvekâra yüz yerde

 

Çapraz, Erhan (2008). Fahri Bilge Defterleri Işığında Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Laçin Yay. 283.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Doğum YeriGörüntüle
2MEYDANÎ, İdris Eroğlud. 03.03.1942 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3SÜLEYMANd. 1814-1815 - ö. 1854-1859Doğum YeriGörüntüle
4BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Doğum YılıGörüntüle
5MEYDANÎ, İdris Eroğlud. 03.03.1942 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6SÜLEYMANd. 1814-1815 - ö. 1854-1859Doğum YılıGörüntüle
7BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Ölüm YılıGörüntüle
8MEYDANÎ, İdris Eroğlud. 03.03.1942 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9SÜLEYMANd. 1814-1815 - ö. 1854-1859Ölüm YılıGörüntüle
10BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11MEYDANÎ, İdris Eroğlud. 03.03.1942 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12SÜLEYMANd. 1814-1815 - ö. 1854-1859Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13BİLGİÇ DEDE, Ali Gökalpd. 1913 - ö. 07.10.1981Madde AdıGörüntüle
14MEYDANÎ, İdris Eroğlud. 03.03.1942 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15SÜLEYMANd. 1814-1815 - ö. 1854-1859Madde AdıGörüntüle