Hıfzı Tevfik Gönensay

(d. 1892 / ö. 13 Kasım 1949)
Edebiyat tarihçisi, şair, yazar, öğretmen
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Selanik'te doğdu. İdare-i Mahsusa muhasebeciliği ve Seyr-i Sefain İdare Meclisi üyeliğinden emekli Sıraeminizade Selânikli İshak Tevfik Bey'in oğludur. Selânik'te Mekteb-i Feyziye'de başladığı ilköğrenimine İstanbul'da Tefeyyüz Mektebinde devam etti ve Numune-i Terakki okulunda tamamladı. Ortaöğrenimini Mercan ve İstanbul Leyli İdadisinde yaptıktan sonra Mülkiye Mektebini bitirdi (1913). Çanakkale Savaşı sırasında Karargâh-ı Umumi İstihbarat Şubesi tarafından savaş yerlerini görmek için davet edilen edebiyatçılar arasında yer aldı (Haziran 1915). Kabataş, Vefa (1916), İstanbul Erkek (1920), Özel Feyz-i Ati (1928) liselerinde Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yaptı. Ağustos 1930'da Ankara'da toplanan Türkçe ve Edebiyat Muallimleri Kongresi'ne katıldı, bu kongrede Divan edebiyatının liselerde okutulması yönünde görüş bildirdi. 1933'te yeniden Kabataş Lisesindeki öğretmenliğe döndü. Bir süre Feyz-i Ati Lisesinde müdürlük yaptı. İyi derecede Fransızca bilen Hıfzı Tevfik, İstanbul Erkek Lisesi'nde edebiyat öğretmeniyken öldü. Feriköy Mezarlığı'nda gömülüdür.

Hıfzı Tevfik, Şehbal mecmuasında Balkan Savaşı'na dair yazdığı tarihî şiirleri ile edebiyat hayatına girdi. Bu mecmuanın ardından şiir ve yazıları; Servet-i Fünun, Türk Yurdu, Hürriyet-i Fikriye, Nedim, Şair, Donanma, Bilgi, İslam-Türk Muhitül Maarif Mecmuası dergilerinde yayımlandı. Şiirlerinde klasik edebiyat kültürümüzün etkileri görülür. Şair, dergilerde yayımladığı şiirlerini daha sonra kitaplaştırmadı. Kitap hâlinde yayımlanan ilk eseri, Hasan Âli Yücel ve Hamamizâde İhsan ile birlikte liselerde okutulmak üzere hazırladıkları bir antoloji olan Türk Edebiyatı Numuneleri: Menşelerden Onuncu Hicret Asrına Kadar (1926)'dır.

Gönensay'ın edebiyat tarihimizde ön plana çıkan yönü edebiyat tarihçiliğidir. Bu sahada yayımladığı ilk eser, 1942'de Nihat Sami Banarlı ile birlikte yazdıkları Başlangıçtan Tanzimat’a Kadar Türk Edebiyat Tarihi'dir. Bu kitap, Gönensay'ın bu sahada yazdığı diğer eserlere temel teşkil etmiştir. Hıfzı Tevfik ve Nihat Sami, hazırladıkları ders kitabının ilk bölümünde edebiyat tarihini şöyle tanımlarlar: “Milletlerin edebiyat sahasında yetiştirdikleri büyük şahsiyetleri ve onların meydana getirdikleri edebî eser ve hareketleri tanıtmak için yazılan tarihe de edebiyat tarihi denir.” (Gönensay, Banarlı, 1942: 7).

Hıfzı Tevfik Gönensay, edebiyat tarihi alanında kaleme aldığı bu eserlerin yanı sıra Hamid'in Son Yılları ve Son Şiirleri (1943) ile Oğuz Kağan Destanı ve İki Masal (1948) adlı kitaplarını yayımlamıştır. Şiirler de kaleme alan Hıfzı Tevfik Gönensay, Türk edebiyatında edebiyat tarihçisi kimliğiyle ve bu alanda verdiği eserlerle ön plana çıkmıştır.

Kaynakça

Gönensay, Hıfzı Tevfik; Banarlı, Nihat Sami (1942). Başlangıçtan Tanzimat'a Kadar Türk Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi Yay.

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal (1969). Son Asır Türk Şairleri, C.1, s. 634. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yay.

Polat, Nâzım H. (2012). Yenileşme Devri Türk Edebiyatından Çizgiler. Ankara: Kurgan Edebiyat Yay.

Tonga, Necati (2012), “Nihad Sami Banarlı’nın Edebiyat Tarihçiliği”. 21. Yüzyılda Eğitim Ve Toplum-Eğitim Bilimleri Ve Sosyal Araştırmalar Dergisi. Ağustos 2012. S.2, ss.129-144.

Yalçın, Murat (2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C.1, s. 462, İstanbul: Yapı Kredi Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NECATİ TONGA
Yayın Tarihi: 19.05.2018
Güncelleme Tarihi: 19.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Türk Edebiyatı Numuneleri: Menşeelerden Onuncu Hicret Asrına KadarMillî Matbaa / İstanbul1926Antoloji
Başlangıçtan Tanzimat'a Kadar Türk Edebiyatı TarihiRemzi Kitabevi Yay. / İstanbul1942Edebiyat Tarihi
Başlangıçtan Günümüze Kadar Türk Edebiyatı TarihiRemzi Kitabevi Yay. / İstanbul1943Edebiyat Tarihi
Hamid'in Son Yılları ve Son ŞiirleriVakit Matbaası / İstanbul1943İnceleme
Tanzimat'tan Zamanımıza Kadar Türk Edebiyatı TarihiRemzi Kitabevi Yay. / İstanbul1944Edebiyat Tarihi
Oğuz Destanı ve İki MasalDoğan Kardeş Yay. / İstanbul1948Destan

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ahmet Emin YALMANd. 1888 - ö. 19 Aralık 1972Doğum YeriGörüntüle
2Cahit Uçukd. 17 Ağustos 1909 - ö. 7 Kasım 2004Doğum YeriGörüntüle
3ŞÂ'İRÎ, Memid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞİFAÎ/TABİBÎ, Ramazan Akçad. 1892-1893 - ö. 1955Doğum YılıGörüntüle
5Burhan Cahit Morkayad. 1892 - ö. 20 Ocak 1949Doğum YılıGörüntüle
6ÂYET, Âyetullah Kurutluoğlud. 25.07.1892 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7İbrahim Alâettin Gövsad. 1889 - ö. 29 Ekim 1949Ölüm YılıGörüntüle
8Burhan Cahit Morkayad. 1892 - ö. 20 Ocak 1949Ölüm YılıGörüntüle
9Rıza Tevfik Bölükbaşıd. 1869 - ö. 30 Aralık 1949Ölüm YılıGörüntüle
10Naciye Poyraz Makald. 01 Ocak 1929 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Türkân Gedik Bengid. 1942 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Engin Turgutd. 9 Eylül 1957 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Samipaşazade Sezaid. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Vecihid. 1869 - ö. 1904Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ahmet Remzi Akyürekd. 1872 - ö. 6 Kasım 1944Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16BODUR, Tevfikd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Ahmet Hidayet Reeld. 1895 - ö. 1971Madde AdıGörüntüle
18Tevfik Nevzat Çağdaşd. 1885 - ö. 1969Madde AdıGörüntüle