Gafur Gulam

(d. 10 Mayıs 1903 / ö. 1966)
Şair, yazar, öğretmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Taşkent şehrinin Korgantegi mahallesinde dünyaya gelmiştir. Babası Gulam Mirza Arifoğlu, Tacik ve Rus dillerini iyi bilen, “Gulam” ve “Mirza” imzalarıyla gazeller yazmış birisidir. Annesi Taşbibi Yusuf kızı ise edebiyatla ilgili, okumuş, kültürlü birisidir. Eğitimli bir ailede yetişen Gafur Gulam, erken yaşlarda şiire ilgi duymuş ve henüz 9 yaşındayken Nevaî, Sadî, Fuzulî ve Hâfız gibi klasik şairlerin eserleriyle tanışmıştır. Önce eski usulde eğitim veren mektepte, sonra Rus-Tüzem mektebinde eğitim gören Gafur Gulam, katılmış olduğu öğretmen hazırlık kursunu başarıyla bitirdikten sonra “Çolpan” mektebine muallim olarak atanmıştır. Öğretmenlik yaptıktan sonra Kembağal Dehkan, Kızıl Özbekistan, Şark Hakikati gibi gazeteler ile Muştum ve Yer Yüzi dergilerinde çalışmıştır. Bu süreli yayınlar, onun hayatında önemli bir yer tutmuştur. 1943 yılından itibaren Özbekistan Fenler Akademisinin Edebiyat Enstitüsünde asistan olarak görev yapan Gafur Gulam, 1966 yılında vefat etmiştir.

Özbek Sovyet edebiyatının şiir sahasında tanınmış temsilcisi olan Gafur Gulam, şiirin yanında hikâye, makale, deneme, fıkra ve tenkit yazıları da kaleme almıştır. Şairin ilk şiiri “Gözellik Nimede” (Güzellik Nede) 1923 yılında basılmıştır. 1930 yılında yazmış olduğu “Kokan” adlı destanı, Özbek Sovyet şiirinin büyük başarısı olarak değerlendirilmiş, ders kitaplarında elli yıl okutulmuştur. “Dinamo” (1931), “Tirik Koşıklar” (Yaşayan Türküler) (1932) adlı kitaplarıyla da Sovyet döneminin en başarılı şairi olarak tanınmıştır. Şiirlerinde kendi mektebini yaratarak, “Gafurâne şiir, Gafur Gulam mektebi” gibi ibarelerle sanatı takdir edilmiştir. Gafur Gulam, edebi faaliyetlerine şiirle başlamasına rağmen 1930’lu yılların sonunda daha çok hikâye, deneme ve fıkra yazarı olarak karşımıza çıkar. Özellikle de hiciv karakteri taşıyan hikâyeleri, Gafur Gulam’a büyük şöhret kazandırmıştır. Bu döneme ait nesir yazılarını “Yiğit” (1931), hikâyelerini ise “Külgi Hikâyeler” (1932) adlı kitabında neşretmiştir. Yazarın 1936’da kendi çocukluk yıllarından esinlenerek kaleme aldığı “Şum Bala” (Yaramaz Çocuk) adlı otobiyografik uzun hikâyesiise dönemin en iyi eseri olarak kabul edilmektedir.

Kaynakça

Karakaş, Şuayip (1999). “Özbek Şairi Gafur Gulam ve Bazı Şiirleri”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Sayı 8, 292-311.

Kerimov, Naim (2003). Gafur Gulam -Şair Hayatı ve Şiiriy İcadıga Bir Nazar-, Taşkent, Gafur Gulam Namıdagi Neşriyat.

Mirvaliyev, Sabir (1993). Özbek Edibleri, Taşkent, “Fen” Neşriyatı.

N. Kerimov, S. Mamacanov, B. Nazarov, U. Normatov, O. Şerafiddinov (1999). XX. Asr Özbek Edebiyatı Tarihi, Taşkent, “Okıtuvçı”.

Öz, Aynur (2000). “Gafur Gulam” (Hayatı ve Eserlerinden Seçmeler), Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi Özbek Edebiyatı, 15-II, Ankara, Kültür Bakanlığı, 329-334.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: SİNEM KÜÇÜKAĞAOĞLU TUNÇ
Yayın Tarihi: 31.12.2018
Güncelleme Tarihi: 19.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Şe’rlerÖzbekistan SSR Fenler Akademiyası Neşriyatı / Taşkent1957Şiir
Gafur Gulam- Eserler On Tomlik-Gafur Gulam Namıdagi Edebiyat ve Sanat Neşriyatı / Taşkent1976Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Musa Taşmuhammetoğlu Aybekd. 10 Ocak 1905 - ö. 1 Temmuz 1968Doğum YeriGörüntüle
2GARİP, Hasan Hüseyin Erdend. 1936 - ö. 2018Doğum YeriGörüntüle
3OZAN VELİ, Veli Kırboğad. 1962 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Malik Akseld. 1903 - ö. 15 Şubat 1987Doğum YılıGörüntüle
5Mehmet Arif Bilgid. 1903 - ö. 1955Doğum YılıGörüntüle
6Ethem İzzet Beniced. 1903 - ö. 28 Mart 1967Doğum YılıGörüntüle
7İBRAHİM FAHREDDİN ERENDENd. 1886 - ö. 1966Ölüm YılıGörüntüle
8AHMED/FEHMİ, Ahmed Fehmi Erturhand. 1884 - ö. 1966Ölüm YılıGörüntüle
9KORKULUK, Ömer Bald. 1916 - ö. 1966Ölüm YılıGörüntüle
10Abdürehim Esedoğlu Hakverdiyevd. 4 Mayıs 1870 - ö. 12 Aralık 1933MeslekGörüntüle
11Salih Mirzabeyoğlud. 1950 - ö. 07 Mayıs 2018MeslekGörüntüle
12Okay Tiryakioğlud. 13 Eylül 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Anar Rızayevd. 14 Mart 1938 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nevzat Mehmedovd. 1934 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Halise Hasan Özgünd. 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16GULAM RIZA DAVUDÎd. 1879 - ö. 1999Madde AdıGörüntüle
17DERTLİ GULAM, Abidind. 1849 - ö. 1889Madde AdıGörüntüle
18GULÂM, Şeyh Gulâm Efendi, Erkirilid. ? - ö. 1855 ds.Madde AdıGörüntüle