GURBAN PURVELİ ELYAR

(d. 1964 / ö. ?)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1964 yılında İran'ın Azerbaycan (Tebriz) bölgesi Karadağ şehrine bağlı Elyar köyünde doğan Gurban Purveli Elyar, "Gurban", "Âşık Gurban" mahlaslarını kullanır. İlkokulu burada okuduktan sonra ailesi ile birlikte Urmu (Urmiye) şehrine yerleşir. 20 yaşlarında saz çalıp şiir söylemeye başlar (Şehbazi 1391: 48). Tebriz, Güney Azerbaycan'ın merkezidir. Gurban'ın doğduğu Karadağ ise âşıkların ve söz üstatlarının merkezidir. Urmiye şehri âşıklık geleneğinin canlı tutulduğu şehirlerdendir. Hâlen faaliyet gösteren yedi âşık kahvesi derleme kayıtları arasında kayıtlıdır. Âşık Gurban, Urmiye'de "Sarıtel" adlı grubu kurar. Geçimini âşıklıktan sağlayan Gurban, bundan sonra televizyon ve radyolarda programlar yapmaya başlar. 30 yaşından sonra usta bir âşık olarak kurduğu okulda âşıklık geleneği ve saz dersleri vermektedir. Türkiye'nin pek çok yerinde bulunmuş ve mesleğini icra etmiştir. 2014 yılında Ardahan Üniversitesi İnsani Bilimle ve Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde uygulamalı derslere katılmış, Azerbaycan âşık meclisleri ve halk hikâyeciliği örneklerini anlatmıştır. Azerbaycan, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Danimarka gibi ülkelerde bulunmuş ve konserler vermiştir (Altınkaynak 2014).

Âşığın, Azerbaycan sahasındaki usta âşıkların eserlerinden oluşan geniş bir repertuvarı vardır. Hemen bütün âşık makamlarını, havalarını başarıyla seslendirebilen Gurban, eserlerini genellikle 8'li ve 11'li hece vezni ile yazar. Çok sayıda hikâye bilip anlatan âşığın yetişmesinde etkili olan sanatçılar Âşık Teymür Büzürgemin, Sedagat, Genceyi, Âşık Ali Alizade ve Şair Ferşid Cahandide'dir. Azerbaycan Türkçesi ile meydana getirdiği şiirlerinde gurbet, tabiat, memleket sevgisi, ulu kişilere methiye, güzellere övgü ve hiciv muhtevaları bulunur (Altınkaynak 2014).

Güney Azerbaycan'ın özgür olmasına veya iki Azerbaycan'ın birleşmesine dair imalı sözler, âşığın şiirlerinde sıkça görülür. Kaçak Nebi ve Babek ile onların eşleri Sara ve Hecer şiirlerindeki ideal tiplerdir.

Karadağ, Güney Azerbaycan'da âşıkların ve âşıklığın merkezi olarak tanınır. Gurban, doğduğu bu merkez için yazdığı uzun şiiriyle hem vatanına duyduğu sevgiyi hem de tarih ve kahramanlığı ifade eder: "Gehreman yurdudu bu yer bu diyar/ Azadlıq yolunda can verib Serdar". Tabiat sevgisini yurt sevgisiyle birleştirmede oldukça mahirdir. Savalan, Güney Azerbaycan coğrafyasında çok önemli bir dağdır. Coğrafyanın kaderi Urmiye Gölü, Savalan ve Sehend ile iç içedir. Savalan'ı bilmeyen ve ona övgü yollamayan bir âşık veya şair yok denecek kadar azdır. Âşık Gurban'ın "Savalan" şiiri de yöre insanının coğrafyaya bağlılığının bir ifadesi gibidir (Altınkaynak 2014). Âşık Selçuk Şahbazi tarafından hazırlanan İran Âşıgları ve Edebiyatı (1391: 48-53) adlı eserde kendisine yer verilmiştir. Şerler Kendimiz (2010) adıyla yayınladığı ve içinde hem Latin hem Fars alfabesiyle 56 şiiri bulunan bir kitabı vardır .

Kaynakça

Gurban Purveli Elyar, Tebriz 1964 doğumlu, âşık, [Erdoğan Altınkaynak tarafından, İran / Urmiye 19-20-21 Nisan 2014 tarihlerinde yapılan görüşme kayıtları].

Şehbazi, Selçuk (1391). İran Aşıgları ve Edebiyatı I. Tebriz: Perdi Daniş Neşriyatı.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ERDOĞAN ALTINKAYNAK
Yayın Tarihi: 10.10.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
ŞERLER KENDİMİZYaz Neşriyatı / Urmu2010Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1DERTLİ METİN, Seyfi Metind. 1948 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ÂŞIK BABA, Muhittin Tekmend. 07.01.1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3MERKEZÎ, Şeyh Musa Merkez Muslihiddin Efendid. ? - ö. 1551-52Doğum YeriGörüntüle
4Cuma Boynukarad. 25 Haziran 1964 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Muhsin Macitd. 17 Nisan 1964 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Ogün Kaymakd. 13 Aralık 1964 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7SALİM, M. Salim Kırkgözd. 1905 - ö. ?MeslekGörüntüle
8AYDIN, Aydıner Aydınd. 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
9ÇAKKIR, Hüseyind. 1933 - ö. 1994MeslekGörüntüle
10YANIK/YANIK AYHAN, Ayhan Kırbaşd. 1962 - ö. -Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ALİ AĞAd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12HATİCE OTUGÜZELd. 1940 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Melikballı Gurband. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14GURBAN AĞDABANLId. 1868 - ö. 1933Madde AdıGörüntüle
15ELYAR ABDULLAYEV, Elyar Eli Oğlu Abdullayevd. 1936 - ö. 1990Madde AdıGörüntüle