Nedret Gürcan

(d. 26 Haziran 1931 / ö. 2 Eylül 2019)
Şair, yazar, yayıncı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Nedret Gürcan, 26 Haziran 1931'de Dinar’da dünyaya geldi. 1914’te Dinar’a kadı olarak tayin edilen ve Dinar türkülerine de konu olan Çilli Kadı’nın torunudur. Aslen Arhavili olan bu aile, bir asra yakındır Dinar’da yaşamaktadır. Şair Nedret Gürcan üçüncü kuşaktır. 1877 doğumlu olan dedesi Hafız Ali Niyazi Gürcan, İstanbul’da, zamanın hukuk fakültesi olan Mekteb-i Kuzat’ı bitirmiştir. İlk önce Rize’nin Pazar ilçesi kadılığına, sonra Dinar kadılığına atanmıştır (Şengül-Çifci: 2007:21). Babası Osman Bey, Nedret Gürcan’ın şiirle, edebiyatla uğraşmasına hep karşı çıkmıştır. Annesi S. Fikriye Gürcan ev hanımıdır. İlkokulu Dinar’da okuyan Nedret Gürcan, İzmir Buca Yatılı Ortaokulu’nun son sınıfında rahatsızlanınca öğrenimini yarıda bırakmak zorunda kaldı.Nedret Gürcan, İzmir Buca Yatılı Ortaokulu’nda tanıştığı İzmirli Nurhan Hanım ile evlenmiş, Ali Niyazi, Etil ve Barkın isimli üç çocuğu olmuştur (Şengül-Çifci: 2007:24-30).

Gençlik yıllarında Dinar’da Şairler Yaprağı isminde bir dergi çıkaran Nedret Gürcan babasının ölümüyle un fabrikasının yönetimini üstlendi, bir süre siyasetle uğraştı. Yeni Dostluk ve Vatandaş adlı iki yerel siyasî gazete çıkarttı. Uzun yıllar Milliyet ve Cumhuriyet gazetelerinde siyaset ve ekonomi yazıları yazdı. Bu yıllarda şiirden uzak kaldı. 1995 Dinar depreminden sonra ailesiyle birlikte Ankara’ya taşındı. 2 Eylül 2019 tarihinde vefat etti. 

Nedret Gürcan’ın sanata ilgisi, ilkokul yıllarında başladı. Bu yıllarda derslerden çok dergi ve kitaplara, müziğe, resme, sahneye merak duydu. Ortaokuldaki Türkçe öğretmenleri sayesinde şiire yöneldi. Varlık, Yeditepe, Kaynak, Şairler Yaprağı, Kervan, Mülkiye, Yücel, Seçilmiş Hikâyeler, Uyanış, Salkım, Mavi, Sanatlar, Onüç, Ürün, Doğuş, ve Yenilik gibi dönemin önemli edebiyat dergilerinde şiirleri yayınladı.

Nedret Gürcan’ın Yaşadıkça Aşk (1954), Festival (1956), İki Beyaz Çizgi (1963), Bulut İndi (1972), Tutkun ve Kırgın (1996), Beş Çayı (1999), Benim Sevgili Şiirlerim (2009), Bir Mutlu Cümbüştür Yaşamak (2009), Dünya Ne Kadar Küçük (2010), Aşka ve Yaşama Sunulmuş Şiirler (2010) isimli şiir kitaplarının yanında, İzmir’de Üç Gün ve Bir Gece (2007) isimli romanı, Benim Sevgili Taşram (2003), Yaşanmış Taşra Öyküleri (2005), Yaşanmış Yazlık Öyküleri (2011) adlı dört anı-hikâye ve Hoşçakal Dinar (2008), isimli anı kitabı kaleme aldı. Turgut Çeviker, Nedret Gürcan yılların birikimine dayanan mektup arşivinden seçtiği mektupları Nedret Gürcan’a Edebiyatçı Mektupları (2016) ismiyle yayınladı.

Yaşamının büyük bir bölümünü Dinar’da sürdüren Nedret Gürcan, edebiyat çevrelerinde bir aşk şairi olarak tanınsa da, taşra ve kent insanının yaşamına da şiirlerinde yer verdi. Kent yaşamının soğukluğu ve samimiyetsizliğine karşın taşradaki insani ilişkileri samimi ve sıcak buldu. Onun için taşra, Nedret Gürcan’ın düşünce dünyasında “Benim Sevgili Taşram” şeklinde yer etti.

Nedret Gürcan’ın Türk edebiyatına yaptığı önemli hizmetlerden biri de 1951-1952 yılında İzmir’de Ziya Metin, Cengiz Tuncer ve Tarık Dursun K. ile birlikte çıkardıkları ve sekiz sayı süren Kervan adındaki aylık edebiyat dergisi tecrübesinden sonra, Dinar’da tek başına Şairler Yaprağı’nı çıkarması oldu. Üstelik Şairler Yaprağı, ‘Türkiye’nin Tek Şiir Dergisi’ iddiasıyla yayın hayatına başladı ve edebiyat çevrelerinde adından söz ettirdi. İlk sayıyı 1 Mayıs 1954’te çıkaran Nedret Gürcan, Şairler Yaprağı macerasını Temmuz-Ağustos 1957’de (35-36. sayıyla) sona erdirdi. Bu yıllarda şiir dergisinin yanında Şairler Yaprağı Yayınları adıyla Dinar'da kitap yayını işine de girişti. Şairler Yaprağı macerası ile uzaktaki şairlerle dostluklar kurmayı başardı. Birçok genç şair ve yazar, bir taşra kasabasında çıkarılan dergiye sahip çıktı ve bu şiir dergisi ile Nedret Gürcan ismi bütün Türkiye’de tanınmaya başladı (Şengül 2007a:189-201).

Şairler Yaprağı’nın yayımlandığı yıllar Garip hareketinin bitip, İkinci Yeni’nin varlığını göstermeye başladığı yıllardı. Nedret Gürcan, Şairler Yaprağı’na gönderilen şiirleri tenkit eden yazılar yazdı.Şairler Yaprağı’ndaki çabalarıyla dönemin şiir zevkine katkıda bulundu. Her fırsatta yeniliği keşfetmek adına büyük kentlerdeki edebiyat ortamını solumak için gayret gösterdi. Sık sık İstanbul ve Ankara’da sanatçı arkadaşlarıyla buluştu.

Nedret Gürcan, şiirlerinde ben’e yönelik temaları daha yoğun işledi. Bu yüzden daha çok ‘ben’in şairi olarak tanındı. Ancak bu, onun toplumcu tarafının gelişmesini engellemedi. Şiirrlerinde taşradan kaçmaya yönelik sembol ve imgeleri yalın ve sade bir üslupla kullandı.Şiirinde halk diline, halk söyleyişine sık sık yer veren Nedret Gürcan, rahat ve doğal bir anlatım, temiz bir Türkçeyle şiirler yazdı. Şiirinde hiçbir zaman ölçü ve kafiye bağlayıcı bir unsur olmadı. Dizelerde kelimelerin yerlerini değiştirme gibi farklı anlatım tarzları denedi (Şengül-Çifci 2007:309-315). Anılarında ve İzmir’de Üç gün ve Bir Gece isimli romanında, gözlemlerini, yaşadıklarını anlattı.

Kaynakça

Şengül, Abdullah; Çifci, Döndü (2007). Taşrada Şiire Tutunmak Nedret Gürcan. Ankara: Akçağ Yayınları.

Şengül, Abdullah (2007) “Dinar’da Bir Şiir Dergisi ve Şair Nedret Gürcan”. VII. Afyonkarahisar Araştırmaları Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Afyonkarahisar Belediyesi Yayınları. 89–201.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ABDULLAH ŞENGÜL
Yayın Tarihi: 02.04.2018
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Yaşadıkça AşkKaynak Yayınları / Ankara1953Şiir
FestivalŞairler Yaprağı Yayınları / Dinar1956Şiir
İki Beyaz ÇizgiYeditepe Yayınları / İstanbul1963Şiir
Bulut İndiYeditepe Yayınları / İstanbul1972Şiir
Tutkun ve KırgınYaprak Yayınları / İstanbul1996Şiir
Beş ÇayıBroy Yayınları / İstanbul1999Şiir
Benim Sevgili TaşramDünya Yayınları / İstanbul2003Hatıra
Yaşanmış Taşra ÖyküleriDünya Yayınları / İstanbul2005Hatıra
İzmir’de Üç Gün ve Bir GeceAgora Kitaplığı / İstanbul2007Roman
Hoşçakal DinarHeyamola Yayınları / Ankara2008Hatıra
Benim Sevgili ŞiirlerimHayal Yayınları / Ankara2009Şiir
Bir Mutlu Cümbüştür YaşamakHayal Yayınları / Ankara2009Şiir
Dünya Ne Kadar KüçükHayal Yayınları / Ankara2010Şiir
Aşka ve Yaşama Sunulmuş ŞiirlerHayal Yayınları / Ankara2010Şiir
Yaşanmış Yazlık ÖyküleriHeyamola Yayınları / Ankara2011Hatıra
Nedret Gürcan’a Edebiyatçı MektuplarıVe Yayınları / İstanbul2016Mektup

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÂKIB, Süleyman Sâkıbd. ? - ö. 1858Doğum YeriGörüntüle
2İrfan Ünver Nasrattinoğlud. 18 Aralık 1937 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3TÂBÎ, Dervîşd. ? - ö. 1688-89Doğum YeriGörüntüle
4Özdemir Nutkud. 12 Ocak 1931 - ö. 8 Kasım 2019Doğum YılıGörüntüle
5GARİP ÇINAR, Musa Çınard. 1931 - ö. 1992Doğum YılıGörüntüle
6Hayati Asılyazıcıd. 1931 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Hüseyin Atabaşd. 10 Temmuz 1942 - ö. 27 Şubat 2019Ölüm YılıGörüntüle
8Muhterem Orhand. 1924 - ö. 1 Şubat 2019Ölüm YılıGörüntüle
9HÜSEYİN/ADIGÜZEL, Hüseyin Özyazıcıd. 1933 - ö. 2019Ölüm YılıGörüntüle
10Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Metin Savaşd. 01 Ocak 1965 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Fazlı Ertekind. 1911 - ö. 17 Şubat 1977MeslekGörüntüle
13Muhsin Durucand. 23 Nisan 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Muzaffer Budakd. 1934 - ö. 5 Kasım 2004Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Siyami Özeld. 1927 - ö. 5 Mart 1981Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Nedret Çelend. 25 Temmuz 1960 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ZİHNÎ, Mehmed Nedretd. 1835 - ö. 1891Madde AdıGörüntüle
18NEDRETd. ? - ö. 1803?Madde AdıGörüntüle