HAFÎ (Huffî/Haffî/Hufî ?)

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Fâtih devri şairlerindendir. Edirnelidir. Asıl adı bilinmemektedir. Hafî’nin irfan sahibi bir kimse olduğuna değinen kaynaklar, ümmîliği hususunda da müttefiktirler. Latîfî (1314: 148-149), onun sürekli olgun ve faziletli kimselerle ilişki kurduğunu belirtmekte, hatta “kitâb ve deftersiz müftî ve müderris olmış idi” diyerek bu pek alışılmamış durumu zımnen Fâtih Sultân Mehmed’in zaman zaman çağırarak dinlediği şairlerden biri olmasına bağlamaktadır. Ayakkabıcı idi. Mahlası da yapılan çalışmaların tamamına yakınında mesleği huffâflıktan (ayakkabıcılık) dolayı “Huffî”, pek azında da “Haffî” şeklinde okunmuştur. Ancak elimizdeki şiirlerinin hiç birinde vezin, mahlası Huffî veya Haffî okumamıza müsaade etmemektedir. Bu konuya sadece Attila Şentürk (1999: 87) işaret etmekte ve mahlasın vezin göz önüne alınarak “Hufî” okunması gerektiğini belirtmektedir. Oysa görebildiğimiz eski kaynaklarda şairin, mahlasını mesleği sebebiyle aldığına dair bir işaret yoktur. Dolayısıyla hem anlam hem vezin bakımından mahlası “Hafî” olmalıdır. Nitekim İsmail Ünver (2003) de Hafî’nin mahlası meselesi üzerine yazdığı makalede bu görüşümüzü teyit etmektedir. Şairin ne zaman ve nerede öldüğü belli değildir. Hafî’nin mürettep bir Dîvân’ı vardır. O, nazire mecmualarında zemin şiirleri en çok tanzir edilen şairler arasında şaşırtıcı bir şekilde ilk sıralarda yer almaktadır. Bu nazireler onun, devrinin çok sevilen, takip ve takdir edilen şairleri arasında yer aldığını göstermektedir. Tanınmış birçok şairin, Hafî’nin şiirlerine nazireler yazması -Gelibolulu Âlî (İsen 1994: 135) dışında- tezkirecilerin de kabul ettikleri gibi onun ümmî olmasına rağmen üstün yetenekli biri olduğunu ortaya koymaktadır. Sehî, Hafî’nin özellikle matla’larını kuvvetli bulmakta, hem Sehî hem Latîfî tecnisteki başarısından da söz etmektedir.

Kaynakça

Abdurrahman Hıbrî. Enîsü’l-Müsâmirîn. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. TY 451. vr. 76a.

Canım, Rıdvan (1995). Edirne Şairleri. Ankara: Akçağ Yayınları.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Köksal, M. Fatih (2004). “Hafî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 4. Ankara: AKM Yay. 336-337.

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nnezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 24.07.2013].

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1989). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-şu’arâ. C. 1. Ankara: TTK Yay.

Latîfî (1314). Tezkire-i Latîfî. İstanbul.

Peremeci, Osman Nuri (1940). Edirne Tarihi. İstanbul.

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul.

Şemseddîn Sâmî (1314). Kâmûsu’l-A’lâm. C.3. İstanbul.

Şentürk, A. Attila (1999). Osmanlı Şiiri Antolojisi. İstanbul.

Tuman, Mehmet Nâil (2001). Tuhfe-i Nâilî - Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I. hzl. C. Kurnaz; M. Tatcı. Ankara: Bizim Büro Yay.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981). C. 4. “Haffî”. İstanbul: Dergâh Yay. 12.

Ünver, İsmail (2003). “Bir Mahlasın Değişik Okunuşları Üzerine”. Türkoloji Dergisi XVI (1): 9-18.

Yaltkaya, Şerefeddin, Kilisli R. Bilge (hzl.) (1971). Kâtib Çelebi, Keşf-el-Zunûn. C. 1. İstanbul: MEB Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 05.10.2013

Eserlerinden Örnekler

Gazel 

Her kaçan ol meh-likâ ref’ ide yüzinden nikâb

Hacletinden zerreveş ditrer felekde âftâb

Kaddini kim görse Tûbâ çöpçe gelmez gözine

Yüzini görmege ider hûr u cennetden şitâb

İlteli Çîn’e saçun bûyın nesîm-i subh-dem

Düşdi sahrâya_oldı sevdâyî hevâdan müşk-i nâb

Lâleyi yakdı oda ey gonçe-leb şevkün odı

Kıldı lü’lü’yi dişün reşki sadef karnında âb

Derdine em sordı la’linden devâ içün gönül

Ol tabîb-i derd-i dil virdi devâ içün cevâb

Dil-berâ la’lün meyinden mest olalı cân u dil

Âteş-i ışka ider bagrını nukl içün kebâb

Ol habîbün işigin yasdan iti gibi Hafî

Kim sana andan olur olursa bir gün feth-i bâb

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 24.07.2013]. 280.

Gazel

Yüzlerinden ref’ idicek burka’ ol meh-pâreler

Mihri şevkinden bularun yüzini meh pâreler

İzlerine bunlarun yüz sürmek içün her gice

Dökilürler yire gökden encüm ü seyyâreler

Kaşları vü gözleri kirpikleri im bir idüp

Kim döküp nâ-hak yire topraga kanum karalar

Gel perîşân zülfünün sevdâsıla uşşâkı gör

Kim nice âvâre olup yürür ol bî-çâreler

Gözleri kim su gibi her dem içerler kanumı

Kanmadılar mı henûz kanuma ol hûn-hâreler

Cân u dil ditrer sabâ depretdügince zülfini

Korkar ol bî-çâre miskînler ki bile varalar

Ölicek sine bile sîne ilediser Hafî

Sine sine gamzenün ki_urur sinânı yâreler

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 24.07.2013]. 686.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SÂLİKÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ORUÇ BEY, Oruc bin Âdili’l-Kazzâzd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÂLEMÎ, Mehmed Efendi, Arapzâded. ? - ö. 1717Doğum YeriGörüntüle
4SÂLİKÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5ORUÇ BEY, Oruc bin Âdili’l-Kazzâzd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ÂLEMÎ, Mehmed Efendi, Arapzâded. ? - ö. 1717Doğum YılıGörüntüle
7SÂLİKÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8ORUÇ BEY, Oruc bin Âdili’l-Kazzâzd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9ÂLEMÎ, Mehmed Efendi, Arapzâded. ? - ö. 1717Ölüm YılıGörüntüle
10SÂLİKÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11ORUÇ BEY, Oruc bin Âdili’l-Kazzâzd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12ÂLEMÎ, Mehmed Efendi, Arapzâded. ? - ö. 1717MeslekGörüntüle
13SÂLİKÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ORUÇ BEY, Oruc bin Âdili’l-Kazzâzd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÂLEMÎ, Mehmed Efendi, Arapzâded. ? - ö. 1717Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SÂLİKÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ORUÇ BEY, Oruc bin Âdili’l-Kazzâzd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ÂLEMÎ, Mehmed Efendi, Arapzâded. ? - ö. 1717Madde AdıGörüntüle