HAFÎD, Şeyh-zâde İbrahim Paşa

(d. 1160/1747-48 - ö. 1228/1813)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1160/1747-48 yılında Diyarbakır’da Fatih Paşa Mahallesi’nde doğdu. Asıl adı Şeyh-zâde İbrahim’dir. Babası Diyarbakır Mütesellîmi Şeyh-zade Seyyid İsmail Ağa’dır. Şeyh Yusuf-ı Veli’nin hafîdi (torunu) olduğundan Hafîd mahlasını aldı. Şeyh-zâde İbrahim Hafîd Paşa olarak tanındı. Pek çok fikir, sanat adamı ve güçlü devlet memurları yetiştirmiş köklü bir aileden gelmektedir. İlk eğitimini babasından aldı. Hattat Âdem Efendi’den hat meşk etti. Tahsilini tamamladıktan sonra çeşitli memuriyetlerde bulundu. 1202/1787-88’de Diyarbakır Voyvodalığı’na tayin edilerek kapucubaşılık rütbesi verildi. Görevi sırasında Millü Aşireti reisi Temür Bey isyanını bastırırken asker kullanması, devlet büyüklerinin hoşuna gitmedi ve 1207/1792-93’te azledildi. İstanbul’a geldi. Üç yıl burada kaldı. Devletin ileri gelenleri, bilginler ve ediplerle tanıştı. 1210/1795-96’da Rakka mütesellimliğine, bir yıl sonra da vezir rütbesiyle Rakka eyaleti valiliğine atandı. Napolyon Bonapart’ın Mısır’ı işgali üzerine asker toplayıp Mısır’a gitmesi için (1214/1799-1800) Diyarbakır valiliği ile de görevlendirildi. 1215/1800-01 Habeş ve Cidde valilikleri ile Medine-i Münevvere muhafızlığına tayin edildi. Ancak Serdar-ı Ekrem Yusuf Ziya Paşa ordudan ayrılmasını uygun görmediğinden orduda kaldı. Oğlu Tahir Bey’in hastalanması üzerine kendi isteğiyle Habeş ve Cidde valiliklerinden ayrılarak Diyarbakır valisi olarak kaldı. Mısır’ın geri alınmasından sonra Diyarbakır’a döndü. Oğlu Tahir Bey’in vefatına çok üzüldü. Bir süre başka eyaletlerin valiliklerinde bulunduktan sonra 1224/1809-10 yılında yeniden Diyarbakır valisi oldu. 1228/1813 yılında vefat etti. Diyarbakır’da Fatih Paşa Camii bitişiğindeki kabristana defnedildi. Ali Emiri Efendi (1328: 230)’ye göre ilmi ve irfanı ile mümtaz, âlimlere ve şairlere riayetkâr idi.

Bilinen tek eseri Mürettep Dîvân’ıdır. Dîvân’ın bilinen iki nüshası Millet Kütüphanesi AE Mnz 108 ve 109’dadır. Dîvân’da iki kasîde, üç muhammes, bir tahmis, bir müseddes, bir terkîb-i bend, bir terci-i bend, 288 gazel ve bir kıt‘a bulunmaktadır. Şiirlerindeki klişe ve benzetmelerde geleneğin dışına çıkmamıştır. Şiirlerinde yaşadığı yerler, özel hayatı, askerlik gibi hiçbir konudan ipucu vermez. Söyleyişi kimi zaman zarif, kimi zaman amiyanedir (Koç Acar 2006). Genellikle aşk, sevgilinin vefasızlığı, ayrılık acısı gibi konular üzerinde durmuştur. Dîvân üzerine dört yüksek lisans tezi (Erduran 2003; Özkan 2003; Ünal Öztürk 2003; Koç Acar 2006) yapılmıştır. 

 

Kaynakça

Ali Emirî (1328). Tezkire-i Şu‘arâ-i Âmid. C. I. Matbaa-i Âmidî. 222-240.

Erduran, Metin (2003). Divan-ı Hafîd: İnceleme-Tenkitli Metin-İndeks.Yüksek Lisans Tezi. Kahramanmaraş: Sütçü İmam Üniversitesi.

Güner, Galip ve M. Güner (hzl.) (2003). Ali Emîrî Efendi Esâmî-i Şu‘arâ-yı Âmid. Ankara: Anıl Matbaa ve Ciltevi Yay. 17-18.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). “Hafid”. C. IV. İstanbul: MEB Yay. 960-961.

Koç Acar, Gülmedine (2006). Hafîd Dîvanı (İnceleme-Transkripsiyonlu Metin). Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I-II. Ankara: Bizim Büro Yay. 206.

Özgül, Kayahan (hzl.). (2000). İbnülemin Mahmed Kemal İnal-Son Asır Türk Şairleri (Kemâlü’ş-Şuarâ). C. 2. Ankara: AKM Yay. 718-720.

Özkan, Şenay (2003). 18. Yüzyıl Şairi Hafid’in Divanı’nın Transkripsiyonlu Karşılaştırmalı Metni. Yüksek Lisans Tezi: Edirne: Trakya Üniversitesi.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981). C. 4. “Hafîd Paşa, İbrahim”. İstanbul: Dergâh Yay. 18.

Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi (2004). “Hafîd Paşa”. C. 4. Ankara: AKM Yay. 337-338.

Ünal Öztürk, Hacer (2003). 18. Yüzyıl Şairi İbrahim Hafid Paşa: Hayatı, Eserleri, Edebi Kişiliği ve Divanının Tenkitli Metni. Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 21.05.2014
Güncelleme Tarihi: 10.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Dil ü cân dîde ruh-ı tâbiş-i cânâna fedâ

Cism ü ten ömr-i girân-mâye o fettâna fedâ

 

Tig-ı gamzenle dili eylemişüz şâne ki biz

Şâyed ol yüzden ola zülf-i perîşâna fedâ

 

Murg-ı dil çîne deyü hâline cân itdi hezâr

Dâm-ı gîsûlarına eylemez ol dâne fedâ

 

Tîr-i müjgânı ile yâ kaşı öldürdi beni

Kebş-i cân oldı yine nâvek-i kurbâna fedâ

 

O şeh-i ân-ı melâhat ne dem olur nigehi

Çeke tîgin olayım aşk ile ol anda fedâ

 

Bana gül-rûyun ile kulbe-i ahzân yeter

Bu hayâli idemem seyr-i gülistâna fedâ

 

Leb-i cân-bahş-ı hayâtı dili pejmürde ider

Sanma ey âfet-i cân la‘l-i Bedehşân’a fedâ

 

Bî-basîretdir iden hâk-i reh-i dil-dârı

Aynına olmayuban kuhl-ı Sifâhâna fedâ

 

Bezm-i meyde kadeh altun ile pür olsa ider

Sâki zerrîn-kadehi nergis-i mestâne fedâ

 

Pâyidâr olmadı tevbe mey-i la‘lin göricek

Yürüt ol sâgarı olsun ana peymâne fedâ

 

Çeşm-i merdüm-küşi kan itmededir her demde

Girmez ol kan elime cân u dil ol kana fedâ

 

Sadef agzını yuyup âb-ı nisân ile ider

Femini gördügi dem dürrini dendâna fedâ

 

Koyvirmez yakamı çünki firâkı yârun

İderiz dest-i dili çâk-ı girîbâna fedâ

 

Gerçi pervâne ider şem‘e vücûdun ifnâ

İçi yagın eridür şem‘-i şebistâna fedâ

 

Yüzini karalasun hattı o gül ruhsârun

Bezm-i irfânı ider meclis-i nâdâna fedâ

 

Tekye-i sıdkda bir şeyhe inâbet itdim

Hâsılı ömrümüzü ol der-i sultâna fedâ

 

Geçsün ok demreni sînemde Hafîdâ kalsun

Didim ol şûha beni eyledi peykâna fedâ

(Koç Acar, Gülmedine (2006). Hafîd Dîvanı (İnceleme -Transkripsiyonlu Metin). Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi. 84-86.)

 


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591Doğum YeriGörüntüle
2HAYRÎ, Uryânî-zâde Mehmed Hayrullâh Efendid. ? - ö. 1879Doğum YeriGörüntüle
3Azad Ziya Erend. 27 Ekim 1976 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591Doğum YılıGörüntüle
5HAYRÎ, Uryânî-zâde Mehmed Hayrullâh Efendid. ? - ö. 1879Doğum YılıGörüntüle
6Azad Ziya Erend. 27 Ekim 1976 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591Ölüm YılıGörüntüle
8HAYRÎ, Uryânî-zâde Mehmed Hayrullâh Efendid. ? - ö. 1879Ölüm YılıGörüntüle
9Azad Ziya Erend. 27 Ekim 1976 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591MeslekGörüntüle
11HAYRÎ, Uryânî-zâde Mehmed Hayrullâh Efendid. ? - ö. 1879MeslekGörüntüle
12Azad Ziya Erend. 27 Ekim 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
13ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HAYRÎ, Uryânî-zâde Mehmed Hayrullâh Efendid. ? - ö. 1879Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Azad Ziya Erend. 27 Ekim 1976 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591Madde AdıGörüntüle
17HAYRÎ, Uryânî-zâde Mehmed Hayrullâh Efendid. ? - ö. 1879Madde AdıGörüntüle
18Azad Ziya Erend. 27 Ekim 1976 - ö. ?Madde AdıGörüntüle