HÂLETÎ, Seyyid Mehmed Hâletî Efendi bin Şeyh Ali Sufûtî Efendi bin Şeyh Ahmed Hayâlî Efendi bin Şeyh Seyyid İbrâhîm Gülşenî

(d. 1552/960 - ö. 1581/989)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Seyyid Mehmed Hâletî, 960/1552 tarihinde Diyarbakır’da doğdu. Mecelle’de müstensih hatası olarak ismi İbrâhîm Hâletî şeklinde yazılmıştır (Tuman 2001: 181). Künyesi Seyyid Mehmed Hâletî Efendi bin Şeyh Ali Sufûtî Efendi bin Şeyh Ahmed Hayâlî Efendi bin Şeyh Seyyid İbrâhîm Gülşenî’dir. İbrahîm Gülşenî’nin soyundan gelmektedir. Mehmed Hâletî’nin babasının annesi Mısır MemlükSultanı Kansu Gavrî’nin kızı, Sultan Tomanbay’ın eşidir. Yavuz Sultan Selim Mısır’ı aldığında Ahmed Hayâlî ile evlenmiştir. Mehmed Hâletî, henüz genç iken zahirî ve batinî ilimleri öğrendi ve şiirlerini tanzim etti. İrfan sahiplerinin ve şuara sohbetlerinin müdavimi idi. Babası hayatta iken 989/1581 tarihinde 30 yaşında hayata gözlerini yuman Mehmed Hâleti’nin vefatına, şair Uyûnî şu tarihi yazmıştır:

Çünki bâğ-ı Gülşenî’nün goncesi

Buldı gül-zâr-ı İrem’de ref’eti

Rûh-ı pâki arşa pervâz eyleyüp

İdicek mülk-i bekâya rıhleti

Didi târîhin Uyûnî ağlayup

İrdi bu dem Hakk’a Sultân Hâletî

Tezkire-i Şu’ârâ-yı Âmid’de (1328: 175) Mehmed Hâletî’nin, akrabalarının ve dostlarının divanları ile, devri şairlerinin divanlarını bulup onları derinlemesine inceleyerek bu şiirlere nazireler yazdığı anlatılır.

Kaynakça

Ali Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Âmid. Dersaadet: Matbaâ-yı Âmidî.

Tuman, Mehmet Nail (2001). Tuhfe-i Nâilî. Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. VOLKAN KARAGÖZLÜ
Yayın Tarihi: 23.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Bir subh-dem ki arz-ı cemâl itdi âfitâb

Kıldı tecelli âleme ref’ eyleyüp nikâb

Müstağrak oldı nûr-ı tecellîye kâi’nât

Tâb-ı cemâli kendini gösterdi bî-hicâb

Yüz sürdi âsitânuna buldı şeref tamâm

Dergâhun itdi âlem-i ulvîden intihâb

Şân-ı şerîfüni nice derk eylesün ukûl

Ey sâlik-i mesâlik-i Hak mekremet-me’ab

Ol dem ki kendi hâline ağlardı kâinat

Feryâd iderdi derd ile bu tâk-ı nüh kıbâb

Olmuşdı inkıyâz ile memlû kulûb-ı nâs

İrmişdi hâl gerdiş-i gerdûna inkılâb

Devr-i zamâneye irişmeyüp feyz-i himmetün

Lutfunla döndi öyle ki bu çarh-ı âsiyâb

Ser-çeşme-i velâyet ü şehr-i ulûma bâb

Sultân Alî-i Sufûtî sânî-i bu türâb

Ali Emîrî (1328). Tezkire-i Şu’arâ-yı Amid. Dersaadet: Matbaâ-yı Amidi. 177.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Cem Özaydınd. 1975 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2AVNÎ, Diyarbakırlıd. 1827 - ö. 1872Doğum YeriGörüntüle
3CELÂL, Seyyid Ali Celâleddîn Paşad. 1756 - ö. 1822Doğum YeriGörüntüle
4ZİHNÎ, Abdüddelîld. 1551/1552 - ö. 1614/1615Doğum YılıGörüntüle
5ABDULLAH, Kızılca Hayreddinoğlu Abdullah Efendid. 1552 - ö. 14 Ocak 1617Doğum YılıGörüntüle
6CÛYÎd. ? - ö. 1581’den sonra?Ölüm YılıGörüntüle
7YUSUF, Mehmed bin Sinânüddîn Yûsuf Efendid. ? - ö. 1581Ölüm YılıGörüntüle
8ÜFTÂDE, Mehmed Muhyiddind. 1490 - ö. 1581Ölüm YılıGörüntüle
9SELMÂNd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
10KÂMÎ, Seyyid Kâmî Mehmed Efendid. ? - ö. 1545-46Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11TÂCÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12BEHİŞTÎ, Mustafa Sâdeddînd. ? - ö. 1764-65Madde AdıGörüntüle
13YÜMNÎ, Süleymân Yümnî Efendid. 1802-03 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14HULVÎ, Baltacı Hulvî Efendid. ? - ö. 1703 veya sonrası?Madde AdıGörüntüle