HÂLÎMÎ, Halim Geray Sultan

(d. 1772/? - ö. 1823?/1824?/?)
divan-tekke şairi
(Divan-Tekke / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Halim Geray Sultan, Türkiye’de sürgündeyken ölen son Kırım Hanlarından Şahbaz Geray’ın oğludur. Hâlîmî mahlasıyla ve Batı Oğuzcasıyla şiirler yazarak devrinde meşhur olmuştur. 1772 senesi Kırım’da dünyaya gelmiştir. Kırım’da doğsa da ömrünün ekseri kısmını Kırım dışında geçirmiştir. 1772’de doğdu. Sultan III. Selim zamanında İstanbul’a geldi. Burada şairlerle dostluk kurmuştur. Bahadır Giray’ın emrinde “kalgaylık” görevine tayin edildiyse de bir süre sonra geri dönerek Çatalca’ya yerleşti. H. 1239/M. 1824’te ölmüştür. Ferhat Paşa Camii haziresine gömülmüştür.

Halim Geray’ın edebiyatımızdaki en değerli eserlerinden biri Gülbûn-ı Hanan yahut Kırım Tarihi eseridir. İlk defa 1870 senesi İstanbul’da neşredilen bu eserde müellif 1466 senesi Kırım hanı olan I. Meñli Geray’dan başlayarak 1766 senesi ölen Baht Geray hana kadar geçen 44 Kırım hanının hayatları hakkında yazar.

Halim Geray’ın dünyaca meşhur bu eseri sonradan 1909 senesi Kırım’ın istidatlı mütefekkir gençlerinden Ablâkim İlmî tarafından bir dizi izahatlar edilmiş hâlde İstanbul’da tekrar neşredilir.

Eserleri

1. Divan: Basılmıştır (İst. 1257). M. Sadi Göçenli ve Pecep Toparlı tarafından da yeni harflerle yayımlanmıştır (Erzurum, 2.bsk. 1992).

2. Gülbün-ı Hânân: Kırım Hanları tarihidir. Basılmıştır (İst. 1287, 1327). M. Sadi Göçenli ve Recep Toparlı tarafından da yeni harflerle yayımlanmıştır (Erzurum, 1990) (Kurnaz-Çeltik 2000: 286).

Halim Geray Sultan’ın eserleri 1998 (3. sayı) ve 1999 (4. sayı) yıllarındaki Yıldız mecmuasında basılmıştır (Nagayev ve Fazıl 2001: 139-140). Bazı şiirlerinden anlaşıldığına göre Kadirî tarikatına mensuptur. Fakat Nakşi şeyhi Selâmî Mustafa’ya medhiye yazmıştır. (Kurnaz-Çeltik 2000: 286, Nagayev ve Fazıl 2001: 139-140, Kurtnezir 2000: 22).

Kaynakça

Kurnaz, Cemal ve Halil Çeltik (2000). Osmanlı Dönemi Kırım Edebiyatı. T.C. Kültür Bakanlığı Yay.

Kurtnezir, Zakir (2000). Kırım Tatar Edipler. Aqmescit: “Tavriya” Neşriyatı.

Nagayev, Safter ve Rıza Fazıl (2001). Kırım Tatar Edebiyatı Tarihi. Akmescit: yyy.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. IŞILAY IŞIKTAŞ SAVA
Yayın Tarihi: 22.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün Mefâîlün

Hazân-âlûdedür reşk-ı bahârâ gördüğün yerler

Makarr-ı zağdur şimdi gülistan gördüğün yerler

Efendüm eyledi mi’mâr-ı lutfun ser-be ser ta’mîr

Mukaddem tîşe-ı gamzenle vîrân gördüğün yerler.

Neşât-âbâd u şevk-âbâd olmış her biri cânâ

Gamunla âşıkânı zar u giryân gördüğün yerler

Felek hep câygâh-I germ şitâ itdi ey meh-rû

Mukaddem şevk-I hüsnünle çerâğan gördüğün yerler

Hâlimâ ağladur hasret ile billâh bakdukça

Beni cânân ile evvelki handân gördüğün yerler

 Kurnaz, Cemal ve Halil Çeltik (2000). Osmanlı Dönemi Kırım Edebiyatı. T.C. Kültür Bakanlığı Yay. 287-288.

Koşma

Zerre-perver aftabumsın menim

Evc-ı hüsne mahtabumsın menim

Necm-i baht-i şule-tabumsın menim

Dilber-i ali-cenabımsın menim.

Sen benim zerre yetiştiren güneşimsin menim

Güzellik kulesine ayımsın menim

Bahtımın ışıklar saçan yıldızısın

Kadri yüce gönül alıcımsın.

İtme, ey şeh bendeni cevre ceza

Âşık-ı üftadenüm eyle vefa.

Hak-ı pay aldım efendim ben sana

Dilber-i ali-cenabımsın benim. 

Nagayev, Safter ve Rıza Fazıl (2001). Kırım Tatar Edebiyatı Tarihi. Akmescit: yyy. 140.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1RIZÂ, Mehmed Efendid. ? - ö. 1756-57Doğum YeriGörüntüle
2HAK MEHMEDZÂDE, Abdullah Afîfeddin Efendid. ? - ö. 1640-41Doğum YeriGörüntüle
3NİGÂH, Kırımî Zekeriya Efendid. ? - ö. 1819-20Doğum YeriGörüntüle
4ŞERÎFÎ, Muhammedd. 1772 - ö. 1844Doğum YılıGörüntüle
5DERTLİ, İbrahimd. 1772 - ö. 1845Doğum YılıGörüntüle
6ŞEM‘Î, Ahmedd. 1772-73 - ö. 1839-41Doğum YılıGörüntüle
7ŞERÎFÎ, Muhammedd. 1772 - ö. 1844Ölüm YılıGörüntüle
8DERTLİ, İbrahimd. 1772 - ö. 1845Ölüm YılıGörüntüle
9ŞEM‘Î, Ahmedd. 1772-73 - ö. 1839-41Ölüm YılıGörüntüle
10ŞERÎFÎ, Muhammedd. 1772 - ö. 1844MeslekGörüntüle
11DERTLİ, İbrahimd. 1772 - ö. 1845MeslekGörüntüle
12ŞEM‘Î, Ahmedd. 1772-73 - ö. 1839-41MeslekGörüntüle
13ŞERÎFÎ, Muhammedd. 1772 - ö. 1844Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14DERTLİ, İbrahimd. 1772 - ö. 1845Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEM‘Î, Ahmedd. 1772-73 - ö. 1839-41Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞERÎFÎ, Muhammedd. 1772 - ö. 1844Madde AdıGörüntüle
17DERTLİ, İbrahimd. 1772 - ö. 1845Madde AdıGörüntüle
18ŞEM‘Î, Ahmedd. 1772-73 - ö. 1839-41Madde AdıGörüntüle