HAMMAL/MİRZE GÜLZAR, Bayrameli Abbaszade

(d. 1859 / ö. 03.06.1926)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Bayrameli Abbaszâde, 1859’da Güney Azerbaycan'ın Serab bölgesinin Dünni köyünde yoksul bir ailede dünyaya gelmiştir. Ailesinin maddi zorluklar yaşaması sebebiyle sadece medresede okuma-yazmayı öğrenmiş, eğitim hayatının devamını getirememiştir. Bayram Ali’nin, acı gerçeklerle dolu hicivlerinden darılan beyler ve mollalar, şairin evini barkını yağmalatmış, onu sokağa atmışlar. Evini barkını kaybeden Bayram Ali, uzun süre sefil bir hayat yaşadıktan sonra yeniden yuva kurmuştur. Lâkin bu defa da meşhur mollalardan Tebrizli İmam Cuma’nın fetvası ile şairin evi dağıtılmıştır (Cenûbî Azerbaycan Edebiyatı Antologiyası 1983: 98). Abbaszâde, hayatındaki bu karışıklıklarının üstüne 1906 yılında Settar Han’ın başkanlığında başlayan İran Azerbaycanı Bağımsızlık Harekâtı’na katılmak için Tebriz’e dönmüştür. Bu harekete katılarak ülkesinin ve halkının bağımsızlığı uğrunda verdiği mücadeleyi ortaya koymuştur. Bu mücadele sırasında yaralanmış ve bu şekilde köyüne dönmek zorunda kalmıştır. Ancak köyünde geçimini sağlayacak bir iş bulamadığı için Bakü’ye taşınmıştır. 1907’den sonra Bakü’de hayatını idame ettirmeye çalışan Abbaszâde, Hazar'da "Merkuri" deniz köprüsünde hamal olarak çalışmaya başlamıştır.

Bağımsızlık hareketinin sükûtundan sonra, şah yönetiminin takibinden yakasını kurtaramayan ve öldürüleceğini anlayan Bayram Ali Hamal, 1909 Nisan’ında yeniden Bakü’ye dönmüştür. Ömrünün sonuna kadar Bakü’nün “İçeri Şeher” semtinde yaşamıştır (Ehmedov 1995: 61).

3 Haziran 1926'da Bakü'de vefat eden Hammal, hem Bakü’de hem de İran’da sevilen bir şairdir. Eserlerinde dönemin siyasi ve sosyal şartlarını, halkın durumunu ve mücadelesini yansıtması şairin önemini arttırmaktadır.

Genç yaşlarında şiir yazmaya başlayan Bayram Ali, ilk şiirlerini “Mirze Gülzâr” mahlası ile yazmıştır. Yazdığı bu şiirler hiç bir yerde yayımlanmadan dilden dile dolaşarak halk arasında sevilerek okunmuştur. Şiirlerinde özellikle muhitin beylerini, hanlarını ve mollalarını hicvetmiştir (Cenûbî Azerbaycan Edebiyyatı Antologiyası 1983: 98). Şiir ve edebiyata olan ilgisini çok genç yaşlarda ortaya koyan Abbaszâde, 1908'de halk şairi Mirza Alekber Sabir ile tanışmıştır. Sâbir’in etkisiyle şiirler yazmaya başlamış ve şiirleri “Molla Nesreddin” de yayınlanmıştır. Abbaszâde eserlerinde "Hammal” (Hambal) mahlasını kullanmaya başlamıştır. Mirza Alekber Sabir’in, Abbaszâde'yi yazmaya teşvik etmesi, kendi basın camiasıyla tanıştırması, halk şiirine olan ilgisi gibi birtakım sebepler Abbaszâde’nin eserlerinde çok sevdiği Sabir’in üslubunu görmemizi sağlamıştır. Şiirlerini, “Zenbur”, “Molla Nesreddin”, “Taze Heyat”, “İttifag”, “Sedâ”,“Mezeli”, “Meş’el”, “Yéni Yol” gazetelerinde “Hambal”, “Rencber Hambal”, “Hambal Azerbaycanî”, "Hambal-i Gülzâr-i Serabî”, “Bayrameli Abbaszâde Hambal” imzaları ile yayımlamıştır (Heyet 1998: 331). Güney Azerbaycan şiirinin önde gelen isimlerinden biri olan Bayrameli Abbaszade'ye ait olan çalışmalar 1948-1964 tarihlerinde Seçilmiş Eserler olarak toplu bir şekilde neşredilmiştir.

Kaynakça

Azerbaycan XIX-XX.yy Türk Edebiyatı, http://ekitap.kültürturizm.gov.tr/Eklenti/11036,bayrameliabbaszadehammalpdf.pdf.[erişim tarihi: 27.02.2019].

Cenûbî Azerbaycan Edebiyyatı Antologiyası (1983). Bakü: Élm Neşriyyatı.

Ehmedov, Téymur (1995). Azerbaycan Yazıçıları:Ensiklopedik Me’lumat Kitabı. Bakü: Azerbaycan Ensiklopediyası Neşriyat Poligrafiya Birliği Fener Neşriyatı.

Héyet, Cavad (1998). Azerbaycan Edebiyatı Tarihine Bir Bakış. Bakü: Azerbaycan Dövlet Neşriyyatı.

Kafkasyalı, Ali (2002). İran Türk Edebiyatı Antolojisi (IV). Erzurum: Atatürk Üniversitesi Basımevi.

Mir Celal, F. Hüseynov (2000). XX. yy. Asır Azerbaycan Edebiyatı Tarihi. İstanbul: Birleşik Yay.

Zamanov, Abbas (1979). Emel Dostları. Bakü: Yazıçı Neşriyatı.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: HANİFE YAMAN
Yayın Tarihi: 19.03.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EZİZHAN HAKVERDİYEV, Ezizhan Elihan oğlu Hakverdiyevd. 1932 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2CEYLANÎ, Mustafa Uğurd. 1969 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3RIZAd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Meçiyev, Kazım Gökkiyeviçd. 1859 - ö. 14 Mart 1945Doğum YılıGörüntüle
5LÜTFÎ, Hacı Velid. 1859 - ö. 1929Doğum YılıGörüntüle
6Sezai (SAMİPAŞAZADE)d. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Doğum YılıGörüntüle
7Meçiyev, Kazım Gökkiyeviçd. 1859 - ö. 14 Mart 1945Ölüm YılıGörüntüle
8LÜTFÎ, Hacı Velid. 1859 - ö. 1929Ölüm YılıGörüntüle
9Sezai (SAMİPAŞAZADE)d. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Ölüm YılıGörüntüle
10Meçiyev, Kazım Gökkiyeviçd. 1859 - ö. 14 Mart 1945MeslekGörüntüle
11LÜTFÎ, Hacı Velid. 1859 - ö. 1929MeslekGörüntüle
12Sezai (SAMİPAŞAZADE)d. 1859 - ö. 26 Nisan 1936MeslekGörüntüle
13Meçiyev, Kazım Gökkiyeviçd. 1859 - ö. 14 Mart 1945Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14LÜTFÎ, Hacı Velid. 1859 - ö. 1929Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Sezai (SAMİPAŞAZADE)d. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Meçiyev, Kazım Gökkiyeviçd. 1859 - ö. 14 Mart 1945Madde AdıGörüntüle
17LÜTFÎ, Hacı Velid. 1859 - ö. 1929Madde AdıGörüntüle
18Sezai (SAMİPAŞAZADE)d. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Madde AdıGörüntüle