Hamza Hekimzade Niyazi

Nihanî, Niyazi, Tavanteşer
(d. 6 Mart 1889 / ö. 18 Mart 1929)
Yazar, şair, tiyatro yazarı, pedagog, bestekâr, rejisör
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Hamza Hekimzade Niyazi, şiirlerinde "Nihanî”nin dışında "Niyazi", hicvî eserlerinde ise "Tavanteşer" mahlasını kullanmıştır. 6 Mart 1889 tarihinde Hokand’da dünyaya gelmiştir. Babası zamanının nüfuzlu aydınlarından Doktor İbn Yemin Niyaz oğlu, annesi ise okuryazar bir kadın olan Rabbibay kızı Cehanbibi’dir. Eski usulde eğitim gördükten sonra Rusça öğrenmiştir. 1911-1914 yılları arasında dış ülkelere seyahat ederek, Vakit ve Tercüman gazetelerinin de etkisiyle eski usuldeki medreseleri ıslah etme ve aydınlatma hareketiyle, halkın yaşamındaki değişmelerle, medeniyet, istiklal meseleleriyle ilgilenmeye başlamıştır. Ülkesine geri döndüğünde ise Fergana vadisindeki ilk usul-i cedit okullarını başlatmış, “Yardım Cemiyeti” kurmuş ve “Darü’l-Eytam”ı açmıştır. Yaşça büyük kişiler için de 2-4 aylık gece mektebi açmış, Hamza’nın teşebbüsü ile Hokand’da “Gayret” kütüphanesi oluşturulmuştur. Kengeş ve Hürriyet adında iki dergi çıkaran Hamza, bay ve ulemaları rahatsız ettiği için dergiden uzaklaştırılmıştır. Yazar, şair, tiyatro yazarı, pedagog, bestekâr, rejisör olarak bilinen Hamza, Şah-ı Merdan’da dinsizliği yaydığı gerekçesiyle halk tarafından taşlanarak öldürülmüştür.

Geleneksel divan anlayışına uygun şiirlerinin yanında, millî duyguları yansıtan metinler de kaleme almıştır. “Milli Aşuleler Üçün Milli Şiirler Mecmuası” serisindeki şiirler, Özbek edebiyatına yeni şekil, yeni fikirler getirmiş ayrıca cedit edebiyatının gelişmesini sağlamıştır. 1914-1915 yılları arasında diğer ceditçi şair ve yazarlar gibi mektepler için ders kitapları yazmıştır: Yengil Edebiyat, Okış Kitabı ve Kıraat Kitabı. 1914'ten sonra nesir türünde eserler vermeye başlayan Hamza, 1915'te modern Özbek nesrinin ilk örneklerinden biri olan Yengi Saadet Yahud Milli Roman'ı yazmıştır. Hamza, asıl şöhretini yazmış olduğu tiyatro eserleriyle kazanmıştır. Onun bu alandaki ilk çalışması, Zeherli Hayat Yahud Işk Kurbanları piyesidir. 1915'ten itibaren yazdığı tiyatro eserlerinden bazıları şunlardır: Laşman Faciası, Bay ile Hizmetçi, Kim Togrı, Molla Narmuhammed Damlanın Küfr Hatası, Burungı Saylavlar, Fergana Faciası, İşçiler Hayatıdan, Töhmetçiler Cezası, Burungı Kazılar Yaki Meyserening İşi, Perenci Sırlarıdan Bir Levha Yaki Yallaçılar İşi. Bazı eserlerinin müziklerini de kendisi hazırlayan Hamza'nın en meşhur olan tiyatro eseri ise Bay ile Hizmetçi'dir.

Kaynakça

Açık, Fatma (2007).Özbek Edebiyatı, Ankara: Alp Yayınevi.

Kahhar, Tahir (2000). “Hamza”, Başlangıcından Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi: Özbek Yazılı Edebiyatı, Cilt.15, Ankara.

Kuçkartayev, İristay - Öz, Aynur (1999). “Özbek Edebiyatından Seçmeler III”, Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, Sayı:8, Güz, s. 312-359.

Mirvaliyev, Sabir (1993). Özbek Edibleri- Hamza Hekimzade Niyaziy-, Taşkent: "Fen" Neşriyati.

Niyazî, Hamza Hekimzade (1988). Tola Eserler Toplamı Birinçi Tom- Devan (Hazırlayanlar: Yusuf Sultanov, Naim Kerimov), Taşkent: Özbekistan SSR “Fen” Neşriyati.

Niyazî, Hamza Hekimzade (1989).Tola Eserler Toplamı Beşinçi Tom- Hatlar. Huccetler. Hamza İcadige Dair Materialler (Hazırlayan:Naim Kerimov), Taşkent: Özbekistan SSR “Fen” Neşriyati.

Öz, Aynur(2002). “Özbek Edebiyatında Tiyatro Türü Üzerine”, Türkler, Cilt 19, Ankara, s. 702-711.

Rızayev, Şühret (1997).Cedid Draması, Taşkent: “Şark” Neşriyatı.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: SİNEM KÜÇÜKAĞAOĞLU TUNÇ
Yayın Tarihi: 20.06.2018
Güncelleme Tarihi: 24.08.2021

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Hamza Hekimzade Niyazi Tola Eserler Toplamı Birinçi Tom- DevanÖzbekistan SSR “Fen” Neşriyati / Taşkent1988Diğer
Hamza Hekimzade Niyazi Tola Eserler Toplamı İkinçi Tom- Şe\'rler, Pedagogik Risaleler, Nesrî EserlerÖzbekistan SSR “Fen” Neşriyati / Taşkent1988Şiir
Hamza Hekimzade Niyazi Tola Eserler Toplamı Törtinçi Tom- Dramalar (1921-1928), MakalelerÖzbekistan SSR “Fen” Neşriyati / Taşkent1989Tiyatro
Hamza Hekimzade Niyazi Tola Eserler Toplamı Tola Eserler Toplamı Beşinçi Tom- Hatlar. Huccetler. Hamza İcadige Dair MateriallerÖzbekistan SSR “Fen” Neşriyati / Taşkent1989Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1GÂZÎ, Muhammedd. ? - ö. 1817-18Doğum YeriGörüntüle
2GÜLHANÎ/CüR'ET, Muhammed Şerîfd. ? - ö. 19. yy.Doğum YeriGörüntüle
3Abdulla Kahhard. 1907 - ö. 25 Mayıs 1968Doğum YeriGörüntüle
4ALİ HAKİ EDNA/HARHARİ/FİGANÎ/HİCRANÎ/EDNAÎ/GULAMÎ/VİSALÎ/GEDAÎ, Ali Doğand. 1889 - ö. 1961Doğum YılıGörüntüle
5Kadircan Kaflıd. 1889 - ö. 1969Doğum YılıGörüntüle
6HÂKÎ, Emîn Hâkî Beyd. 1889 - ö. 1920Doğum YılıGörüntüle
7GİRYÂNÎ, Seyitd. 1865 - ö. 1929Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMET FEVZÎd. 1864 - ö. 1929Ölüm YılıGörüntüle
9VASSAF, Osmanzâde Hüseyin Vassafd. 08.03.1872 - ö. 22.10.1929Ölüm YılıGörüntüle
10Nursel Erdoğand. 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Yusuf Bald. 01 Nisan 1975 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Tahsin Nahitd. 1887 - ö. 12 Mayıs 1919MeslekGörüntüle
13Marsel Garipovd. 1 Mayıs 1946 - ö. -Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Bayram Bilge Tokeld. 1957 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Zakir Hadid. 1863 - ö. 1933Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16NİYÂZÎ, Abdullah Niyâzî Efendi, Mevlana Abdullah bin Şeyh İbrahim Şebüsterîd. ? - ö. 1529-1530Madde AdıGörüntüle
17Mehmet Niyazi Özdemird. 8 Nisan 1942 - ö. 11 Mayıs 2018Madde AdıGörüntüle
18ŞEYYÂD HAMZAd. ? - ö. 1348’den sonraMadde AdıGörüntüle