Hasan Asaf

(d. 1876 (?) / ö. ?)
Şair, Memur, Hukukçu
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Edebiyatımızın en meşhur münakaşalarından biri olan "abes-muktebes"in başlamasına kaynaklık eden Hasan Asaf'ın hayatı hakkındaki bilgiler oldukça kısıtlıdır. Osmanlı arşivlerinde yer alan bir belgeye göre doğum tarihi 1876, doğum yeri ise Erzurum'dur. Babası Kırşehir Müddei-i Umumi Muavini Ali Talat Bey'dir. Ancak bu bilgiler, başka bir Hasan Asaf'a ait olma ihtimalinden dolayı kesin değildir. Öte yandan bahsi geçen tartışma münasebetiyle edebiyat tarihlerinin hemen hepsinde adının geçmesine rağmen özel hayatı ya da edebî şahsiyeti ile alakalı ciddi bir kayda rastlanmaz. Edebiyat tarihleri Hasan Asaf'tan umumiyetle 'bir genç' diye söz etmektedir. Bu da "Bürhan-ı Kudret" şiirinin Malumat'ta neşredildiği zaman Hasan Asaf'ın henüz genç yaşta olduğunu ortaya koymaktadır. Neşrettiği Mehasin-i asâr-ı hamidiyye nam-ı diğer asârü's-sultan sultanü'l-âsâr adlı eserin kapağında yer alan "Keçecizâde Mâcid Bey damadı ve Şehremânet Celîlesi hukûk müşâvir muâvini Hasan Âsâf" kaydından hareketle onun hukukçu olduğu anlaşılmaktadır. Hasan Asaf'ın kayınbabası Macid Bey, dönemin Beyoğlu Belediyesi olan 6. Daire-i Belediye Müdürü olarak görev yapmıştır. Hukukçu olduğunu bizzat kendisi ifade eden Hasan Asaf'ın isminin geçtiği pek çok Osmanlı arşiv belgesi bulunmaktadır. Her ne kadar tam olarak doğrulanamasa da, bu belgeler, onun Babıali Tercüme Odasında çalıştığını, Şura-yı Devlet Muavinliği görevinde bulunduğunu ayrıca Van ve Sivas mahkemelerinde görev yaptığını göstermektedir. Aile hayatı hakkında herhangi bir bilgiye sahip olmadığımız gibi ölüm tarihi ve yeri de bilinmemektedir.

Hasan Asaf ismini edebiyat tarihimizde kalıcı kılan abes-muktebes tartışması, onun Baba Tahir diye de bilinen Mehmed Tahir'in çıkardığı Malumat'a gönderdiği "Bürhân-ı Kudret" şiiri ile başlar. Servet-i Fünûn hareketinin doğmasına sebep olan abes-muktebes tartışmasını başlatan Hasan Asaf adlı gencin “Burhân-ı Kudret” adlı manzumesi, Malumat'ın 20 numaralı ve 26 Teşrinievvel 1311 (7 Kasım 1895) tarihli nüshasında yayımlanır (Uçman 2003: 544). "Bürhan-ı Kudret"in altına bir not düşen Malumat, kulak için kafiyenin mümkün olamayacağını alaylı bir şekilde savunur. Malumat'ın notunda yer alan, "Hem abes ile muktebes takfiye edilemez!" (Malumat 1311: 431) ifadesi, tartışmanın mecrasını belirler. Sonrasında Recaizade Mahmud Ekrem'in de dâhil olmasıyla Servet-i Fünûn (Edebiyat-ı Cedîde) edebiyatının doğuş zemini hazırlanır. Neşretmiş olduğu tek şiir kitabının sonuna eklediği kısa bir notta yine kafiye meselesine değinen Hasan Asaf, bu konudaki ciddiyetini şu sözlerle ortaya koyar: "Söylerken mehâric-i savtiyelerini tefrîk etmediğimiz bazı hurûfun ve hatta tenvînle nûn harfinin yekdiğeriyle takfiye edilmesi bi’l-iltizâm tecviz olunmuş…” (1908: 64). Hasan Asaf'ın şiir kitabının ilk kısımları daha çok dinî şiirleri ihtiva etmektedir. Bu anlamda tevhid, münacat ve nat'a yer veren Hasan Asaf, abes-muktebes tartışmasını başlatan "Bürhan-ı Kudret" şiirini de bu eserine almıştır. Mehasin-i asâr-ı hamidiyye nam-ı diğer asârü's-sultan sultanü'l-âsâr'da yer alan diğer şiirler ise Sultan II. Abdülhamid'i öven şiirlerdir. Nitekim eserin ismi de kaynağını bu şiirlerden almaktadır. Eserin başında bir mukaddime ile birlikte Sultan II. Abdülhamid'in icraatlarına ve meziyetlerine yer verilen uzunca bir yazı yer almaktadır.

Kaynakça

BA. DH.SAİDd... 171/61-1292.

BA. İ..TAL.194/35-1317.

BA. BEO. 1398/104793-1317.

BA. BEO. 4357/326747-1333.

"Macit Bey". https://beyoglu.bel.tr/macit-bey-336.html [erişim tarihi: 08.12.2019].

Hasan Asaf (1908). Mehasin-i asâr-ı hamidiyye nam-ı diğer asârü's-sultan sultanü'l-âsâr. İstanbul.

Malumat. 26 Teşrinievvel 1311. No. 20.

Uçman, Abdullah (2003). "Ma'lûmât". Diyanet İslam Ansiklopedisi (27 Cilt). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. s. 543-545.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULHAKİM TUĞLUK
Yayın Tarihi: 22.12.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Mehasin-i asâr-ı hamidiyye nam-ı diğer asârü's-sultan sultanü'l-âsârMahmud Bey Matbaası / İstanbul1908Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1EDÎB Emîn Bey, Erzurumlud. 1894 - ö. 1918Doğum YeriGörüntüle
2MİHNETÎ, Vehbi Polatd. 1929 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Köksal Alverd. 26 Nisan 1970 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4İHYÂ, Ömer İhyâüddin Efendid. 1876-77 - ö. 1909Doğum YılıGörüntüle
5Ziya Gökalpd. 23 Mart 1876 - ö. 25 Ekim 1924Doğum YılıGörüntüle
6Akçura, Yusufd. 2 Aralık 1876 - ö. 11 Mart 1935Doğum YılıGörüntüle
7İHYÂ, Ömer İhyâüddin Efendid. 1876-77 - ö. 1909Ölüm YılıGörüntüle
8Ziya Gökalpd. 23 Mart 1876 - ö. 25 Ekim 1924Ölüm YılıGörüntüle
9Akçura, Yusufd. 2 Aralık 1876 - ö. 11 Mart 1935Ölüm YılıGörüntüle
10İHYÂ, Ömer İhyâüddin Efendid. 1876-77 - ö. 1909MeslekGörüntüle
11Ziya Gökalpd. 23 Mart 1876 - ö. 25 Ekim 1924MeslekGörüntüle
12Akçura, Yusufd. 2 Aralık 1876 - ö. 11 Mart 1935MeslekGörüntüle
13İHYÂ, Ömer İhyâüddin Efendid. 1876-77 - ö. 1909Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ziya Gökalpd. 23 Mart 1876 - ö. 25 Ekim 1924Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Akçura, Yusufd. 2 Aralık 1876 - ö. 11 Mart 1935Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16İHYÂ, Ömer İhyâüddin Efendid. 1876-77 - ö. 1909Madde AdıGörüntüle
17Ziya Gökalpd. 23 Mart 1876 - ö. 25 Ekim 1924Madde AdıGörüntüle
18Akçura, Yusufd. 2 Aralık 1876 - ö. 11 Mart 1935Madde AdıGörüntüle