HÂTEMÎ/MÂTEMÎ, İbrahim Bey

(d. ?/? - ö. 1595/1004)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Eski Uygur)

Edirne’de doğdu. Asıl adı, İbrahim’dir. Burgaz’da camisi olan Mehmed Paşa’nın evladı Zaîm Dîvâne Mahmud Çelebi’nin oğludur. Sipahi zümresinden olan Hâtemî, daha sonraları sipahilikten ayrılarak Acem illerine seyahate çıktı. Yaya olarak hacca giderek bir süre Mekke’de kaldıktan sonra Mısır, Şam ve Halep’i dolaştı. Dönüşünde Konya’ya uğrayarak Şehzade Selim’e kasideler sundu. Önceleri “Mâtemî” olan mahlasını şehzadenin isteği üzerine “Hâtemî” olarak değiştirti (İsen 1994: 303, Kılıç 2010: 1502-03). Şehzade’nin musahiqlerinden Turak Çelebi’nin defterdarı olan (İsen 1994: 303) Hâtemî, II. Selim tahta çıkınca padişahın müteferrikası oldu (Solmaz 2005: 283). Zaman zaman tasavvufa yönelen Hâtemî, önce Gülşenî daha sonra Hayderî ve Kalenderî tarikatlarına intisap etti. Hâtemî’yle Edirne ve İstanbul’da defalarca görüştüğünü söyleyen Ahdî’ye göre şair, derviş meşrep ve asil yaratılışlı biridir. Buna rağmen bazıları tarafından zulüm ile itham edilmiştir (Solmaz 2005: 283). Rızâ, Riyâzî, Fâ’izî ve Ahmed Bâdî’ye göre 1004/1595 yılında Edirne’de (Zavotçu 2009: 114, Riyâzî vr. 42b, Kaf-zâde Fâ’izî vr. 54b, Adıgüzel 2008: 142), Gelibolulu Âlî’ye göre 1005/1596 yılında ölmüştür (İsen 1994: 303). Edirneli Meme-zâde Hâdî Efendi şairin ölümüne

Hâtemîye tevbe-i tevfîk ile irdi ecel

N’ola târîh olursa aña hatm-i bî-bedel

tarihini söyledi (Kaf-zâde Fâ’izî vr. 54b).

Hâtemî, mürettep Dîvân sahibidir (İsen 1994: 304, Adıgüzel 2008: 140). Ancak bu Dîvân elde değildir. Tezkireciler, Hâtemî’nin şiiri ve sanatı hakkında genellikle olumlu değerlendirmelerde bulunmuşlardır. Gelibolulu Âlî, Hâtemî’nin zor zeminlerde şiir söylemeye muktedir, sözlerinin güçlü, sanatlı kasidelere ve makbul gazellere sahip biri olduğunu söyler (İsen 1994: 303-304). Ahdî ise Hâtemî’nin şiire hâkim, aruz ve kafiyede olduğu gibi muamma bilmede de mahir geçindiğini; kasidede başarılı olduğunu ve âşıkane gazeller yazdığını belirtir (Solmaz 2005: 283). Hasan Çelebi de onu, devrinin meşhur şairleri arasında gösterir (Eyduran 2009: 268).

Kaynakça

Adıgüzel, Niyazi (2008). Edirneli Ahmet Bâdî’nin “Riyâz-ı Belde-i Edirne” Adlı Eserinin Tezkire Kısmı. Doktora Tezi. Edirne: Trakya Üniversitesi.

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 2. İstanbul: KB-Tarih Vakfı Ortak Yay.

Canım, Rıdvan (1995). Edirne Şairleri. Ankara: Akçağ Yay.

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin A. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi 21.11.2013].

İpekten, Halûk (vd.) (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Akçağ Yay.

Kaf-zâde Fâ’izî, Zübdetü’l-Eş’âr. Millet Kütüphanesi Ali Emiri Manzum 1325. vr. 54b.

Kazancıgil, Ratip (hzl.) (1996). Abdurrahman Hıbrî, Enîsü’l-Müsâmirîn, Edirne Tarihi, 1360-1650. İstanbul: Türk Kütüphaneciler Derneği Yay.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ-İnceleme-Metin. C. 2. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Ens., Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî. Ankara: Bizim Büro Yay.

Riyâzî, Riyâzu’ş-Şu’arâ. Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, 06 Hk 1275. vr. 42b.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî, Gülşen-i Şu’arâ (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Yay.

Yavuz, Fikri ve İsmail Özen (hzl) (1972). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri. C. 2. İstanbul: Meral Yay.

Zavotçu, Gencay (2009). Zehr-i Mâr-zâde Seyyid Mehmet Rızâ, Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Tezkiresi. Ankara: KTB. Yay. E-kitap:, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83506/zehr-i-mrzade-seyyid-mehmed-riza---tezkire-i-riza.html. [Erişim Tarihi: 20.11.2013].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 07.12.2013

Eserlerinden Örnekler

Edirne Kasidesi

Devr-i gülde reşk-i cennetdür fezâ-yı Edrine

Dem-be-dem hûb olmada hüsn ü bahâ-yı Edrine

Âb-ı Kevser hâki misk ü sengi sîm-i hâmdur

Gayret-i Firdevs-i a’lâdır binâ-yı Edrine

Teşnesin ihyâ ider dil mürdesine cân virür

Hızr u ‘Îsâ gibidir âb ü hevâ-yı Edirne

Reşk-i mürgân-ı gülistân-ı İremdür her biri

Nagmede her bülbül-i destân-serâ-yı Edrine

Kûşe-i meyhânesin Cem tahtına virmez bugün

Derd-keş bir rind-i mey-nûş-ı gedâ-yı Edrine

Leb-şeker âyîne-ruhlar bezmini peydâ ider

Tûtiyân-ı nükte-gûy-ı hôş-edâ-yı Edrine

‘Azm iderdi Tunca-veş olup revâne seyrine

Han Selîm-i ‘âdil ol fermân-revâ-yı Edrine

Tunca bir bahr-ı revân ol şâh-ı dürr-i şâh-vâr

Bir sadef olmuş ana devlet-serây-ı Edrine

Mâverâü’n-nehrde han olmadan hâkân-ı Çîn

Yeg dürür olmak gedâ-yı bî-nevâ-yı Edrine

Nûş-ı dârûdur dem-i germâda her yah paresi

Zehr-i kâtildür egerçi kim şitâ-yı Edrine

Pâdişâh-ı heft-kişver eyleye gâhî nazar

Bu durur ancak cihânda müdde’â-yı Edrine

Ey göñül bir derde ugrarsın esîr-i ‘aşk olup

Hâtemî gibi olursan mübtelâ-yı Edrine

Canım, Rıdvan (1995). Edirne Şairleri. Ankara: Akçağ Yay. 210-11.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Gümüşay, Tolgad. 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MEHMED, Mehmet Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1639-40Doğum YeriGörüntüle
3GARÎBÎ, Garîbî Çelebid. ? - ö. 1520Doğum YeriGörüntüle
4Gümüşay, Tolgad. 1972 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5MEHMED, Mehmet Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1639-40Doğum YılıGörüntüle
6GARÎBÎ, Garîbî Çelebid. ? - ö. 1520Doğum YılıGörüntüle
7Gümüşay, Tolgad. 1972 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8MEHMED, Mehmet Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1639-40Ölüm YılıGörüntüle
9GARÎBÎ, Garîbî Çelebid. ? - ö. 1520Ölüm YılıGörüntüle
10Gümüşay, Tolgad. 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
11MEHMED, Mehmet Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1639-40MeslekGörüntüle
12GARÎBÎ, Garîbî Çelebid. ? - ö. 1520MeslekGörüntüle
13Gümüşay, Tolgad. 1972 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MEHMED, Mehmet Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1639-40Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15GARÎBÎ, Garîbî Çelebid. ? - ö. 1520Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Gümüşay, Tolgad. 1972 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17MEHMED, Mehmet Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1639-40Madde AdıGörüntüle
18GARÎBÎ, Garîbî Çelebid. ? - ö. 1520Madde AdıGörüntüle