HAYÂTÎ, Hacı Ahmed Hayâtî Efendi

(d. 1751-52/1165 - ö. 1 Şubat 1814/10 Safer 1229)
divan şairi ve yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Ahmed’dir. Elbistan müftüsü Ahmed Efendi’nin oğludur. 1165/1751-52 yılında Maraş sancağına bağlı Elbistan kasabasında doğdu. Babasının ölümünden sonra onun yerine Elbistan müftüsü oldu. Daha sonra İstanbul’a gelip Ayasofya’da ders okuttu. Bu sırada bir müddet ruûs-ı hümayun müderrisi oldu ve sadrazam Yûsuf Ziyâ Paşa’nın hocalığını yaptı. 1224/1809-10’te Saray Bosna mevleviyeti, iki sene sonra Irak-ı Arap mevleviyeti ve bundan sonra da iki sene sürecek olan Bağdat mevleviyeti görevlerine getirildi. Bu görevinden ayrıldıktan sonra İstanbul’a dönüp kendi köşesine çekildi ve 10 Safer 1229/1 Şubat 1814 tarihinde vefat etti. Üsküdar’da Nuh kuyusu civarında Seyyid Ahmed deresi kabristanına defnedildi. Oğlu Halil Şeref Efendi’nin aşağıdaki beyti şairin ölümüne tarihdir:

 Tefe’’ülümde Şeref çıkdı bir güzel târîh

 Hayâtî buldı hayât-ı ebed cinân içre

Başta dinî bilimler olmak üzere pek çok bilim dalında, Arap ve Fars edebiyatlarında son derece donanımlı ve başarılı olan Hayâtî’nin pek çok eseri yanında Türkçe ve Arapça kasideleri ve başka bazı şiirleri vardır.

Hayâtî, Sünbül-zâde Vehbî’nin Tuhfe-i Vehbî’sini şerhi etmiştir. Matbu olan bu eser, Farsçanın kurallarına ilişkin ayrıntılı bilgiler içermesinin yanında her bir kelime için örnek olarak meşhur şairlerin şiirlerinden birer beyit verdiği için de önemli bir eserdir. Örnek olarak verilen bu beyitler, şairin edebî literatüre hakimiyetinin göstergesi durumundadır. Şair ayrıca Nuhbe-i Vehbî’nin şerhine başlamışsa da tamamlamasına ömrü vefa etmemiştir. Onun ölümüyle yarım kalan bu eseri oğlu Halil Şeref Efendi 1260/1844-45 yılında tamamlayarak padişaha takdim etmiştir (Kaplan 2014). Yine Tuhfe-i Şâhidî’yi de Şerhu Manzûme-i Şâhidî adıyla şerh etmiştir. Bunların dışında İs’âfü’l-Minne fî Şerhi İthafü’l-Cinne adlı bir eseri, mantık ve adap üzerine yazılmış Manzûme-i Nûniyye’si ve Mehdî’nin ortaya çıkacağı zamanı tayin edenlere karşı yazdığı Tehâfütü Müstehâce adlı eserleri bulunmaktadır.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmânî. C. 2. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay. 

Kaplan, Yunus. “Şeref, Halîl Şeref Efendi”. http://www.turkedebiyatiisimlersozlugu.com/index.php?sayfa=detay&detay=1140 [erişim tarihi: 20.07.2014].

Şemseddin Sâmî (1316). Kâmusu’l-A’lâm. C. 3. İstanbul: Mihran Matbaası. 2000.

Tuman, Mehmet Nail (2001). Tuhfe-i Na’ilî, Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 1. Ankara: Bizim Büro Yay.

Yavuz, A. Fikri ve İsmail Özen (hzl.) (1972). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmânlı Müellifleri. C. 1. İstanbul: Meral Yayınevi. 331.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MEHMET GÜRBÜZ
Yayın Tarihi: 11.08.2014

Eserlerinden Örnekler

Bu kesret âleminde sırr-ı vahdet bilmesi müşkil

Bilir ancak ekâlîm-i hakâyıkda gezen sû sû

Yavuz, A. Fikri ve İsmail Özen (hzl.) (1972). Bursalı Mehmed Tâhir, Osmânlı Müellifleri. C. 1. İstanbul: Meral Yayınevi. 331.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Doğum YeriGörüntüle
2ŞÂKİR/TEVFÎK, Abdullah b. Mustafâ Elbistânîd. ? - ö. 1795 dsDoğum YeriGörüntüle
3HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Doğum YılıGörüntüle
5ŞÂKİR/TEVFÎK, Abdullah b. Mustafâ Elbistânîd. ? - ö. 1795 dsDoğum YılıGörüntüle
6HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Ölüm YılıGörüntüle
8ŞÂKİR/TEVFÎK, Abdullah b. Mustafâ Elbistânîd. ? - ö. 1795 dsÖlüm YılıGörüntüle
9HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51MeslekGörüntüle
11ŞÂKİR/TEVFÎK, Abdullah b. Mustafâ Elbistânîd. ? - ö. 1795 dsMeslekGörüntüle
12HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?MeslekGörüntüle
13ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ŞÂKİR/TEVFÎK, Abdullah b. Mustafâ Elbistânîd. ? - ö. 1795 dsAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Madde AdıGörüntüle
17ŞÂKİR/TEVFÎK, Abdullah b. Mustafâ Elbistânîd. ? - ö. 1795 dsMadde AdıGörüntüle
18HÜSEYİNd. 1900? - ö. ?Madde AdıGörüntüle