HESENBEY MELİKZÂDE ZERDÂBİ

(d. 1842 / ö. 25 Kasım 1907)
Gazeteci, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Bakü’nün (Şamahı) Gökçay kazasının Zerdâb köyünde doğdu. iİk öğrenimine Zerdâb Medresesi’nde başladı,1852’de Şamahı Rus-Tatar mektebini üstün başarı ile bitirdi.1858'de Tiflis’teki I.Tiflis Jimnası’nın beşinci sınıfına kaydedildi. 1865 yılında Moskova Üniversitesi Fizik-Matematik Fakültesi’nden mezun oldu.

Tiflis Borçalı Mejevoya Palata (Toprak Komisyonu) İdaresi’nde çalıştı,Kuba şehri mahkemesinde kâtiplik yaptı. Şamahı’da Halk Mahkemesinde dava vekilliği yaptı. Necef Bey Vezirof’la Mirza Feth Ali Ahundzâde’nin Sergüzeşt-i Vezîr-i Hân-ı Lenkeran adlı komedisini sahneye koyarak, Azerbaycan tiyatrosunun temelini attı.

Azerbaycan’dan ve öğrencilerinden uzaklaştırılmak için,1878’de Kırım yakınlarındaki Yekaterinodar (Krasnodar) Lisesi’ne tayin edildi ancak Hesen Bey Kırım’a gitmedi ve istifa edip ailesiyle birlikte Zerdâb köyüne dönmek zorunda kaldı.

Bakü şehir meclisine üyeliği sırasında Bakü ve civarındaki köy okullarının yönetimini üstlendi. Neriman Nerimanof’la birlikte 1906’da Bakü’de toplanmasında büyük rol oynadığı Azerbaycan Muallimleri I. Kurultayı’nın başkanlığına seçildi.

28 Kasım 1907’de bir felç geçirdikten sonra vefat eden Hasan Beyin mezarı daha sonra Bakü’de kurulan Fahrî Hıyâbân’a nakledilmiştir.

Azerbaycanlı gazeteci-yazar Hesen Bey Melikzâde Zerdâbî, Rusya’da ilk Türkçe gazeteyi çıkarmayı başaran, gazeteci yazardır 3 Ağustos 1875’te Rusya’da neşredilen ilk Türkçe gazete olan iki ayda bir yayınlanan (400 adet basılan) Ekinçi’yi çıkarmayı başardı. Gazete, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Türkiye lehine yayın yaptığı gerekçesiyle, 11 Ekim 1877 tarihinde kapatıldı. 1975 yılında on iki, 1976 yılında yirmi dört ve 1977 yılında da yirmi sayı olmak üzere toplam elli altı sayı çıkabilen Ekinçi, düşük tirajına rağmen, bütün Rusya Türklüğü tarafından büyük bir ilgiyle takip edildi; sadece Kafkasya’da değil, Kırım ve İdil-Ural bölgelerinde de etkili oldu.

Tiflis’te çıkan Kavkaz, Novoye Obozreniye, Ziyâ, Ziyâ-yı Kavkaz ve Bakü’de yayımlanan Kaspi gibi gazete ve dergilerde makaleler yayımladı. 1896'da Bakü’ye dönen Hesen Bey, sosyal amaçlı bazı derneklerde görev aldı. Yazılarını, Kafkasya Türklüğü’nün bu yıllarda Rusça neşredilen Kaspi gazetesinde yayımlamaya başladı.

Kaynakça

Ahundov, Nazim(1980). Azerbaycan Milli Dövr-i Metbuatının Yaranması ve Ekinçi

Gazeti: Senedlerin Dili ile, Bakü, 1980, s. 82-113

Akpınar, Yavuz (1997) -Hasanbey Melikzâde Zerdâbî-, TDV İslam Ansiklopedisi,( C:16, s.362-363 )

Axundov, Mirali Abdıulloğlu (1958). Həsənbəy Zərdabinin təbiiyata aid əsərləri haqqında [Mətn]

/M. A. Axundov ; [red. A. Qəmbərov, M. Mirzəbabalı].Bakı: Azərnəşr, 1958. 100 s.

Azerbaycan Matbuatının Elli İlliyi: Ekinçi 1875-1925 (Bakü,1926)

Cavadov, Zabit (2011). Həsənbəy Zərdabi və etnoqrafiya mədəniyyəti [Mətn] /Respoblika, 2011

Cavadova, Esmira (1968). Setirlerde Döğünen Ürek, (Bakü,1988)

Əkinçi [Mətn] (2008) : Xalq qəzetinin nəşri /H. Zərdabi, F. Ağazadə ; red. H. Həsənov ərəb əlifbasından

transliterasiya ed. E. Qasımova ; ön söz. T. Aydınoğlu Bakı: Garisma, 2008. 56s

Farah (2011) Həsən bəy Zərdabi mükafatlarının sahibləri bəlli oldu [Mətn] Yeni Musavat, 2001, s.16

Ferecov, Savalan (2014). Həsənbəy Zərdabi irsi: keşməkeşli həyat yolu".[Mətn] Milli

mətbuatımızın banisi, böyük maarifpərvər, pedaqoq və alim haqqında kitabın təqdimatı

/Medeniyyet, 2014

Gasımzâde, Feyzulla (1960) .Hesenbey Melikov Zerdabi” XIX. Esrin İkinci Yarısında

Edebiyyat. Azerbaycan Edebiyyatı Tarihi, (Bakü, 1960,C:2,s.138-146)

Quliyev , Vilayet Muxtaroğlu (2011). Böyük əkinci [Mətn] : Həsənbəy Zərdabi : tərtib, tərcümə müqəddimə

izah və şərhlər /V. Quliyev Bakı: Ozan, 2001.180 s.

Hasanzâde, Turan (1970). Ekinçi (1875-1877) Kiril Harfli (Bakü,1970)

Hüseyinov, Sadık (1977). Ekinçi Gazetesinin İzahlı Bibliografyası, (Bakü,ı 1963, 1977)

Memmedov, C. (1949). Həsənbəy Zərdabi [Mətn] /C. Məmmədov ; [red. R. Şahvələd].
Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1949.103 s.

Memmedov, Veli (1976). Ekinçi Gazeti, (Bakü,1976)

Memmedov, Zaman Aslanoğlu (1957) Həsənbəy Zərdabi [Mətn] /Z. Məmmədov ; [xüsusi red. R.

Nurullayev ; red. F. Qəhrəmanova]. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957. 189 s.

Rüstamov, İzzet Eşrefoğlu (1969). Həsənbəy Zərdabi [Mətn] /İ. Ə. Rüstəmov ; [red. S. Əsəd]
Bakı: Gənclik, 1969. 183 s.

Zerdabi, Hesen Bey (Melikov) (1980), Azerbaycan Sovet Ensiklopediyası, (Bakü,,1980,C: 4, s.323)

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ALI AKSAKAL
Yayın Tarihi: 30.12.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Türk nəğmələrinin məcmuəsi [Mikrofilm]: "Nicat" maarif cəmiyyətinin ehtimalı ilə tərtib olunub /Məlikzadə Zərdabi Həsənbəy; Nicat maarif cəmiyyətinin ehtimamilə çap olunmuşdur. [Proyeksiya materialı]Bakü / Bakü1909Makale
Bedeni Salamat Sahlamak Düstûrü’l-amelîdir (Bakü / Bakü1912Deneme
Toprak Su ve HavaBakü / Bakü1912Makale
Hesen Bey Zerdabî: Seçilmiş Eserleri(Makaleleri) .Haz.: Ziyâeddin GöyüşovBakü / Bakü1960Makale
Həsənbəy Zərdabi mükafatının laureatı [Mətn]Bakü / Bakü1997Makale
Əkinçi [Mətn] : Xalq qəzetinin nəşri /H. Zərdabi, F. Ağazadə ; red. H. Həsənov ; ərəb əlifbasından transliterasiya ed. E. Qasımova ; ön söz. T. Aydınoğlu .56 Sayı.Carisma / Bakü2008Makale

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞAKİR EYVAZOVd. 1891 - ö. 1970Doğum YeriGörüntüle
2HANBALA ŞAMAHILId. 1905 - ö. 1947Doğum YeriGörüntüle
3FEYZİ MİRZAOĞLUd. 1896 - ö. 1964Doğum YeriGörüntüle
4İLMÎ EFENDİ, Abdurrezzâkd. 1842 - ö. 1906Doğum YılıGörüntüle
5FEYZÎ, Ahmed Feyzî, Tebrizlid. 1842 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
6ENVERd. 1842 - ö. 1905Doğum YılıGörüntüle
7AHMED LUTFÎ EFENDİd. 1817 - ö. 1907Ölüm YılıGörüntüle
8ENÎSÎ, Mustafa Enîsî Efendi, Edremitlid. ? - ö. 1907Ölüm YılıGörüntüle
9RECÂÎ, Muhammedd. 1834 - ö. 1907Ölüm YılıGörüntüle
10Kavukçuoğlu, Denizd. 30 Ekim 1943 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Çayan Özvarand. 1983 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Hilal Talayd. 11 Aralık 1973 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Tina Sürmed. 1965 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Şükrulla Yusupovd. 1921 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hüseyin Rasim Gülerd. 1941 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HASAN BEY ZERDÂBÎd. 1837 - ö. 1907Madde AdıGörüntüle