HİLMÎ, Dede-zâde Mehmed Hilmî Efendi

(d. 1244/1828 - ö. 1329/1913)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1244/1828 yılında Merzifon’un Sormasud Mahallesi’nde doğdu. Asıl adıl Mehmed Hilmî Efendi’dir. Dede-zâde sülalesine mensuptur. Babası Hüseyin Efendi, annesi Hamide Hanım’dır. Eserlerinden iyi bir öğrenim gördüğü anlaşılmaktadır. Ziya Paşa’nın Amasya mutasarrıflığı sırasında onun himayesini kazandı. Memuriyet hayatında pek çok yere gitti, paşalık payesine kadar yükseldi. Ömrünün sonlarına doğru kendisine saraydan kaza nakibüleşrafı payesi verildi. 1329/Mayıs 1913’te 85 yaşındayken vefat etti. Ancak hayatının son yıllarında yaşı sorulduğunda “Yaşım doksan/Yüzden on noksan/Onu da verir/Hazret-i Sübhan” cevabını vermiştir. Nüfus kaydına göre doğum tarihinin 1244/1828 olmasına rağmen bu bilgiden hareketle şairin doğumundan birkaç yıl sonra nüfusa geçirildiği düşünülebilir. 
Hilmî Dede, resmî günlerde daima ön safta bulunur, başında bir de sırma taşırmış. Memlekete gelen herhangi bir yüksek şahsiyetle yine memleket adına muhakkak Hilmî Dede görüşürmüş. Hoşsohbet, bilgili olduğu için çabucak karşısındakini teshir eder, kendine bağlarmış.
Mürettep Dîvân’ıyla Mevlid’i vardır. Şiirleri Orhan Bilgin tarafından yayımlanmıştır.
Hilmî ilhamı bol, irticali çok kuvvetli bir şairdi. Aynen divan edebiyatının seçkin üstatları gibi sıkıntıya uğramadan şiir söylerdi. Halk arasında unutulmayan ve daima yaşayan bir şairdir. Herkes ona ait birçok hatıra bilir. Çünkü hayatında hep secili, mukaffa sözlerle konuşurdu. Kız kardeşi de şairdi. Onunla her zaman vezinli kafiyeli sözler konuştukları söylenmektedir. Hilmî Dede’nin ifadesi sadedir. Daha ziyade didaktik eserler vermiştir. Aynı zamanda lirik bir şairdir (Aşkun 1937: 60).

Kaynakça

Aşkun, Vehbi Cem (1937). Merzifon Şairleri. Merzifon: Utku Basımevi.

Bilgin, Orhan (1984). Merzifonlu Dedezâde Hilmi, Külliyat. İstanbul.

Ünver, Niyazi (2004).”Hilmî”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.5. Ankara: AKM Yay. 46-47.
 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MEHTAP ERDOĞAN
Yayın Tarihi: 05.11.2014
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel
Halk ile bilmem nedir beyhûde ülfetden garaz
Rûha aslı yok yere böyle eziyyetden garaz


Bir iki günlük misâfirken cihânda bu ne hâl
Kim bilir kimler içün binlerce zahmetden garaz

Söyle kim bir çeşme ya bir köprü yapmazsan nedir
Hayr u nef'i olmayan ihvâna servetden garaz

Geç bu da'vâdan hemen bâkî değil, mülk-i cihân
Âkıbet ölmek değil mi böyle sıhhatden garaz

Çıkmadan ver cânını cânâna şimdi Hilmiyâ
Vermedir cânâna cân aşk u muhabetden garaz
(Aşkun, Vehbi Cem (1937). Merzifon Şairleri. Merzifon: Utku Basımevi. 61.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SENÂYÎ, Senâyî Çelebid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2RÛMÎ, Sarı Dânişmend-zâde Şeyh Abdurrahîm Nizâmeddîn Efendid. 1384-1389 ? - ö. 1459-1465 ?Doğum YeriGörüntüle
3HIFZÎd. 1851 - ö. 1892Doğum YeriGörüntüle
4MAHZÛN, Mirza İsmâîld. 1828-29 - ö. 1893-94Doğum YılıGörüntüle
5RİF'AT, Mehmed Rif'at Bey, Bursalıd. 1828 - ö. 1876Doğum YılıGörüntüle
6ÂRİF, Cabbâr-zâde Mehmed Ârif Beyd. 1828 - ö. 1920Doğum YılıGörüntüle
7HAKKÎ, Şeyh İsmail Hakkı Zühdi Efendid. 1862 - ö. 1913Ölüm YılıGörüntüle
8DEVAMÎ, Ali, Sillelid. 1862 - ö. 1913Ölüm YılıGörüntüle
9Ali Nusretd. 23 Mart 1872 - ö. 13 Şubat 1913Ölüm YılıGörüntüle
10Mehmet Akcand. 1925 - ö. ?MeslekGörüntüle
11KARA MUSTAFA, Mustafa Karababad. 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Bahçıvan, Orhand. 1952 - ö. ?MeslekGörüntüle
13AVNÎ, Trabzonlu Kara Osmân Avni Efendid. ? - ö. 1892Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14NÂZIM, Nâzım Efendi, İstanbullud. ? - ö. 1852Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15NEVRES, Mehmed Nevres Paşad. 1825 - ö. 1872Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HÜSEYNÎ, Hüseynî Çelebid. ? - ö. 1577Madde AdıGörüntüle
17ZİHNÎ, Mehmed Zihnî Efendid. ? - ö. 1612Madde AdıGörüntüle
18HİSÂLÎ, Hisâlî Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle