HIZIR, Hızır Çelebi, Hızır Şâh, Hızır Dede

(d. 1276/675 - ö. 1349/750)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

 Hızır Çelebi, 675/1276 tarihinde Afyon’da doğmuştur. Babası Selçuklu Devleti’nde tuğ ve sancak sahibi olduğu, Sultân Veled (öl. 712/1312)’e intisap ettiği belirtilen Süleyman Şâh; annesi Sultân Veled’in kızı Mutahhare Hatun’dur. Kaynaklarda (Genç 2000: 137; Enver 1309: 48) doğumundan üç gün sonra Hızır (a.s.) tarafından Karahisar’da Hızır Makamı olarak bilinen “Dedem İni”ne (Kulle-i Cebel) götürüldüğü, birkaç gün sonra bir dişi aslanın kucağında bulunduğu, bu sebeple de kendisine Hızır adının verildiği anlatılmaktadır. Gençliğinde kardeşi ile beraber Konya’da tahsil görmüştür (Ilgar 1992: 29). I. Murâd (1326-1389)’ın yakınlığını kazanmıştır. Babası, kendisini Germiyan tahtına veliaht göstermesine rağmen tahtı ağabeyine bırakmış ve halkı irşatla uğraşmıştır. Mevlevî büyüklerinin ilklerinden olan Hızır Çelebi, vaktini tarikat mensuplarıyla sohbet ederek geçirmiş ve dergâhı Afyon’da “Makam-ı Hızrıyye” namıyla şöhret bulmuştur. Çelebi, Karahisar ve Kütahya halkını özellikle aynı yöreden Alî Şîr-i Germiyânî’nin kötülüklerinden korumuştur. 750/1349 yılında Afyon’da vefat eden Hızır Çelebi’nin kabri Afyon Mevlevî Dergâhı’ndadır. Kaynaklarda Çelebi’nin, şiir ve nesir ile uğraştığı belirtilmişse de eser kaleme alıp almadığına dair bilgi verilmemiştir. Hem Farsça şiirler yazdığından söz ederek tezkiresine eşsiz dediği Farsça bir beytini kaydeden Alî Enver (1309: 48-49) hem de Mecâmi’-i Nefîse’de Farsça şiirleri bulunduğuna değinen Esrâr Dede (Genç 2000: 138-139 ) Hızır Çelebi’nin şairliğini övmüşlerdir. Nitekim eldeki Farsça na’t, gazel ve beyitlerinden de onun bu dile hâkim, üslûbu akıcı bir şair olduğu görülmektedir.

Kaynakça

Alî Enver (1309). Semâ’-hâne-i Edeb. İstanbul.

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.

Ilgar, Yusuf (1992). Tarih Boyunca Afyonkarahisar'da Mevlevîlik. Afyon: Türkeli Yay.

Tuman, Mehmet Nâil (2001). Tuhfe-i Nâ’ilî - Divân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. I. hzl. C. Kurnaz; M. Tatcı. Ankara: Bizim Büro Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. NİLGÜN AÇIK ÖNKAŞ
Yayın Tarihi: 08.08.2014

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1COPCU, Mehmet Tokmand. 1921 - ö. 23.12.1993Doğum YeriGörüntüle
2MUSA/GARİP MUSA, Musa Karateped. 01.02.1958 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3RE'YÎ, (Sarı) Re'yî Çelebid. ? - ö. 1579-80Doğum YeriGörüntüle
4DÂVÛD-I KAYSERİ, Şerafeddin Davûd b. Mahmud b. Mehmedd. ? - ö. 1349Ölüm YılıGörüntüle
5ŞEREF, Şerefüddîn Şuayb Efendid. 1841 - ö. 1911MeslekGörüntüle
6GULÂM, Şeyh Gulâm Efendi, Erkirilid. ? - ö. 1855 ds.MeslekGörüntüle
7FÂZIL, Fâzıl Halil Deded. ? - ö. 1677-78MeslekGörüntüle
8ZEYREKÎ, Mehmed Çelebid. ? - ö. 1519Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
9ŞÂMÎ, Şâmlıoğlu Mustafâ Beyd. ? - ö. Ağustos 1500’den sonra ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
10AHMED, Şeyh Seyyid Ahmed Hüseyni Efendid. 1445-46 - ö. 1516-17Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11NA'TÎ, Na'tî Efendid. ? - ö. 1785-86'da hayattaMadde AdıGörüntüle
12SA'ÎD, Mûsâcalı-zâde Mehmed Sa'îd Efendid. ? - ö. 1902Madde AdıGörüntüle
13SA’DÎ, Cem Sa’dî’si, Sa’dullâhd. 1458-59 ? - ö. 1492-93 ?Madde AdıGörüntüle