Hüseyin Daniş

Dâniş
(d. 1870 / ö. 1943)
Gazeteci, yazar, şair.
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Hüseyin Dâniş Pedram, İran asıllıdır. Ailesi, Isfahan'dan İstanbul'a yerleşmiş bir tüccar ailesidir. Babası, Mehmed Haşim ibn Abdülmecid Bey, annesi Mustafâ Fâzıl Paşa hânedanından Çerkes Fatma Hanım'dır (İnal, 1999). İlk ve orta öğrenimini İstanbul'da tamamladı, Mülkiye'ye bir müddet devam ettikten sonra Institution Française adlı Fransız okuluna gitti. Buradaki eğitimini yarım bırakarak, İran'a döndü ve Debistan-ı İraniyan'da hem öğrenci hem de hoca olarak bulundu (İnal, 1999). Horasanî ve Mehdi-i Tebrizî'den Arapça ve Farsça eğitimi aldı. Kendisini hattatlıkta da geliştiren şair, Mirza Akahan-ı Kirmanî, Mirza Habîb-i Isfahanî’nin meclislerinde göründü, devrin önemli teorisylenlerinden Cemaleddin-i Efganî'nin sohbetlerine katıldı. 1894'te İstanbul'a tekrar döndü ve İkdam'ın yazı kadrosunda yer aldı. İkdam ve Malumat'ta kaleme aldığı yazılarla Klasikler Tartışması'nda önemli rol oynadı (Kaplan 1998). Servet-i Fünûn'da Türkçe şiirleri yayımlandı. Damat Mahmud Paşa'nın mahdumları Prens Sabahattin ve Lutfullah'a hocalık yapan şair, aileyle birlikte bir yıl kadar, Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde ve Mısır'da bulundu, bazı oryantalistlerle tanıştı. İstanbul'a dönüşünde Duyûn-i Umumiye'de tercümanlık ve daha sonra aynı kurumda müdürlük, Galatasaray Lisesi'nda Farsça hocalığı, Darülfünûn'da Fars edebiyatı tarihi hocalığı yaptı (Yazıcı, 1998: 540). Millî Mücadele döneminde Türkler aleyhine yaptığı konuşmalara öğrencilerin tepki vermesi sonucu, kendisi gibi birkaç hocayla birlikte Darülfünûn'dan istifaya zorlandı. Ali Ekber Han Dihhodâ'yla on sayı kadar Farsça dergi Surûş'u çıkardı. Osmanlı Bankası'nda tercümanlık, Tahran Üniversitesi'nde edebiyat hocalığı görevlerinde bulundu, İran elçiliğinde basın ateşeliği yaptı. Bu görevde iken 1943 yılında öldü (Kolcu 2005: 247).

Hayatını İranlı olarak yaşayan ve bunu bir gurur kaynağı olarak gören Pedram, genellikle İranlı önemli kişileri tanıtmak, Fars edebiyatından çeviriler yapmak ve Farsça ders kitapları hazırlamak yönünde çalışmalar yapar. Hazine-i Fünûn, Mekteb, Servet-i Fünun, İkdam, Resimli Gazete, Peyâm-ı Sabah, Rübâb, Malûmat, İleri, İçtihâd gibi pek çok gazete ve dergide eserleri yayımlanır. Nevâ-yi Sarîr, İranlı şairler hakkındaki makaleleri ile Batı edebiyatına ait bazı tercümelerini içerir. Serâmedân-ı Sohen, İran edebiyatına ait bir antoloji olmakla birlikte, içerisinde Türk edebiyatından bazı isimlerin eserlerine ve sanat görüşlerine de yer verilir (Kanar 2016). Mehmet Kanar tarafından günümüz Türkçesine kazandırılan Ömer Hayyam Rübailari'ni Pedram, Rıza Tevfik ile birlikte hazırlar. Kârvân-ı Ömr isimli kitabı, şairin Türkçe şiirlerini içeren eserdir. Daha çok tabiat, aşk ve ölüm temalarını tercih eden şairin bu eserle birlikte kitap dışında kalmış şiirleri derlenerek, günümüz Türkçesine aktarılmıştır (Tiken 2015). Servet-i Fünûn devresi içerisindeki şiirlerinde Fikret'in belirgin izleri görülen şair, aruzu, Arapça ve Farsça'ya da olan hâkimiyeti dolayısıyla kusursuz kullanır. Batılı sone, terzarima gibi türleri denemekle birlikte, şiirlerinde genellikle klasik biçimleri kullanır. Münâzâratım isimli eserinde Fuad Köprülü'yle olan polemikleri kitaplaştırılır. Bu tartışmalar aslında Millî Edebiyat taraftarlarının karşısında olan şairin görüşlerini Ömer Hayyam üzerinden anlatmasıdır (Köprülü 2007: 193-202). Hüseyin Dâniş, İran edebiyat ve kültürüne, tarih ve edebiyatına bağlılığı ile dikkat çeken bir isimdir. Yalnızca edebî metinleriyle değil, inceleme ve antolojileriyle de İran edebiyatına hizmet eder. Ders kitabı olarak kaleme aldığı Farsça gramer ve edebiyat tarihi kitapları, Fransızca hukuk terimlerine ürettiği karşılıklar ise onun dil alanında da çalışmalar yürüttüğünün göstergesidir. Dâniş'in eserlerinin büyük kısmının Farsça olması, ayrıca çalışmalarının çok çeşitli gazete ve dergilerin sayfalarında kalması, okuyucuya tam olarak ulaşmasını engellemiştir.

Kaynakça

Hüseyin Dâniş (2015). Kârvân-ı 'Ömr ve Kitap Dışında Kalan Şiirler. (hzl. S. Tiken). Ankara: Serüven.

İnal, İbnü’l-Emin Mahmud Kemal (1999): Son Asır Türk Şâirleri. (hzl. M. Cunbur). Ankara: AKM.

Kanar, Mehmet (2016). “Hüseyin Daniş’in Serâmedân-i Sohen: Söz Ustaları Kitabı”, Doğu Esintileri. (5). 49.

Kaplan, Ramazan (1998). Klasikler Tartışması. Ankara: AKM.

Kolcu, Ali İhsan (2005). Servet-i Fünûn Edebiyatı. Salkımsöğüt: Erzurum.

Köprülü, Mehmed Fuad (2007). Bugünkü Edebiyat, Ankara: Akçağ.

Yazıcı, Tahsin (1998). “Hüseyin Dâniş”, İslam Ansiklopedisi, TDV. (18).

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. DİLEK ÇETİNDAŞ
Yayın Tarihi: 07.06.2019
Güncelleme Tarihi: 02.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Nevâ-yı SarîrAhmed İhsan ve Şürekâsı / İstanbul1898İnceleme
Serâmedân-ı SohenMatbaa-i Hayriye / İstanbul1912Antoloji
Medâyin HarabeleriMatbaa-i Hayriye / İstanbul1913Çeviri
Hediye-i SâlMatbaa-i Hayriye ve Şürekâsı / İstanbul1913Şiir
CengelistânKanaat / İstanbul1914Çeviri
Taʿlîm-i Lisân-i FârisîMatbaa-i Âmire / İstanbul1914-1915Diğer
Kunckâvî der ZerdüştEvkâf-ı İslâmiyye Matbaası, / İstanbul1918Diğer
MünâzarâtımNecm-i İstikbal Matbaası / İstanbul1918Eleştiri
Rubâiyyât-ı Ömer HayyâmEvkaf Matbaası / İstanbul1922Çeviri
Kârvân-ı ÖmrYeni Matbaa / İstanbul1925Şiir
Fransızca-Türkçe Hukukî ve Medenî LügatKanaat / İstanbul1934Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1FÂİK, Ömer Fâik Efendid. ? - ö. 1829Doğum YeriGörüntüle
2FÂRİSÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3VASFÎ/BERKÎ, Şeyh Ali Vasfîd. 1851 - ö. 1910Doğum YeriGörüntüle
4ALİ, Ali Süleymanovd. 1870 - ö. 1953Doğum YılıGörüntüle
5KENAN, Kenan Büyükaksoyd. 1869-1870 - ö. 07.07.1950Doğum YılıGörüntüle
6ZEHRA BACId. 1870? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7EBDÜLEZİM ELESGER OĞLUd. 1873 - ö. 1943Ölüm YılıGörüntüle
8YEHYA ÇİLOVDARLId. 1916 - ö. 1943Ölüm YılıGörüntüle
9CAHANBAHIŞ, Gul Yunusd. 1912 - ö. 1943Ölüm YılıGörüntüle
10İsmail Pelitd. 04 Kasım 1982 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Oğuz Demird. 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Nihal Güresd. 18 Ekim 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Ali Emirid. 1857 - ö. 23 Ocak 1924Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ahmet Sırrı Ulusoyd. 1882 - ö. 1950Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Abdülkadir Noyand. 1886 - ö. 1977Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16YEDİHARF, Hasan Hüseyin Şahind. 1884 - ö. 1938Madde AdıGörüntüle
17Niyazi Hüseyinof (Niyazi Hüseyin Bahtiyar)d. 1927 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18DÂNİŞ MEHMED, Safiye Sultân-zâded. ? - ö. 1837Madde AdıGörüntüle