Hüseyin Rıfat (IŞIL)

Hüseyin Rıfat Topuz, Rifat, Mazlum
(d. 1878 / ö. 24 Şubat 1954)
Şair, Gazeteci
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Soyadı IŞIL'dır. Önce "Topuz" soyadını aldı, daha sonra bu soyadını başkaları da kullandığı için "Işıl" soyadını kullanmaya başladı. Eserlerinde "Hüseyin Rıfat Topuz" ve "Rifat" imzalarıyla "Mazlum" mahlasını da kullandı. 1878 yılında İzmir'de doğdu. Babası İzmirli avukat Hafız Rifat Efendi, büyükbabası Kadıoğullarından Hacı İbrahim Efendi, annesi İzmir'in tüccarlarından Hacı Süleyman Efendi’nin kızı Zehra Hanım’dır. İzmir’de Namazgâh İptidai Mektebinde, İzmir Rüşdi ve İdadi mekteplerinde okudu. Ticaret hayatına atıldıysa da başarılı olamadı. Hizmet gazetesinde çalışmaya başladı, bir süre bu gazetede çalıştıktan sonra İstanbul'a gitti ve Eczacılık Fakültesine girdi. Diploma alacağı sene öğrenimini yarıda bırakarak Yunanistan'a kaçtı (1902); Rumca bilen Hüseyin Rıfat burada iki yıl kaldı. İstanbul'a dönüşünde tutuklandı ve yedi ay tutuklu kaldı. Ailesinin araya girmesiyle serbest bırakıldı ve diploması verildi. İzmir'e giderek "Şifa" adlı bir eczane açtı, kısa bir süre bu eczaneyi işlettti, fakat bu işe de alışamadığından kısa sürede eczanesini kapatmak zorunda kaldı. Meşrutiyet'in ilanından önce İzmir taburlarına katılarak Manastır'a gitti. Daha sonra yeniden İzmir'e döndü. 1908'den sonra pek çok gazetede çalıştı. Seyr-i Sefain Meclisi azalığı yaptı, bu meclis kaldırılınca Maarif Matbaası'nda memur oldu (İnal, 1969: 1465-1467). 24 Şubat 1954 tarihinde öldü.

Lisede yıllarında gazeller yazarak edebiyat hayatına atılan Hüseyin Rıfat Işıl, ilk şiir ve hikâyelerini Muktebes ve Hizmet gazetelerinde yayımladı. Tokadizâde Şekip ve meşhur hiciv şairi Eşref'le tanışıp görüşmesi Hüseyin Rıfat'ın edebiyat hayatında bir dönüm noktası oldu. Bu tanışmanın ardından daha çok hiciv vadisinde manzumeler yazmaya başladı. Aruz ölçüsünden vazgeçerek şiirlerini hece vezninde yazmaya başlayan Hüseyin Rıfat, hezel ve hicivleriyle Şair Eşref'in takdirini kazanmıştır. İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Hüseyin Rıfat'ın bu vadideki şiirlerini şu cümlelerle değerlendirir: "Eşref merhumun bütün eserlerini topladığından 'Her padişahın bir vakanivisi olduğu gibi Hüseyin Rifat da benim zırva nivisimdir' dermiş. Rifat'ın kıt'alarında Eşref'in izleri görülmektedir. Heciv ve hezil vadisinde- tekellüfsüz söylediği - kıt'alar, Eşref'in takdirine layıkdır." (İnal, 1969:1466).

Yayımlanan ilk kitabı Rubaiyyat-ı Hayyam ve Manzum Tercümeleri'dir. Ömer Hayyam'dan seçtiği 157 rubainin yer aldığı bu kitabın baş tarafında Tokadizade Şekip, Hüseyin Daniş, Abdullah Cevdet imzalı ve mukaddime nevinden üç mektup ile bizzat Hüseyin Rıfat'ın kaleme aldığı "İki Söz" başlıklı bir sunuş yazısı vardır. İkinci kitabı Kırık Kavaldan Sesler’dir. Bu kitap, çoğu hece ve birkaçı aruz ölçüsüyle kaleme alınmış şiirlerden oluşur. Bu kitapta yer alan kadın temalı şiirler, 1940 yılında birkaç şiir eklenerek Büyük Savaşta Türk Kadınına Şiirler adıyla kitap hâlinde neşredilmiştir. 1937'de Mevlâna Rubailerinden Manzum Tercümeler isimli bir kitap daha yayımlamıştır. Dırıltılar, Zırıltılar adlı kitabında hiciv şiirlerini bir araya getirmiştir. 1997 yılında İzmir 1914: Aydın Vilayeti 1330 Sene-i Maliyesi Ticaret Rehberi adlı çalışması gün yüzüne çıkartılan Hüseyin Rıfat'ın bazı şiirleri Lemi Atlı, Isak Varon, H. Sadettin Arel gibi isimler tarafından bestelenmiştir.

Kaynakça

Andı, M. Fatih (1999). "Türkçede Rubaiyyât-ı Hayyam Tercümeleri", İlmî Araştırmalar, S.7, s.9-29.

Huyugüzel, Ömer Faruk (2000). İzmir Fikir ve Sanat Adamları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal (1969). Son Asır Türk Şairleri, Cüz:VII, ss.1465-1467.

Yalçın, Murat (Ed., 2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, 3. Baskı, C.1, s. 520, İstanbul: Yapı Kredi Yay.

Yazar, Mehmet Behçet (1941). "Hüseyin Rıfat Işıl", Yedigün, C. 17, S. 441, 18 Ağustos 1941, ss.13, 18.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. NECATİ TONGA
Yayın Tarihi: 22.05.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Rubaiyyat-ı Hayyam ve Manzum Tercümeleri? / İstanbul1926Çeviri
Kırık Kavaldan SeslerSinan Basım Evi / İstanbul1935Şiir
Mevlânâ Rubâîlerinden Seçilmiş Türkçe Manzum TercemelerAbajoli Basımevi / İstanbul1937Çeviri
Dırıltılar, ZırıltılarAydınlık Basımevi / İstanbul1939Şiir
Büyük Savaşta Türk Kadınına ŞiirlerZerbamat Matbaası / Ankara1940Şiir
İzmir 1914 : Aydın Vilayeti 1330 Sene-i Maliyesi Ticaret RehberiAkademi Kitabevi Yay. / İzmir1997Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Gözde Kurtd. 1982 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ES’AD, Mehmed Es'ad Efendid. ? - ö. 1766-67Doğum YeriGörüntüle
3ÜMÎDÎ, Mustafa/Mehmed Ümîdî Paşad. ? - ö. 1539-40Doğum YeriGörüntüle
4RIZAd. 1878 - ö. 1908Doğum YılıGörüntüle
5MEHMEDd. H.1293?/M.1877-1878 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6AVRAM NAOM/İBRAHİM NOMd. 1878 - ö. 30.11.1947Doğum YılıGörüntüle
7Özdönmez, Mahmut Şevketd. 13 Temmuz 1873 - ö. 1954Ölüm YılıGörüntüle
8YILDIRIM, Mevlüt Yıldırımd. 1896 - ö. 04.04.1954Ölüm YılıGörüntüle
9Şenozan, Şükrü Osmand. 1875 - ö. 3 Temmuz 1954Ölüm YılıGörüntüle
10Avni Özgüreld. 1 Ocak 1948 - ö. ?MeslekGörüntüle
11ALİ İFFETd. 1872 - ö. 1941MeslekGörüntüle
12Evliyaoğlu, Gökhand. 27 Mayıs 1927 - ö. 21 Ağustos 2011MeslekGörüntüle
13Demircioğlu, Yusuf Ziyad. 1887 - ö. 29 Mart 1973Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Okan, Ali Hadid. 1901 - ö. 25 Ağustos 1980Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kurutluoğlu, Kudretd. 1897-1899 (?) - ö. 1973Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16RESÎM, Kilisli Hüseyin Resîm Efendid. ? - ö. 9 Ağustos 1765Madde AdıGörüntüle
17Güney, Hüseyind. 1945 - ö. 17 Ocak 2019Madde AdıGörüntüle
18HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle