İBAD, İBADÎ, İBAD HOCA, Tarmutlu İbad Hoca

(d. 01.07.1866 / ö. 25.03.1949)
din alimi, halk hekimi, halk şairi
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İbad Hoca ya da şiirlerindeki mahlasıyla “İbadî”, Oltu coğrafyasında yetişmiş, din âlimi, hekim ve şair kişiliğine rağmen, günümüzde fazla tanınmayan şahsiyetlerden biridir. Şiirlerinde “İbâd, İbâdî” veya “İbâd Hoca” mahlaslarını kullanan şairin asıl adı Abdullah Çelebi’dir. Baba adı Osman, ana adı Güllü’dür. İbâd Hoca, Oltu’nun Tarmut köyünde doğmuştur. Yakınlarından edinilen bilgilerden ve mezar taşında yazılı olan tarihlerinden hareketle 1866'da doğduğu anlaşılmaktadır. Nüfus kayıtlarında da doğum tarihi 1 Temmuz 1866 olarak gözükmektedir (Vural 2012: 80). Yaşadığı dönemde daha çok “İbad Hoca” namı ön plana çıkan “İbadî”, Oltu ve yöresinde din âlimi ve şair kişiliğinin yanında halk hekimi olarak da tanınır. Dört çocuğu vardır. İbad Hoca'nın dört oğlundan hiçbiri hayatta değildir. Yaşadığı sürece köyünden ve yakın çevresinden dışarıya fazla çıkmamıştır (Vural 2012: 80-81). Yakınlarının (Vural 2019) verdiği bilgiye göre 25 Mart 1949 tarihinde köyünde vefat etmiştir. Ancak ölüm tarihi nüfus kayıtlarında 27 Mart 1949 olarak gözükmektedir. Köyündeki mezarlığa defnedilmiştir.

İbâd Hoca, yörenin tanınmış halk âşıklarından Sümmânî’nin çağdaşıdır ve kendisiyle sık sık görüşür. Sümmanî’ye ait şiirlerin bulunduğu bir cönkte “Kelâmi ve Malûlî Baba” isimli âşıklara ve İbâd Hoca’ya ait şiirlere de yer verilmiştir. Bu cönkte yer alan şiirlerinden beşi “Beyaz Doğu” adlı dergide yayımlanmıştır (Erkal 2007). İbâdî’nin, Sümmanî ile karşılaşıp görüştükleri, Sümmanî tarafından söylenen ve “İbad Hoca” isminin zikredildiği bir şiirden de anlaşılmaktadır (Erkal 2010: 273). Oltu’nun Tutmaç köyünde 1922-1969 yılları arasında yaşamış ve “Ülfetî” mahlasıyla şiirler yazan Muharrem Aktaş (Vural 2012: 105-107) kendi el yazısıyla yazmış olduğu şiir defterinde İbad Hoca’dan bahsetmektedir. Ülfetî, şiir defterinde, 1952'de, kendi köylerinde bir oda meclisinde, orada bulunanların talebi ve ısrarı üzerine İbad Hoca’nın yeğeniyle karşılıklı şiirler söylediklerini belirterek, İbad Hoca’nın yeğeninin İbad Hoca’ya ait dörtlükleri, kendisinin de yine kendi şiirlerini karşılaşma şeklinde söyledikleri bilgisini verir. İbadî, yine o dönemin yörede tanınan isimlerinden Gölletli Kelâmî ile de karşılaşır (Vural 2012: 58). Gerek Sümmanî hakkında bilgi veren kaynaklar ve gerekse diğer kaynaklardaki bilgiler ışığında bakıldığında İbâdî’nin dönemin âşıklar camiasında tanındığı, âşıklık geleneği içinde bir yeri olduğu, pek çok âşıklar meclisinde bulunduğu anlaşılmaktadır.

Sümmânî etkisi oldukça fazla hissedilen şiirlerinin daha çok dinî ve ahlakî nasihat türünde olduğu dikkati çekmektedir. Hem irticalen şiir söyleyebilen hem de bir kalem şairi olan İbad Hoca’nın yakınları, İbad Hoca’nın şiirlerini yazdığı ve başka bilgileri de yazmış olabileceği bir defterden bahsetmişlerdir. Ancak, bu defterin kimde ya da kimlerde olduğu tespit edilememiştir (Vural 2012: 81).

Kaynakça

Mehmet Çelebi, Abdullah Çelebi (İbadî)’nin torunlarından, 1974 Oltu doğumlu, memur [Temel Vural tarafından 28.04.2019 tarihinde İbad Hoca hakkında yapılan görüşme ve Mehmet Çelebi’nin verdiği bilgiler].

Erkal, Abdulkadir (2006). "Erzurum’un Bilinmeyen Âşıklarından İbad Hoca". Erzurum: Beyaz Doğu Dergisi. Nisan-Mayıs 1984. 6: 51-53.

Erkal, Abdulkadir (2010). Âşık Sümmanî Divanı. Ankara: Semih Ofset.

Ülfetî, Defter, Yazma, vr.113

Vural, Temel (2012). Sümmânî'den Günümüze Oltu Havzası Şairleri. Ankara: Bizim Büro Basımevi Yayın Dağıtım.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: TEMEL VURAL
Yayın Tarihi: 07.06.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Karaavcı, Alid. 1942 - ö. 4 Aralık 1995Doğum YeriGörüntüle
2Hande Koçakd. 1982 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Hikmet Koçyiğitd. 26 Mart 1974 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Karaavcı, Alid. 1942 - ö. 4 Aralık 1995Doğum YılıGörüntüle
5Hande Koçakd. 1982 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Hikmet Koçyiğitd. 26 Mart 1974 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Karaavcı, Alid. 1942 - ö. 4 Aralık 1995Ölüm YılıGörüntüle
8Hande Koçakd. 1982 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9Hikmet Koçyiğitd. 26 Mart 1974 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Karaavcı, Alid. 1942 - ö. 4 Aralık 1995MeslekGörüntüle
11Hande Koçakd. 1982 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Hikmet Koçyiğitd. 26 Mart 1974 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Karaavcı, Alid. 1942 - ö. 4 Aralık 1995Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Hande Koçakd. 1982 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hikmet Koçyiğitd. 26 Mart 1974 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Karaavcı, Alid. 1942 - ö. 4 Aralık 1995Madde AdıGörüntüle
17Hande Koçakd. 1982 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Hikmet Koçyiğitd. 26 Mart 1974 - ö. ?Madde AdıGörüntüle