İHYÂ, Seyyid Şerif Yahya Efendi

(d. ?/? - ö. 1228/1813)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da Galata’da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. Asıl adı Yahya’dır. Seyyid Şerif Yahya İhyâ Efendi olarak tanındı. Arap Câmii imamı Mehmed Efendi’nin oğludur. Medrese öğrenimi gördü. Şeyhülislâm Salihzâde Es‘ad Efendi’nin mektupçuluğunu yaptı. Sulltan III. Selim’e sunduğu kasideler ve gazellerine yaptığı tahmislerle sultanın iftifatına mazhar olarak müderrisliğe getirildi. Süleymaniye Medresesi müderrisliğine kadar yükseldi. Bu görevde iken 1228/1813 yılında vefat etti. Vefatına Sürûrî “Sühan-gûyân Sürûrî-veş dedi gam-nâk olup târîh / Ma‘ârif-mend idi İhyâ Efendi gitdi âlemden 1228” beyti ile, Sahhaflar Şeyhizâde Es‘ad Efendi de “İntikâl eyledi şâ‘ir İhyâ” 1228 ve “Ana Hayy-i Vâhid itsin rahmet 1228” ifadeleri ile tarih düşürdü (Oğraş 2001: 26). İstanbul’da Çürüklük mezarlığına defnedildi.

Şefkat (Kılıç: 7)’e göre bilgili, nüktedan ve usta şairdi. Şairin bilinen tek eseri Dîvân’ıdır. Dîvân’ın müellif hattıyla kaleme alınmış nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi 2597’dedir. Şair, bu nüshada bazı şiirlerin üzerini çizmiştir (İpek 1990: II). Eserin diğer nüshaları Millet Kütüphanesi Ali Emiri Efendi Manzum Eserler 22, Süleymaniye Kütüphanesi Düğümlü Baba 418/2, Beyazıt Devlet Kütüphanesi 5650’dedir. Divan’da bir münacat, üç na‘t, üç kaside, 143 tarih, divanın tamamı hakkında bir manzume, 219 gazel, beş tahmis, beş terci-i bend, yedi müseddes, on üç müfred, iki manzum teşekkürnâme, iki muhammes, dört murabba, bir takriz, yirmi bir kıt‘a, biri Farsça üç tesdis bulunmaktadır (İKTYDK 1967: 974-976; İpek 1990: II). Dîvân üzerine bir yüksek lisans (İpek 1990) ve bir de doktora (Erzen 2012) yapılmıştır. 

Kaynakça

Çınarcı, M. Nuri (2007). Şeyhülislam Ârif Hikmet Beyin Tezkiretü’ş- Şu‘arâsı ve Transkripsiyonlu Metni. Gaziantep: Gaziantep Üniversitesi. 25-26.

Çifçi, Ömer (hzl.) (yty). Fatîn Davud Hâtimetü’l- Eş‘âr (Fatîn Tezkiresi). http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10736,metinpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 23.05.2014]. 49-50.

Erzen, Mehmet Halil (2012). İhyâ Dîvânı ve Tahlîli: İnceleme-Tahlîl-Tenkitli Metin. Doktora Tezi. Van: Yüzüncü Yıl Üniversitesi.

İpek, Ali (1990). İhya Divanı (Transkribe Edilmiş Metin). Bursa: Uludağ Üniversitesi.

İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Divanlar Kataloğu (1967). “İhyâ”. C. III. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi. 974.

Kılıç, Filiz (hzl.) (yty.). Şefkat Tezkîre-i Şu‘arâ-yı Şefkat-i Bagdâdî.http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10742,metinsbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 23.05.2014]. 7-8.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay. 22.

Oğraş, Rıza (hzl.) (2001). Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safâ-Endûz’u İnceleme-Metin. Burdur: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10734,bahcepdf.pdf?0 [erişim tarihi: 23.04.2014]. 26-27.

Silahdarzâde Mehmed Emin. Tezkire-i Şuara. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi. T 2557. vr. 30a

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981). “İhyâ Şerif Yahya Efendi”. C. 4. İstanbul: Dergâh Yay. 348.

Türk Dünyası Ortak Edebiyatı, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi (2004). “İhya”. C. 5. Ankara: AKM Yay. 159.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. BEYHAN KESİK
Yayın Tarihi: 03.06.2014
Güncelleme Tarihi: 11.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Ayn-ı âhû-yı Hoten çeşm-i gazâlindir senin

Gamze-i dil-dûz tîr-i mekr ü âlindir senin

Rûşenâyî-bahş olup iklîm-i aşkı gösteren

Pertev-i dil-sûz-ı hurşîd-i cemâlindir senin

Dûd-ı âhım eyleyen rûyân zemîn-i sîneden

Ârzû-yı kâkül-i sünbül-misâlindir senin

Sîne nakş-ı perniyân ammâ beni giryân eden

Bezmde fânûsveş şem‘-i hayâlindir senin 

Gerdişinden merdüm-i dîdem göründü dâ’ire

Sanma pîç-i gîsuvân-ı rûy-ı alindir senin

Sûzen-i müjgân-ı şûh-ı dil-pesendin işleyip

Sîne-i pür-nakş-ı dâgım dest-mâlindir senin

Sarsar-ı aşkınla şimdi kûh u sahrâlarda hep

Serv ü ar’ar mâ’il-i nev-res nihâlindir senin

Cezb edip İhyâyı rû-zerd eyleyen çün keh-rübâ

Cünbiş-i sâmân-rübâ-yı nev-nihâlindir senin

(Kılıç, Filiz (hzl.) (yty.). Şefkat Tezkîre-i Şu‘arâ-yı Şefkat-i Bagdâdî.http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/10742,metinsbpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 23.05.2014]. 7-8.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEYHÎ, Sîmkeş-zâde Mehmed Efendid. Ocak 1668 - ö. 20 Temmuz 1731Doğum YeriGörüntüle
2Selami İzzet Sedesd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964Doğum YeriGörüntüle
3ÂKİF, Kapıcılar Kethüdâsı-zâde Seferlili Âkif Beyd. ? - ö. 19. yy.Doğum YeriGörüntüle
4ŞEYHÎ, Sîmkeş-zâde Mehmed Efendid. Ocak 1668 - ö. 20 Temmuz 1731Doğum YılıGörüntüle
5Selami İzzet Sedesd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964Doğum YılıGörüntüle
6ÂKİF, Kapıcılar Kethüdâsı-zâde Seferlili Âkif Beyd. ? - ö. 19. yy.Doğum YılıGörüntüle
7ŞEYHÎ, Sîmkeş-zâde Mehmed Efendid. Ocak 1668 - ö. 20 Temmuz 1731Ölüm YılıGörüntüle
8Selami İzzet Sedesd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964Ölüm YılıGörüntüle
9ÂKİF, Kapıcılar Kethüdâsı-zâde Seferlili Âkif Beyd. ? - ö. 19. yy.Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEYHÎ, Sîmkeş-zâde Mehmed Efendid. Ocak 1668 - ö. 20 Temmuz 1731MeslekGörüntüle
11Selami İzzet Sedesd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964MeslekGörüntüle
12ÂKİF, Kapıcılar Kethüdâsı-zâde Seferlili Âkif Beyd. ? - ö. 19. yy.MeslekGörüntüle
13ŞEYHÎ, Sîmkeş-zâde Mehmed Efendid. Ocak 1668 - ö. 20 Temmuz 1731Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Selami İzzet Sedesd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÂKİF, Kapıcılar Kethüdâsı-zâde Seferlili Âkif Beyd. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEYHÎ, Sîmkeş-zâde Mehmed Efendid. Ocak 1668 - ö. 20 Temmuz 1731Madde AdıGörüntüle
17Selami İzzet Sedesd. 1896 - ö. 13 Mayıs 1964Madde AdıGörüntüle
18ÂKİF, Kapıcılar Kethüdâsı-zâde Seferlili Âkif Beyd. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle