İKBÂL/ŞEREF, Seyyid Mehmed Efendi

(d. ?/? - ö. 1736-37/1149)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul'da doğdu. Asıl adı Mehmed olup, Mülteka'yı şerh eden İstanbul kadısı Mehmet Efendi'nin oğludur. Eğitimini tamamlayarak mülâzım, müderris ve kadı oldu. Kırkakçalı medreseden sonra hariç elli rütbesiyle görevine devam etti. Sultan II. Ahmed Han zamanında İstanbul kadısı oldu. Şeyhülislam Seyyid Feyzullah Efendi'ye şikâyet edildi. Daha sonra azledildi. Pederinin hatırına bazı kişilerin araya girmesiyle Rumeli'nde görev aldı. Mostar, İştip ve Usturumca kazalarında kadılık yaptı. Usturumca kadısı iken birçok gayrimenkul edindi. Ancak bir gün elinde avucunda ne varsa hepsini satışa çıkardı. Vefat edeceği tarih kendisine malum oldu. Dediği tarihte de İlbasan kadısı iken 1149/1736-37 senesinde vefat etti. Sur dışında Emir Buhari zaviyesi yakınında medfundur.

Tıp ilminde ve astronomide bilgisi vardı. Önceleri Şeref, sonraları İkbal mahlasını kullandı. Bu konuda Tezkire-i Safayî'de şöyle bir hikâye anlatılmaktadır (Çapan 2005: 87): Nâbî'nin "bozuntu" redifli gazeli çıktığında Şeref'in bozuntusu "Fereş" olur dedikleri için "İkbal" mahlasını kullanmaya başladı. Bu mahlasının değiştirilmeyeceği konusunda iddialı iken bir rivayete göre Nâbî, "Mümkin degül mi a bakkâl" diyerek "İkbal" i "a bakkâl" okuyunca oldukça bozulmuştur. Kaynaklarda Dîvânı olduğu söylenmekle birlikte nüshasına rastlanmamıştır. 

Kaynakça

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safayî Efendi Tezkire-i Safayî. Ankara. AKM Yay. 87.

Erdem, Sadık (hzl.) (1985). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı. Ankara. AKM Yay.13.

İnce, Adnan(hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şuara - Salim Efendi. Ankara: AKM Yay. 217-18

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay. 49.

Mehmed Süreyya (1308-15/ 1890-97). Sicill-i Osmânî. C.4. İstanbul: Matbaa-i Âmire.   4/230

Müstakimzade Süleyman Sadeddin (2000). Mecelletü’n-Nisâb fi’n-Nisbi ve’l-Künâ ve’l-Elkâb. (Tıpkı Basım) Ankara: KB. Kütüphaneler Genel Müdürlüğü.119.

Oğraş Rıza (2001). Esad Mehmed Efendi ve Bağçe-i Safâ-Endûz’u: İnceleme-Tenkitli Metin-Dizin. Afyon:  Emirdağ Ofset Tesisleri.66.

Oğuz, Fatma Sabiha Kutlar, Müjgân Çakır, Hanife Koncu (2012). Mehmet Tevfik Kâfile-i Şuarâ. İstanbul: Doğu Yaynınevi.87

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 09.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Recâ-yı mihr-i felek ayn-ı âftâbdan âb

Hemân eyleme der-cüst-cû serâbdan âb

Hevâ-yı aşkla ser germ dîde pür-nemdir

Cüdâ olur mı habâb âbdan habâbdan âb

Visâle teşne-lebim bûy-ı la'lin itmem ümîd

Der-i humârda hoşdur bana şarâbdan âb

Sirişk-i dîde-i püryânıma göner gerdûn

Hîç eksik olmaz ona çarh-ı âsyâbdan âb

(İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü’ş-Şuara - Salim Efendi. Ankara: AKM Yay.217.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1VİSÂLÎ, Visâlî Çelebi (Dimetokalı/İstanbullu)d. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2NA\'TÎ, Ahmed Hüsameddin Deded. 1839 - ö. 1900Doğum YeriGörüntüle
3PÎRÎZÂDE, Mehmed Sâhib Efendid. 1674 - ö. 1749Doğum YeriGörüntüle
4VİSÂLÎ, Visâlî Çelebi (Dimetokalı/İstanbullu)d. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
5NA\'TÎ, Ahmed Hüsameddin Deded. 1839 - ö. 1900Ölüm YılıGörüntüle
6PÎRÎZÂDE, Mehmed Sâhib Efendid. 1674 - ö. 1749Ölüm YılıGörüntüle
7VİSÂLÎ, Visâlî Çelebi (Dimetokalı/İstanbullu)d. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
8NA\'TÎ, Ahmed Hüsameddin Deded. 1839 - ö. 1900MeslekGörüntüle
9PÎRÎZÂDE, Mehmed Sâhib Efendid. 1674 - ö. 1749MeslekGörüntüle
10VİSÂLÎ, Visâlî Çelebi (Dimetokalı/İstanbullu)d. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11NA\'TÎ, Ahmed Hüsameddin Deded. 1839 - ö. 1900Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12PÎRÎZÂDE, Mehmed Sâhib Efendid. 1674 - ö. 1749Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13VİSÂLÎ, Visâlî Çelebi (Dimetokalı/İstanbullu)d. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14NA\'TÎ, Ahmed Hüsameddin Deded. 1839 - ö. 1900Madde AdıGörüntüle
15PÎRÎZÂDE, Mehmed Sâhib Efendid. 1674 - ö. 1749Madde AdıGörüntüle