İSHAK SÜKÛTÎ, Diyarbakırlı

(d. 1868/1284 - ö. 1902/1319)
doktor, gazeteci, yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Adı İshak Sükûtî’dir. 1284/1868’de Diyarbakır’da doğdu. Babası Ahmed Sükûtî Efendi’dir. Doktor İshak Sükûtî sanıyla tanındı. İlk eğitiminin ardından İstanbul’a geldi. Kuleli Askeri Tıbbiye İdadisinde okudu. 1304/1887’de Sarayburnu’ndaki Gülhsne Mekteb-i Tıbbiye-i Askeriyesine kaydoldu. Burada hürriyet yanlısı arkadaşlarıyla birlikte edebiyat ve siyasetle ilgilendi. Ramazan 1306/Mayıs 1889’da İbrahim Temo ile birlikte daha sonradan İttihat ve Terakkî adını alacak cemiyetin temellerini attı. Bu oluşuma Arapkirli Abdullah Cevdet, Çerkez Mehmed Reşîd ve Hüseyinzâde Ali gibi isimleri de katarak istibdat yönetimine karşı faaliyetlere başladı. Paris’ten getirttiği Le Temps dergisini tercüme ettirerek dağıtımını sağladı. Hükümet aleyhindeki çalışmalarından dolayı 1313/1896 yılı başlarında tabip yüzbaşı olarak Haydarpaşa Tatbikat Hastanesinde görev yaparken askerlikten çıkarıldı ve beş yıl kalebentlik cezasıyla Rodos’a sürgün edildi. Fakat bir süre sonra Rodos’tan kaçarak Mısır’a gitti. Bir müddet burada kaldıktan sonra Paris’e oradan da Cenevre’ye geçti. Cenevre’de iken Abdullah Cevdet ve Tunalı Hilmi ile birlikte Osmanlı gazetesinin yayımında görev aldı. 1316/1899’da Osmanlı gazetesinin yayın hayatına son verilmesi karşılığında Roma Büyükelçiliğine doktor olarak atandı (BOA, BEO, 1379/103359). Roma’da iken yakalandığı verem hastalığı sebebiyle hava değişimi için San Remo’ya gitti. 1 Zilkade 1319/9 Şubat 1902’de San Remo’da vefat etti. Ölümünden 7 yıl sonra 1326/1909 yılında Rıza Nur Avrupa’ya giderek onun kemiklerini İstanbul’a getirdi. Sükûtî, Divanyolu’ndaki Sultan Mahmûd Türbesi’nin yanına gömüldü (BOA, BEO, 3644/273233).

İttihat ve Terakkî’nin kuruluşunda ve Avrupa’daki faaliyetlerinde çok önemli bir rol oynayan İshâk Sükûtî’nin müstakil bir eseri yoktur. Paris, Londra, Cenevre, Brüksel, Roma ve Kahire’de iken Jön Türk gazetelerine yazılar yazmıştır. Osmanlı gazetesindeki yazıları kadın meselesi, Panslavizm ve Rusya Müslümanları hakkındadır. 

Kaynakça

Başbakanlık Osmanlı Arşivleri. BEO, 1379/103359, 3644/273233.

Kanlıdere, Ahmet (2013). “İttihat ve Terakki’nin Gölgede Kalmış Simalarından Doktor İshak Sükûtî”. Tarihçiliğe Adanmış Bir Ömür Prof Dr. Nejat Göyünç’e Armağan. Konya: Selçuk Üniversitesi Matbaası.

Rıza Nur (1903). “Meşrutiyet Uğrunda Öldüğü İçin Hayât-ı Meşrûtiyetle Yâd-ı Nâmı Dirilen Bir Ölü: San Remo’da İshak Sükûtî”. Şehbâl (14): 270-271.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1981). “İshak Sükuti”. C. IV. Ankara: Dergâh Yay. 410-411.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HAKAN YEKBAŞ
Yayın Tarihi: 27.11.2014
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Esma Ocakd. 5 Haziran 1928 - ö. 25 Mayıs 2011Doğum YeriGörüntüle
2Kemal Varold. 29 Eylül 1977 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3MUSA, Musa Kargınd. 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Ahmet Hadi Maksudid. 1868 - ö. 1941Doğum YılıGörüntüle
5AYŞEd. 1868/1869 - ö. 30.06.1932Doğum YılıGörüntüle
6VEFÂ, Ahmed Vefâd. 1868 - ö. 1900Doğum YılıGörüntüle
7LEBÎB, İbrâhim Lebîbd. 1839 - ö. 1902Ölüm YılıGörüntüle
8AYŞE İSMET TEYMÛRÎd. 1840 - ö. 1902Ölüm YılıGörüntüle
9VEHBÎ, Vehbî Hamîd, İstanbullud. ? - ö. 1902Ölüm YılıGörüntüle
10Muzaffer Hacıhasanoğlud. 1924 - ö. 17 Ocak 1985MeslekGörüntüle
11BASİRÎ, Hasan Basri Kılıçd. 24.08.1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Şiirsel Taşd. 22 Ağustos 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
13HULÛSÎ, Toptan-zâde Şa\'bân Hulûsî Bey, İşkodralıd. 1775 - ö. 1833Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RÂSİM, Hüseyin Râsim Efendid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HASAN HÜSNÎ PAŞA, Sührâb-zâde Hocaoğlu, Mısırlıd. ? - ö. 1897Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEHDÎ, 
Osman Efendi
d. ? - ö. 1769-70Madde AdıGörüntüle
17TÂHİR AHMED EFENDİ, Hanîf-zâded. ? - ö. 1802-03Madde AdıGörüntüle
18RIZÂYÎ/İSHÂK, İshâk b. Hasan-ı Tokadîd. ? - ö. 1689Madde AdıGörüntüle