İslam Beytullah Erdi

İslam Beytullah, İslam Mehmet Beytullah
(d. 25 Nisan 1940 / ö. 6 Ocak 2014)
gazeteci, yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Bulgaristan’ın Razgrat iline bağlı Nasreddin/Nasradın (Bisertsi) köyünde doğdu. İlk ve ortaokulu köyünde tamamladı. Razgrat Pedagoji Okulu’ndan mezuniyeti sonrasında Razgrat ve Sliven’in çeşitli okullarında Türkçe öğretmeni ve idareci olarak çalıştı. 1968 yılından itibaren gazeteciliğe yönelen Erdi, Bulgaristan Gazeteciler Cemiyetinin üyeleri arasında yer aldı ve muhabir sıfatıyla birçok ülkeyi görme ve tanıma imkânı buldu. 1985 yılında Türk adlarının Bulgarlaştırılmasına muhalefeti nedeniyle Belene Ceza Kampına götürüldü; üç yıl süreyle Montana’ya bağlı bir köye sürgün edildi. 1989 yılında Bulgaristan’dan sınırdışı edilince Türkiye’ye yerleşti. Türkiye’de çeşitli görevlerde bulundu ve öğretmenlikten emekliye ayrıldı. Bulgarca, Rusça ve İngilizce bilen Erdi İlesam, Türksav, Kıbatek ve Avrasya Yazarlar Birliği gibi kuruluşlarda görev aldı. Araştırmacı ve üretken bir kaleme sahip olan İslam Beytullah Erdi 6 Ocak 2014 tarihinde Ankara’da vefat etti. Erdi’nin hayatı, sanatı ve eserleri, Nazlı Rana Gürel ve Zeki Gürel tarafından hazırlanan monografi çalışması ile ayrıntılı olarak incelenmiş ve tanıtılmıştır. Erdi ilk evliliğinden iki ve ikinci evliliğinden bir olmak üzere üç çocuk babasıdır.

İslam Beytullah Erdi edebiyata ilkokul yıllarında Eylülcü Çocuk gazetesinde yayınlanan bir yazısı ile adım attığını anılarında belirtmiştir. Sonraki yıllarda Bulgaristan’da yayınlanan Yeni Işık ve Halk Gençliği gibi çeşitli ulusal ve yerel süreli yayınlarda yazıları yer almıştır. Bulgaristan’la olan bağını Türkiye’de de sürdüren Erdi, Bulgaristan Türklerinin Deliorman, Kaynak ve Hoşgörü dergileri ile Filiz, Balon vb. süreli çocuk yayınlarında eserleri ile yer almıştır. Edebiyat faaliyetlerini Türkiye’de artırarak sürdüren Erdi’nin Balkanlarda Türk Kültürü, Türk Edebiyatı, Türk Dili, Kardeş Kalemler, Tuna vb. dergilerde yazıları yer almıştır. Genellikle düzyazı dairesinde hareket eden Erdi’nin edebî üslubunda şifahi gelenek, özellikle masallar ve atasözleri önemli yer etmiştir. Gençlik dönemlerinden itibaren Türk Edebiyatının önemli isimlerinin eserlerini ilgiyle okumuş, Bulgaristan Türk Edebiyatının önemli temsilcileri ile yakın dostlukları ve faaliyetleri olmuştur. Hikâye ve romanlarında gazetecilikten gelen bir hassasiyetle toplumsal konular sıklıkla yer bulmuş; Bulgaristan Türklerinin sosyal hayatlarında yaşadıkları sıkıntılar edebî eserlerine taşınmıştır. Hikâye ve romanlarındaki kahramanlar genellikle kendi hayatından izler taşımıştır. Deneme tarzı yazılarında ise eğitim ve ahlak unsurları ağırlık kazanmıştır. Konularını günlük hayattan, geçmiş anılardan ve geleceğe dönük düşüncelerinden alan yazarın eserlerinin duygu dünyasında millî ve manevi değerlere bağlılık ile insani değerlerin yüceltilmesi üstün tutulmuştur. Dil ve anlatımda sadeliği ve akıcılığı yakalayabilen yazarın özellikle hikâye ve romanlarında tabiat tasvirlerine sıklıkla başvurduğu görülmektedir. Erdi edebî eserleri yanında edebiyat araştırmacılığı alanında da birçok çalışma ortaya koymuş; çeviri, araştırma, gezi ve anı yazıları ve röportajlarını çeşitli kitaplarıyla yayınlamıştır. Erdi’nin çevirileri Türk ve Bulgar edebiyatlarının karşılıklı olarak tanınmasına katkı sunmuştur. Bulgaristan’da teşekkül eden Türk Edebiyatını Türkiye ve Türk Dünyasına tanıtan yazarın bir kısım şiirleri Azerbaycan Türkçesi ile Azerbaycan’da da yayınlanmıştır.

Kaynakça

Akgün, Atıf (2016). Balkan Türklerinin Muhacir Edebiyatı İncelemeleri. Ankara: Grafiker Yay.

Gürel, Nazlı Rana ve Zeki Gürel (2012). İslam Beytullah Erdi (Hayatı-Sanatı-Eserleri). Ankara: Bengü Yay.

Gürel, Zeki (2018). “Türk Dünyası Edebiyatında Bulgaristan Türk Edebiyatının Türkiye’deki Temsilcisi İslâm Beytullah Erdi (Bulgaristan 1940-Türkiye 2014) Hayatı, Sanatı, Eserleri”. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi 46: 123-157.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ATIF AKGÜN
Yayın Tarihi: 26.12.2019
Güncelleme Tarihi: 06.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
İnsanı Düşündüren İnsanMinpa Matbaası / Ankara1997Deneme
GelinuçtuOcak Yayınları / Ankara1998Hikâye
Aşkı ArayanlarKafdağı Kitapları-Hikmet Neşriyat / İstanbul2003Roman
Tutuklunun SevgilisiKafdağı Kitapları-Hikmet Neşriyat / İstanbul2003Hikâye
Beleg ot Rozaİzdatelstvo Aydın-2 / Sofya2004Hikâye
Uzun Bir GeceBerikan Yayınevi / Ankara2009Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Cevdet Perind. 1914 - ö. 10 Kasım 1994Doğum YeriGörüntüle
2Şaban Mahmudoğlu Kalkand. 1938 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ali Pirovd. 1936 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MERAMÎ, Nuri Kaşıkçıd. 1940 - ö. 30.05.2009Doğum YılıGörüntüle
5Mehmet Doğan Ayhand. 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6EKBERÎ, Ali Ekber Gülbaşd. 07.08.1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Bülent Haborad. 28 Şubat 1940 - ö. 1 Mayıs 2014Ölüm YılıGörüntüle
8HÜSEYİN, Hüseyin Gençd. 1940 - ö. 2014Ölüm YılıGörüntüle
9Erdoğan Alkand. 10 Haziran 1935 - ö. 20 Haziran 2014Ölüm YılıGörüntüle
10Nejat İşlerd. 28 Şubat 1972 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Nalan Barbarosoğlud. 6 Ocak 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Semra Topald. 04 Temmuz 1964 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Özker Yaşind. 4 Ekim 1932 - ö. 6 Şubat 2011Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Mehemmed, Ağa Şahtahtlıd. 1846 - ö. 12 Aralık 1931Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mustafa Mutkov (Mutlu)d. 1935 - ö. 1997Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Seyit Mehmet Şend. 6 Mayıs 1944 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Mehmet Akif Akd. 15 Temmuz 1951 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Mehmet Akcand. 1925 - ö. ?Madde AdıGörüntüle