İSLAM, İslam Erdener

(d. 1921 / ö. 25.11.1995)
çiftçi
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İslam Erdener, 1921'de Kars'ın Kümbetli (Ladikars) köyünde dünyaya gelmiştir. Âşığın ailesi 1919'da Gürcistan’ın Borçalı bölgesinden Türkiye'ye göç eder. Aile ilk olarak Çıldır taraflarındaki Karakale köyüne, daha sonra Kars'ın merkez ilçesine bağlı Kümbetli köyüne yerleşir. Babasının adı İsa, annesinin adı Lâlezar’dır. dördü kız, dördü erkek olan kardeşlerin en büyüğüdür. İlkokulu üçüncü sınıfa kadar okur. Kümbetli köyünde tarım ve hayvancılıkla uğraşır. İslam Erdener, on beş yaşında âşıklığa ilgi duymaya başlar. İlk sazını babası İsa Bey, Kars’tan alır. 20 yaşında Âşık Şenlik’in oğlu Âşık Kasım ile tanışır. Âşık Kasım, İslam’ın gerek âşık havalarını çalmadaki hünerini gerek âşıklık geleneği hakkındaki bilgilerini ve gerekse türkü söylemedeki maharetini beğenerek onu yanına çırak olarak alır. Uzun yıllar Âşık Kasım ile çalıp söyler. 1946'da Dikme köyünden Gülzâde Hanım ile evlenir. Yedi çocuğu olur. Ancak çocuklarından ikisini çok erken yaşta kaybeder. İslam Erdener, 25 Kasım 1995 tarihinde doğduğu köyde vefat etmiştir (Balkaya 2018a).

Âşık İslam, yaşadığı çevre dolayısıyla usta âşıklardan etkilenir. Murat Çobanoğlu’nun babası Gülistan Dede, Âşık Şenlik'in oğlu Âşık Kasım gibi isimler bunlar arasındadır. Her ne kadar Âşık Şenlik'i görmese de onun şiirlerinin ve hikâyelerinin, Âşık İslam üzerinde çok büyük etkisi olur. Rivayete göre İslam, Âşık Şenlik'in bütün şiirlerini ezbere bilmektedir. Şenlik'e ait bir şiirden bilmediği üç dörtlüğün Artvin'in Şavşat ilçesinde birisi tarafından bilindiğini duyar. Bu üç dörtlüğü öğrenmek için Kars’tan Şavşat’a yürüyerek gider. Adama üç gün misafir olur ve bir kıta şiirle geri döner. Üç dörtlüğün tamamı için üç kez Şavşat’a gidip geldiği anlatılmaktadır. Âşık Şenlik'e ait olan Sevdakâr Şah, Latif Şah ve Salman Bey hikâyelerini en iyi bilen ve anlatan âşık olarak kabul edilir. İslam Erdener, şiirlerinde "İslam" veya "Âşık İslam" mahlaslarını kullanır.

Erdener, Gürcistan’ın Borçalı bölgesinde kalan akrabalarını bulmak ve görüşmek üzere 1972'de bir yolculuk yapar (Balkaya 2018b). Bu yolculuğun en önemli tarafı Mikail Azaflı ile karşılaşmalarıdır (Balkaya 2015: 368). Bir diğer önemli seyahatini ise 1976'da Tebriz’e yapar. Tebriz'de Âşık Gaşem Caferi (1899- 1990), Âşık Hüseyin Nâmiver (1922-2000) gibi Güney Azerbaycan’ın ünlü âşıklarıyla tanışır (Tan 2011: 291). Yaşadığı dönemde âşık havalarını en iyi bilen ve icra eden âşık olarak kabul edilir. Hemen her âşık meclisinde hikâyeler anlattığı için hikâyeci âşık olarak tanınır. Şiirlerinde özellikle kendi yaşamından kaynaklanan zor şartları dile getiren âşık; acı, gurbet, ölüm, vb. temaları işler. Çocuklarının küçük yaşta ölmeleri nedeniyle bu konuları sıklıkla dile getirir. Şiirleri her ne kadar sade bir dille söylenmiş olsa da yaşadığı dönem ve etkilendiği âşıklardan öğrendiği kimi farklı dil ve lehçelere ait sözcükleri de kullanır. 1960'da hazırladığı "Âşık Şenlik Divanı" İslam Erdener’in tek eseridir (Erdener 1960). Bu eseri değerli kılan özellik, şiirlerin bizzat İslam Erdener tarafından gerçek kaynaklardan derlenmiş olmasıdır. Ayrıca eserde Âşık Şenlik’in hayatına dair küçük hikâyelere ve bu hikâyelerin türkülerine de yer verilmiştir (Özkan 2014).

Kaynakça

Balkaya, Adem (2015). "Âşık İslam Erdener'in Borçalı Yolculuğu". Akra Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi. 2 (5): 363-370

Erdener, İslam (1960). Âşık Şenlik Divanı. Kars: Bugün Matbaası.

İsa Erdener, 1961, Kars, lise, çiftçi, [Âşık İslam Erdener'in küçük oğlu, Adem Balkaya (2018a) tarafından 10.09.2018 tarihinde Kars/Kümbetli Köyünde yapılan görüşme].

Musa Erdener, 1954, Kars, lise, emekli, [Âşık İslam Erdener'in büyük oğlu, Adem Balkaya (2018b) tarafından 10.09.2018 tarihinde telefonla yapılan görüşme].

Özkan, İsa (2014). “Karapapak-Terekeme Türkleri ve Âşık Şenlik’in Şiirlerinde Destanî Motifler”. Türk Kültürü Araştırmaları Yaşar Kalafat’a Armağanı. Ankara. 325-336.

Tan, Nail (2011). "Âşık İslam Erdener'in Şiir Defterinde Azerbaycanlı Şair ve Âşıkların Şiirleri". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi. (Azerbaycan Özel Sayısı-I). 289-302.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ADEM BALKAYA
Yayın Tarihi: 01.04.2019
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Âşık Şenlik DivanıYayınevi Yok (Bugün Matbaası) / Kars1960Araştırma

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HACI, Hacı Bektaş Yıldırımd. 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2PÎR SULTAN ABDALd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HASAN GENEYİKLİd. 1947 - ö. 21.11.2011Doğum YeriGörüntüle
4MEHMET/FAKİR MEHMET, Mehmet Çakmakd. 1921 - ö. 2001Doğum YılıGörüntüle
5OSMAN/COŞKUN/KEMTER OSMAN COŞKUN, Osman Çaprazd. 1921 - ö. 2000Doğum YılıGörüntüle
6TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997Doğum YılıGörüntüle
7MEHMET/FAKİR MEHMET, Mehmet Çakmakd. 1921 - ö. 2001Ölüm YılıGörüntüle
8OSMAN/COŞKUN/KEMTER OSMAN COŞKUN, Osman Çaprazd. 1921 - ö. 2000Ölüm YılıGörüntüle
9TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997Ölüm YılıGörüntüle
10MEHMET/FAKİR MEHMET, Mehmet Çakmakd. 1921 - ö. 2001MeslekGörüntüle
11OSMAN/COŞKUN/KEMTER OSMAN COŞKUN, Osman Çaprazd. 1921 - ö. 2000MeslekGörüntüle
12TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997MeslekGörüntüle
13MEHMET/FAKİR MEHMET, Mehmet Çakmakd. 1921 - ö. 2001Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14OSMAN/COŞKUN/KEMTER OSMAN COŞKUN, Osman Çaprazd. 1921 - ö. 2000Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MEHMET/FAKİR MEHMET, Mehmet Çakmakd. 1921 - ö. 2001Madde AdıGörüntüle
17OSMAN/COŞKUN/KEMTER OSMAN COŞKUN, Osman Çaprazd. 1921 - ö. 2000Madde AdıGörüntüle
18TURGUT ABDAL/TURGUT BABA/KAZIM OĞLU TURGUT, Turgut Kocad. 1921 - ö. 15.10.1997Madde AdıGörüntüle