İSMAİL/AZERİ, İsmail Cengiz

(d. 1928 / ö. 2017)
manifaturacı
(Âşık / 20. Yüzyıl / Azeri)

Asıl adı İsmail Cengiz olan âşık, 1928 yılında İran'da, Tebriz’in Hoy kasabasında doğar. Annesi Nene Hanım, babası Sefer Bey’dir. Babası 15 yaşındayken, 93 Harbi sebebiyle Türkiye’den İran’a göç eder. Orada bölgenin tanınmış âlimlerinden olan Mir Muhammed’in yanında çalışmaya başlayan babası, daha sonra soyu Hz. Hüseyin ve On İki İmam’a dayanan Mir Muhammed’in kızı ile evlenir (Demirci 2012: 13).

1938 yılında Türkiye’ye dönen Sefer Bey, ailesi ile birlikte Iğdır’ın Tuzluca kasabasının Sürmeli köyünde kütüğe kaydedilir. O dönemde annesi Nene Hanım terzilik yaparak ailesini geçindirir. İsmail Cengiz, dört çocuklu ailenin ikinci çocuğudur. Iğdır’da kaldığı sürece eğitim alamayan âşık, okuma ve yazmayı İstanbul’a geldikten sonra öğrenir. Âşık, 1948 yılında askere gider. Acemi birliğini Erzurum’da, askerliğini ise Malatya’da tamamlar. Askerden döndükten sonra para kazanmak için İstanbul’a gelen âşık, çeşitli lokantalarda garsonluk yapar. 1951-1953 yılları arasında İstanbul’da çalışarak para biriktirir. 1953 yılında biriktirdiği para ile köyüne döner. Köyünde açtığı dükkan ile ailesinin geçimini sağlamaya başlar. Daha sonra komşuları Cafer Ağa’nın kızı Sevim Hanım ile evlenir. Dilber, Kenan, Kâmil ve Dilaver isimlerinde dört çocuğu olur. Köyünde yaşadığı yıllarda bir dönem muhtarlık yaptığı da bilinmektedir (Alptekin vd. 2015: 201). Anne ve babası vefat ettikten sonra İstanbul’a yerleşen âşık, saz çalıp söylemeye de bu tarihlerde başlar (Demirci 2012). İsmail Cengiz, 2017 yılında İstanbul’da vefat eder.

Sanatçı bir ailede yetişen İsmail Cengiz, annesinin çok güzel şiirler okuduğundan bahsetmektedir. Şiire ilgisi de annesi ile karşılıklı söyledikleri şiirler sayesinde oluşmuştur. İlk şiirini ne zaman yazdığını hatırlamayan âşık, 1951 yılından sonra yazdığı şiirleri hatırlamaktadır. O yıllarda okuma yazma bilmediği için şiirlerini etrafındaki eğitimli insanlara yazdırmaktadır (Demirci 2012: 19). Cengiz'in babası ve dedesi de âşıktır (Alptekin vd. 2008: 203). Küçük yaşta köylerine gelen âşıklardan etkilenen İsmail Cengiz geleneğin kurallarını İslam Erdener’den öğrenir. Daha sonra beş yıl kadar Âşık Muharrem’in yanında kalarak kendini yetiştirir. Saz ustası ise Şemsi Yatsıman’dır (Demirci 2012: 126-128).

Saz çalıp şiir söylemenin dışında ustalarından öğrendiği ya da kendi yazdığı halk hikâyelerini de çeşitli meclislerde anlatmıştır. Ustasına ait olan hikâyeler “Bizim Köylü Mehmet Ağa” ve “Azerbaycan’a Köç Etmeyin” adıyla bilinmektedir. Kendisi de “Kardaşım Hüseyin” adlı hikâyeyi tasnif etmiştir. Kars'ta bulunduğu sürede “Âşık Abbas, Yaralı Mahmut ve Latif Şah” hikâyelerini de bildiğini, ancak daha sonraki zamanlarda unuttuğunu söylemektedir (Demirci 2012: 155).

Âşık edebiyatının önde gelen isimlerinden Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal ve Ercişli Emrah’a büyük bir sevgi duymaktadır (Demirci 2012: 42). Sık sık farklı etkinliklerde çalıp söyleyen âşık, dönemin ünlü isimleri ile de tanışmıştır. Bu isimler arasında “Âşık Veysel, Neriman - Nida Tüfekçi, Bayram - Mualla Aracı, Ali Ekber Çiçek, Orhan Gencebay, Belkıs Akkale, Türkan Şoray, Fatma Girik, Yılmaz Güney, Yıldıray Çınar ve Sezen Aksu” sayılabilir (Demirci 2012: 45). Cengiz, kendi döneminde yetişmiş âşıklar ile birçok ortamda çalıp söyleme ve atışma imkanı bulmuştur (www.youtube.com). Çok sayıda plak ve kaseti olan âşık, doğmaca türküleri ile öne çıkmaktadır (Alptekin vd. 2008: 203).

Kaynakça

Alptekin, Ali Berat, Abdurrahman Güzel (2015). Geçmişten Günümüze Âşıkların Dilinden Sarıkamış. İstanbul: Babıali Kültür Yay.

Alptekin, Ali Berat, Saim Sakaoğlu (2008). Türk Saz Şiiri Antolojisi (14-21. Yüzyıllar.) Ankara: Akçağ Yay.

Demirci, Beyhan (2012). Zeytinburnu’nda Bir Âşık: İsmail Azerî. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yay.

https://www.youtube.com/watch?v=Riy339Yv3LE [erişim tarihi: 25.12.2018].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: EMİNE NUR ATA
Yayın Tarihi: 08.04.2019
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞUKÛHÎ, Hacı Mehdid. 1829 - ö. 1896Doğum YeriGörüntüle
2NEDİM, Nedim Abbaszaded. 1964 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3MUHAMMEDÎ BAĞIRÎd. 1962 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Cengiz Aytmatovd. 12 Aralık 1928 - ö. 10 Haziran 2008Doğum YılıGörüntüle
5İbrahim Yıldızd. 1928 - ö. 13 Şubat 1994Doğum YılıGörüntüle
6Mahmut Kurud. 1928 - ö. 1976Doğum YılıGörüntüle
7Feyzi Halıcıd. 15 Şubat 1924 - ö. 9 Ekim 2017Ölüm YılıGörüntüle
8Erdoğan Tokmakçıoğlud. 19 Nisan 1934 - ö. 04 Eylül 2017Ölüm YılıGörüntüle
9Yüksel Yazıcıd. 14 Eylül 1941 - ö. 09 Kasım 2017Ölüm YılıGörüntüle
10ALİ ÇAVUŞ, Ali Baltad. 1917 - ö. 14.05.1985MeslekGörüntüle
11MEYLÎ, Meylî Çelebid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12ZÜHDÜ, Hacı Ahmetd. 1885 - ö. 1958MeslekGörüntüle
13GAMKEŞ, Kemkeş Allahverdid. 1933 - ö. 2002Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ERSALAN ZARİÎd. 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15EDHEM ASLANOĞLU EREBOVd. 1912 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16YAMAN DEDE, Mehmet Kadir Keçeoğlud. 29.07.1887 - ö. 03.05.1962Madde AdıGörüntüle
17MÜRVETÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18PERİHAN KARADAĞd. 1945 - ö. ?Madde AdıGörüntüle