İsmail Safa

Şâir-i mâder-zâd
(d. 1867 / ö. 24 Mart 1901)
Şair
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Mekke'de doğdu. Babası Behçet Bey, Hicaz Vilâyeti Mektupçuluğunda bulundu. Öğrenimini Dârüşşafaka'da yaptı. Okulu bitirdikten sonra Evkaf Nezâreti ile Posta ve Telgraf Nezâreti'nde çalıştı. Mülkiye İdâdesi'ne edebiyat öğretmeni oldu. Bir süre Mirsâd dergisini yönetti. 1897'de verem hastalığına yakalandı. Tedavi için Midilli'ye gitti. Birkaç ay sonra sağlığında düzelme görüldü ve İstanbul'a döndü. 1900 yılındaki İngiltere Tıransuval Savaşı sırasında İngiltere lehine bazı siyasi hareketlere destek verdiği ve bazı toplantılara katıldığı için tutuklandı. Kısa bir süre sonra serbest bırakıldı. Fakat  II. Abdülhamit yönetimi, İsmail Safâ'yı evinde devlet aleyhine gizli toplantılar yaptığı bahanesiyle Sivas'a sürdü. Sivas'ın sert havası, onun sağlığını olumsuz etkiledi. Şiddetli soğuklara dayanamayan şair, orada öldü ve Garipler Mezarlığı'na gömüldü. İsmail Safa, Cumhuriyet döneminin ünlü yazarlarından Peyami Safa'nın da babasıdır.

İsmail Safâ, bir yandan gelenekten gelen klasik edebiyatın zevk anlayışı ile yazan şair ve yazarlar ile diğer yandan Tanzimat'la birlikte yeni eğitim kurumlarından yetişen Batılı anlayış ve değer yargılarının temsilcisi olan gençlerin karşı karşıya geldiği, edebî münakaşaların boy gösterdiği, bir var olma mücadelesi ve gayretinin hüküm sürdüğü, bir nevi "eskilik-yenilik" mücadelesi diyebileceğimiz bir edebî ortam içinde edebiyat dünyasına katıldı.  Yeni edebiyet anlayışına eğilim gösterdi. 

Şiir hakkında görüşlerini açıklarken iki temel kavramın altını çizer: Bunlardan birincisi şiir, ikincisi nazımdır. Şaire göre, şiir nazım yerine; nazım da şiir yerine kullanılamaz. Ona göre şiiri nazımdan ayıran en belirgin özellik, şiirin sanatlı söyleyişi içermesi, güzel bir hayali canlandırması ve ahenk unsurları bakımından kusursuz bir niteliğe sahip olmasıdır. İsmail Safâ, bunun kolay bir iş olmadığını belirtir. Tanzimat dönemi ile başlayan terim tartışmaları Recaizâde Mahmut Ekrem'le birlikte büyük bir ivme kazandı. Bu durum aynı zamanda geçmişin edebî anlayışının sorgulanmasına zemin hazırladı. Şahsilik ve zevk farklılığının önemine işaret eden İsmail Safâ, şairi başkalarından ayıran belirleyici özelliğin üslûp ve eda olduğu görüşündedir. 

Kafiyenin  önemine vugu yaparak kafiyenin göz için değil, kulak için olması gerektiği düşüncesini benimsedi. Ona göre bir sanatçının büyüklüğünü, idrak kabiliyetini, buluş ve terkip gücünü yansıtan en önemli faktörlerden biri de "deha"dır. "Deha", insanı diğer canlılardan üstün kılan çok önemli bir niteliktir. Onun şiirleinde aşk, tabiat ve aile en çok işlenen temalardır. İsmail Safâ'nın aşkı ele alış biçimi, Servet-i Fünûncuların "santimental" anlayışıyla örtüşmektedir. 

İsmail Safâ,  sosyal konulu manzum hikâyelerinde çaresiz insanları anlatır. Fikret'in serbest müstezat tarzında yazdığı manzum hikâyeler ile onun yazdığı Öksüz Ahmet, Zavallı İhtiyar, Sefâlet-i Barid arasında işlenen düşünce, duygu ve üslûp bakımından büyük paralellikler vardır. Onu, Servet-i Fünûnculardan ayıran en önemli vasıf, millî dil kavramı üzerinde durması, dilin millet olma bilinci için önemine inanmasıdır. İyi bir şair, kendi ana dilini iyi bilmeli, güzel yazmalı ve güzel konuşmalıdır. İsmail Safâ'ya göre, edebiyat ilmi bir sanat eserini ortaya çıkarmak için zaruri ve gerekli bir çalışma alanıdır. 

Kaynakça

Aktaş, Şerif (2009). Şiir Tahlilleri, Ankara: Akçağ Yay.

Akyüz, Kenan (1986). Batı Tesirinde Türk Şiir Antolojisi. İstanbul: İnkılâp Kitapevi.

Akyüz, Kenan (1986). Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri. Ankara: Mas Matbaası.

Ercilasun, Bilge (1981). Servet-i Fünun'da Edebî Tenkit. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Kaplan, Mehmet (1981). Nesillerin Ruhu. İstanbul: Dergâh Yay.

Karaca, Alaattin (1990). İsmail Safa. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Önertoy, Olcay (1980). Edebiyatımızda Eleştiri. Ankara: DTCF Yay.

Özgül, M. Kayahan (2000). Arayışlar Devri Türk Şiir Antolojisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. SEFA YÜCE
Yayın Tarihi: 29.12.2017

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
SünûhâtMatbaa-i Ahmed İhsan ve Şürekası / İstanbul1890Şiir
Huz Mâ SafâÂlem Matbaası Ahmed İhsan ve Şürekası / İstanbul1891Şiir
Mağdûre-i SevdâOsmanlı Matbaası Kâinat Kitaphânesi / İstanbul1892Şiir
Vehâmetli SevdâlarMirsat / İstanbul1894Roman
Mevlid-i Pederi ZiyaretÂlem Matbaası Ahmed İhsan Şürekası / İstanbul1896Şiir
MensiyyâtÂlem Matbaası / İstanbul1896Şiir
HissiyâtMüşrekü'l-menfaa Osmanlı Şirketi Matbaası / İstanbul1912Şiir
Mülâhazât-ı EdebiyyeKeteon Bedrosyan Matbaası / İstanbul1913Eleştiri
Muhâkemât-ı EdebiyyeKeteon Bedrosyan Matbaası / İstanbul1913Eleştiri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MEKKÎ, Mehmed Efendid. 1714 - ö. 1797Doğum YeriGörüntüle
2RİYÂZÎ, Mehmed Riyâzî Efendid. 1572 - ö. 1644Doğum YeriGörüntüle
3MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Doğum YeriGörüntüle
4Mehmed Zîverd. 1867? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Tevfik Fikretd. 24 Aralık 1867 - ö. 19 Ağustos 1915Doğum YılıGörüntüle
6İSMÂİL SAFÂd. 1867 - ö. 1901Doğum YılıGörüntüle
7SÂFÎ, Mustafâd. 1862 - ö. 1901Ölüm YılıGörüntüle
8FÂ'İK, Mehmed Fâ'ik Bey, Ustrumcalıd. ? - ö. 1901Ölüm YılıGörüntüle
9DELİ İBRAHİMd. 1820 - ö. 1901Ölüm YılıGörüntüle
10Tayyip Atmacad. 10 Haziran 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Hakan Şarkdemird. 20 Agustos 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Akalın, Lütfullah Samid. 2 Kasım 1924 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Şahabettin Süleymand. 1885 - ö. 1919Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Akengin, Cand. 1892 - ö. 31 Ağustos 1942Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Benlioğlu, Faik Şemsettind. 1889 - ö. 1949Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MÜNÎRÎ, İbrahimd. ? - ö. 1617Madde AdıGörüntüle
17ULVÎ, Sağır Ulvî, Za’îm Alî Çelebid. ? - ö. 1578-79Madde AdıGörüntüle
18NUHÂTÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle