İZHARÎ, Mehmet Ayık

(d. 1914 / ö. 1983)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmet olan âşığın mahlası İzharî’dir. Artvin'in Yusufeli ilçesine bağlı Esenkaya (Zor) köyünde 1914'te doğmuştur (Karadeniz 2002: 299). Bebekken I. Dünya Savaşı sırasında ailesiyle birlikte Çorum’a göçer (Öksüz 2013: 281). Burada babasını kaybeder (Gökalp [t.y.]: 172). Yaklaşık altı yıl burada kaldıktan sonra, ailesiyle birlikte köyüne döner (Öksüz 2013: 281). Fakirlik sebebiyle çok zor günler geçiren âşık, on beş yaşında aşk derdine tutulur (Gökalp [t.y.]: 172-173). Hayatını kazanmak için değişik tarihlerde gurbete çıkan âşık, otuz altı yaşında evlenir. Son yıllarını kendi köyünde geçiren âşık, 1983'te köyünde hayata gözlerini yumar (Karadeniz 2002: 299).

Âşıklık istidadı küçük yaşlarda ortaya çıkar ve bu yaşlarda âşıklık geleneğini öğrenmeye başlar. İzharî’deki şiir böyleme kabiliyetini fark eden köylüsü Huzurî, onu yanına alarak çırağı yapar ve gittiği yerlere götürerek olgunlaşmasını sağlar. Bu yıllarda Âşık Efkarî, Yusufelili Âşık Fahrî, Azerbaycanlı kadın Âşık Feride, Sarrafoğlu gibi âşıklarla tanışıp karşılıklı deyişmeler yapar (Karadeniz 2002: 299). Bunların içinde özellikle 1936'da Erzurum’un Şenkaya ilçesinin Bardız bucağına ustası Huzurî ile gidişleri ünlüdür. Burada Bardızlı Nihanî, Huzurî ve İzharî arasında iki gece süren uzun bir deyişme olmuştur. Bu deyişme yörede ününün duyulmasını sağlar (Karadeniz 2002: 299). İzharî’nin eldeki şiirleri onun geleneği iyi bilen, olgun bir âşık olduğunu göstermektedir. Âşık, şiirde ahengi oluşturma noktasında klasik çizgiye bağlı kalır, kafiye ve redif dengesini başarılı bir biçimde oluşturmayı başarır. Bu bağlamda ahengi oluşturmada redife ağırlık veren bir tutum içinde olmamış, tam ve zengin kafiye kullanımında başarı göstermiştir. Destanlarında ise redif ve yarım kafiyeye yaslanarak ahengi meydana getirdiği görülür ki bu tip şiirlerin uzunluğu ve anlatma esasına bağlı olmaları göz önüne alındığında bu durum normaldir. Nazım birimi olarak dörtlüğü esas alan İzharî, şekil olarak en çok koşmayı tercih etmiştir. Âşığın eldeki şiirleri tema açısından incelendiğinde karamsar bir hava içerisinde felekten ve zamandan şikâyet ettiği görülmektedir. Şiirlerindeki bedbinliğin kaynağı, çocukluğundan itibaren zorluklarla dolu olarak geçen hayatıdır. Yaşam ve kocalık destanlarında bu durum net bir biçimde ifade edilir. Âşık, toplumsal eleştiriye de yatkındır. Türkiye’nin geçirdiği kültür değişmelerinin şahidi olarak, genel hatlarıyla değişimden memnun olmayan bir tutuma sahiptir. Ancak bu konuda yazdığı şiirlerde çok yaratıcı olduğu söylenemez. Hemen her âşığın bu tarzdaki şiirlerinde görülen akrabalık ilişkilerinin soğuklaşması, kızların açık giyinmeleri, küçüklerin büyükleri saymaması gibi hususların işlendiği görülmektedir.

Kaynakça

Gökalp, Mehmet [t.y.]. Artvin Saz Şairleri. İstanbul: Asır Ajans Yay.

Karadeniz, Bekir (2002). Artvinli Halk Şairleri. Artvin Kültür ve Yardımlaşma Derneği Yay.

Öksüz, Musa (2013). Artvin Âşıklık Geleneği. Doktora Tezi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ GÜROL PEHLİVAN
Yayın Tarihi: 10.06.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Mariya Durbaylod. 1941 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2OZAN TÜRKMEN, Ali Parlakd. 20.02.1971 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
3NURŞANÎ, Ali Ayhand. 01.02.1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4İhsan Devrimd. 7 Ocak 1914 - ö. 6 Ocak 2010Doğum YılıGörüntüle
5Perin, Cevdetd. 1914 - ö. 10 Kasım 1994Doğum YılıGörüntüle
6CAVADOVA, Nebat Paşa Kızıd. 1914 - ö. 1973Doğum YılıGörüntüle
7Bilbaşar, Kemald. 1 Şubat 1910 - ö. 21 Ocak 1983Ölüm YılıGörüntüle
8FEYZULLAH BABA, Feyzullah Çınard. 15.11.1937 - ö. 1983Ölüm YılıGörüntüle
9HACALI, Hacalı Hacıyev Salihcanoğlud. 1935 - ö. 1983Ölüm YılıGörüntüle
10YALINAYAK, Ramazan Şimşekd. 25.09.1959 - ö. ?MeslekGörüntüle
11İBRAHİM DABAKd. 10.10.1938 - ö. 11.09.2003MeslekGörüntüle
12BATTAL, Battal Aydoğmuşd. 1941 - ö. 27.09.2001MeslekGörüntüle
13ÇINAR, Medine Çınard. 1957 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14DERTLİ KAZIM, Kazım Altınkaynakd. 1931 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HAYALÎ, Ferudun Kocad. 17.12.1947 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16BABA SALİM, Mehmet Salim Öğütçend. 15.03.1887 - ö. 29.12.1956Madde AdıGörüntüle
17Güneri, Mehmet Akifd. 02 Nisan 1943 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18APTAL AYIKd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle