KÂNİ'Î, Müezzinzâde Şeyh Ahmed Efendi

(d. ?/? - ö. 1644/1054)
Divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Bursa’da doğdu. Müezzinzâde Şeyh Ahmed Efendi olarak tanındı. Baldırzâde ve Beliğ'e göre, kanaatkâr bir mizaca sahip bulunduğu için Kâni’î mahlâsını kullandı. Öğrenimini tamamladıktan Bursa Câmi-i Kebîr (Ulucami)’de imam ve hatiplik görevlerinde bulundu. Geniş bir bilgi birikiminin yanı sıra, “Dâvûdî” bir sese sahip olduğu için müezzinliğe yöneldiği, dönemin tanınmış müfessiri Hâfızzâde Efendi’nin vefatından sonra onun yerine vâizliğe başladığı ve çok sayıda tarih düşürdüğü bildirilmektedir.

Tefsir ilminde üstat olan Kâni’î 1054/1644 yılında vefat etti ve Bursa’da Hacılar Mahallesindeki Muallimhane haziresine defnedildi.

Çeşitli eserleri tercüme eden Müezzin-zâde, İmâm Abdullah ibn Es‘ad el-Yâfi‘î (ö.786/1366)’nin meşhur sufîlerin menkabelerini anlatan Ravzu’r-Reyâhîn fî Hikâyâti’s-sâlihîn adlı eserini Nüzhetü’l-‘uyûni’n-nevâzır adıyla tercüme etmiştir (Atlansoy 1998: 174-175, 260-262; Atlansoy 2011: 195).. Mehmed Tahir Efendi, bu eserin bir nüshasını Akhisar Kütüphanesi’nde gördüğünü söyler (Mehmed Tahir, 1333: 387). Tırhala kadısı iken Ma‘ârifü’l-‘avârıf adlı eseri de Şerefü’l-mülûk fi’l-‘adâleti ve’s-sülûk adıyla tercüme etmiştir. Bu eserin bir nüshası Es‘ad Efendi Kütüphanesi’ndedir (Mehmed Tahir, 1333: 387).

Âlim ve fazıl bir kişi olan Ahmed Efendi aynı zamanda şairdir; şiirlerinde Kâni‘î mahlasını kullanır.

Kaynakça

İsmail Beliğ (1302). Güldeste-i Riyâz-ı İrfân ve Vefeyât-ı Danışverân-ı Nâdiredân, Bursa: Hüdavendigâr Vilayeti Matbaası.

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü'l-Âsâr li-Zeyli Zübdeti'l-Eş'âr. Ankara: AKM Yay.

Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyografileri, Bursa: Asa Yay.

Atlansoy, Kadir (2011) "Ravza-i Evliya'da İki Şair: Kanii ve Vadi"", Millî Folklor Uluslar arası Kültür Araştırmaları Dergisi, Bahar 89, Ankara, 193-199.

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniyye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fuzalâ”. C. 3. İstanbul: Çağrı Yay. 147.

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KADİR ATLANSOY
Yayın Tarihi: 22.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Tarîk-ı ‘aşka giden pîşvâ nedür bilmez

Hevâ-yı dil-bere uyan hevâ nedür bilmez

Aceb mi zâhide inkâr ederse eş’ârı

Bu hod teveccüh-i yâre behâ nedür bilmez

Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay.3432

Eli ucıyla tutu tutsa dest-i uşşâkı

Fütâdesiyle güzel merhâbâ nedür bilmez

Gubâr-ı pâyine yüzler sürerdüm ol yârun

İzi tozını sakınur ‘atâ nedür bilmez

Unutdı dûr olalı Kâni’î makâmâtı

‘Urûc-ı evci ko râstî nevâ nedür bilmez

***

Cân kulağına erdi seherden sadâ-yı nev

Nev-rûz erişdi ‘âleme Hakdan atâ-yı nev

Gülzâr içinde bülbül edüp hoş terennümi

Sıyt-ı hezâr verdi hezârân safâ-yı nev

Yüz tutdı gunca gonca ile yine tebessümi

Güller açıldı buldı şükûfe cilâ-yı nev

Ayyûka çıkdı zemzemesi ehl-i işretün

Âfâkı tutdı nara-i mestân edâ-yı nev

Ol şâh-ı hüsn ü Husrev-i milk-i melâhate

Hâlince Kâni’î de geçinür gedâ-yı nev

(Atlansoy, Kadir (1998). Bursa Şairleri Bursa Vefeyatnamelerindeki Şairlerin Biyografileri, Bursa: Asa Yay. 261-262)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞİFÂYÎ, Ömerd. ? - ö. 1746Doğum YeriGörüntüle
2ÂZERÎ, İbrahim Çelebid. ? - ö. 1585Doğum YeriGörüntüle
3VÂSIF, Mehmed Vâsıf Efendi, Bursalıd. ? - ö. 19. yy.Doğum YeriGörüntüle
4SELİSÎ, Avâre Cafer Efendizâde Mustafa Selîsî Efendid. ? - ö. 1644-46Ölüm YılıGörüntüle
5Fütûhî, Abdülaziz Fütûhî Efendid. ? - ö. 1644-45Ölüm YılıGörüntüle
6PÂKÎd. ? - ö. 1644Ölüm YılıGörüntüle
7SÛFÎZÂDE, Mehmed Dâî Efendid. ? - ö. 1605-06MeslekGörüntüle
8HASTÜRKd. 1920 - ö. 2008MeslekGörüntüle
9NAKŞÎ/İbrahim Efendid. 1641-42 - ö. 1702-03MeslekGörüntüle
10NAZMÎ, Mehmed Nazmî Çelebid. ? - ö. 1667Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11DE'BÎ/DÂYÎ, Hüseyin De'bî Çelebid. ? - ö. 1639-40Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12GAVSî, Ahmedd. ? - ö. 1697Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13ÖRFÎ, Göricelid. ? - ö. 1887Madde AdıGörüntüle
14GÂZÎ, Enderunlu Gâzî Paşad. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15MÜDERRİSÎ, Yahyad. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle