KARA ŞEMSÎ ABDAL, Süleyman, Kara Abdal

(d. 1828/? - ö. 1886/?)
tekke şairi
(Tekke / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1829 Martında Konya’da doğan Kara Şemsi’nin asıl adı Süleyman’dır. Kara Abdal ismiyle de anılmaktadır. Konya’da arazi sahibi Âşık Osman’ın oğludur. İlk tahsilini Konya’da yapan şair, on beş-on altı yaşlarındayken Şems-i Tebrîzî Dergâhı’na intisap etti. Mevlânâ Dergâhı’nın matbahında çilesini ve seyr-i sülûkünü tamamladı (1844). İnâbe aldığı Kaygusuz Dede ona Şems-i Tebrîzî’ye izâfen “Şemsî” mahlasını verdi. Mevlana Dergahı’nda çile çıkarıp hilafet aldıktan sonra Sultan Divânî Dergâhı’na hizmet ve ilim tahsili için Afyon Karahisar’a giderek dört yıl burada kaldı. Daha sonra Bursa ve İstanbul’daki ziyaretgahları dolaştı (Kara 1997: 49). 1870’te Horasânî Ali Dede’nin vefatı üzerine meşihatla Aydın Güzelhisarı’nda onun dergâhına gönderildi. Burada irşadla meşgul iken Girit’teki Hanya Mevlevîler’inden gelen davet üzeine 1872’de Hanya’ya gitti ve ailesiyle oraya yerleşti. 5 Temmuz 1880’de açılan Hanya Mevlevîhânesi’nin inşasında büyük hizmetleri oldu. 22 Eylül 1886’da Hanya’da vefat etti ve mevlevihanenin haziresine defnedildi. 1924 nüfus mübadelesinde dergâhın bazı eşyası ve hazirede yatan diğer şeyhlerin naaşlarıyla beraber Kara Şemsi’nin naaşı da önce İzmir Mevlevîhânesi haziresine, onun yıkılması üzerine Balçova Mezarlığı’na nakledildi.

Yaşadığı müddetçe meşihatı ve mesnevihanlığı kendine meşrut kılan Süleyman Şemsî Dede, büyük oğlu Mehmed Şemseddin Efendi’yi mesnevihanlık ve mürşitlik, ortanca oğlu Hasan Hüsnü Efendi’yi mütevellilik, küçük oğlu Hüseyin Ârif Efendi’yi de Mesnevî okumak ve müderrislikle görevlendirmiştir. Diğer dergah hizmetleri ise şunlardır: Kârilik, aşırhanlık, na’thanlık, sersemâzenlik, serkudümzenlik, serneyzenlik, defzenlik, duâgûluk (Kara 1997: 50).

Dinî ve tasavvufî manzumeler yazan, Nûrî, Şemsî, Sem’î, Niyâzî, Abdal mahlaslarını kullanan Kara Şemsi’nin Türkçe ve Farsça manzumelerinin bulunduğu divanı Hüseyin Ârif tarafından Tuhfetü’l Mesnevî alâ hubbi’l-Haydarî ve Divânçe-i Kara Şemsî adıyla, başında Girit vilayeti mutasarrıfı İbrahim Şerif Efendi’nin bir takriziyle birlikte yayımlanmıştır (İstanbul H.1305). Divanının baştan on altı sayfalık kısmında Farsça manzumeler, geri kalan kısmında ise kırk altısı gazel olmak üzere toplam seksen dört manzume bulunmaktadır. Farsça kısmındaki münâcât, na’t, methiye ve mersiyelerle Türkçe kısmındaki kaside, tarih, murabba, şarkı ve gazel türünde manzumelerin toplam beyit sayısı 1040’tır. Divanının başında ayrıca müellif hakkında bilgi vardır (Uçman 2001: 366).

Kaynakça

“Abdal, Kara Şemsi” (1977). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. I. İstanbul: Dergah Yay. s. 9.

Ergun, S. Nüzhet (yty). Türk Şairleri I. yyy. s. 162-164.

İnal, İbnülemin Mahmut Kemal (1988). Son Asır Türk Şairleri. İstanbul: Dergah Yay. s. 1803-1804.

Kara, Mustafa (1997). “Hanya Mevlevihanesi”, İslam Ansiklopedisi. C. 16. İstanbul: Diyanet Vakfı Yay. s. 49-51.

Tahsin Yazıcı “Abdâl Qara Semsi”, Elr., I, 174.

Uçman, Abdullah (2001). “Kara Şemsi”, İslam Ansiklopedisi. C. 24. İstanbul: Diyanet Vakfı Yay. s. 366.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. HİLAL ERDOĞAN
Yayın Tarihi: 03.03.2015

Eserlerinden Örnekler

Nefes

Sâkıyâ lütfun diler ayıkların

Saf saf olmuş bezmine sâdıkların

Âteşin lâ’lin ile yanıkların

Dökme çeşmi yaşını âşıkların

Gel kızartma rühlerin güller gibi

Açma zülfün tâze sünbüller gibi

Hasret-i vaslınla bülbüller gibi

Dökme çeşmi yaşını âşıkların

Dâm-ı zülf ü hâl-i müşgin bû ile

Bende koyma canları giysû ile

Tîr ü müjgân ü keman ebrû ile

Dökme çeşmi yaşını âşıkların (Ergun yty: 164).

Gazel

Bu derd-i aşka düşenler devâyı neylerler

Bekada zevka üşenler fenâyı neylerler

Heman ki aşk-ı Hak oldı buların âmâli

Koyup mahabbet-i Hak’kı sivâyı neylerler

Hemîşe hazıra nâzır olan bu ârifler

Geçende geçmiş olan mâcerâyı neylerler

Geçen gibi gelecekte görünce bînâyan

Hayâl-i nistî vü hestî nümâyı neylerler

Safâ-yi kalb ile zevk-ı derûnı bulmuşlar

Bu âşıkan ki sûrî safâyı neylerler

Kalenderân ki Abdal gibi olup üryan

Abâ-yı peşmin ü zerrin kabâyı neylerler (Ergun yty: 163-164).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TAHİRd. 1810 - ö. 1853Doğum YeriGörüntüle
2Muhyî veya Mehmed, Bezcizâde/Vahyîzâde Şeyh Mehmed Muhyî Efendid. ? - ö. 1609/1610 veya 1612/1613Doğum YeriGörüntüle
3HAYDERÎ, Haydard. H.1282/M.1866 - ö. H.1339/M.1923Doğum YeriGörüntüle
4HAKKÎ, Süleymân Bey-zâde İsmâil Hakkı Beyd. 1828 - ö. 1883Doğum YılıGörüntüle
5ÂRİF, Cabbâr-zâde Mehmed Ârif Beyd. 1828 - ö. 1920Doğum YılıGörüntüle
6KEMÂL PAŞA, İsmâ'îl Sâdık Kemâld. 1828 - ö. 1892Doğum YılıGörüntüle
7NİGÂRÎ, Seyyid Mîr Hamzad. 1805 - ö. 1886Ölüm YılıGörüntüle
8HALÎL, Damad Halîl Efendid. 1821 - ö. 1886Ölüm YılıGörüntüle
9GULÂMÎ, Sivaslıd. 1854 - ö. 1886Ölüm YılıGörüntüle
10FÂZIL, Fâzıl Halil Deded. ? - ö. 1677-78MeslekGörüntüle
11SIRRÎ, Eşrefzâde Şeyh Abdülkadir Sırrî Efendid. ? - ö. 1766-67MeslekGörüntüle
12LÜTFÎ, Mehmed Deded. ? - ö. 1737-38MeslekGörüntüle
13DELİ YÜZBAŞI, Mehmedd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14TURÂBÎ, Yanbolulu Alid. 1786 - ö. 1868Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HİMMET EFENDİd. ? - ö. 1864Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Feyzid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17REMZÎ, Osman Remzî Efendid. ? - ö. 1724-25Madde AdıGörüntüle
18SÂKIB, Hızır Efendid. ? - ö. 1817-18Madde AdıGörüntüle