KARAKÂŞÎ, Ahmed Şâh

(d. 1152-53/1740 - ö. 1243-44/1828)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Çağatay)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Tahminen 1152-1153/1740 yılında Hoten’in Karakaş ilçesine bağlı Kapakla köyünde muteber bir ailede dünyaya geldi. Babası Mübârekşâh, Kapakla Köyü'nde bulunan medresede müderris idi. Şair ilk eğitimini babasından aldı. Karakâşî, 17 yaşından itibaren Kaşgar’daki Hanlık Medresesi’nde okumaya başladı.Medresedeki eğitimini tamamladıktan sonra, Karakaş ilçesindeki Güzer Medresesi’ne müderris olarak tayin edildi, aynı zamanda Güzer Camisi’nde imamlık da yaptı. 1243-1244/1828 yılında vefat etti (Utuk vd. 2006: 30-31; Ehmidi 1996: 223).

Eserleri şunlardır:

1. Salamnâme: Uygur edebiyatında hicivleri ile tanınan şairin Salamnâme isimli eseri, hicvî bir eserdir. Bu eser, Tañsuk Hikâye, Nezer Muptiğa Hat, At Hakkında Kıssa, Muhabbetnâme, Yaman At Hakkında Muhammes gibi isimlerle de anılmaktadır. Muhammes şeklinde yazılan eser, Karakâşî’nin yakın dostu ve Aksu Müftüsü olan Nezer isimli kişinin 60 tenge karşılığında Karakâşî’ye gönderdiği atı konu alır (Utuk vd. 2006: 32).

2. Dîvân-ı Karakâşî: 30’dan fazla gazel ve muhammesten mürekkep bir eserdir. Ancak 1960’lı yıllarda Çin’deki kültür devrimi sırasında bu eser yok edilmiştir. Onun şiirleri öğrencileri tarafından dilden dile nakledilerek Uygur Türkleri arasında yayılmıştır (Utuk vd. 2006: 32).

Kaynakça

Ehmidi, İmincan (1996). Uyğur Edebiyati Tarihidiki Namayandeler. Ürümçi: Şincan Halk Neşriyatı.

Utuk, İmincan Ehmidi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun ve M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 3. Pekin: Milletler Neşriyatı. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ADEM ÖGER
Yayın Tarihi: 04.12.2014
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Salamnâme’den

Eşekçe yok ki reftâri bu atnin her her ne peyli yat

Ki yolda tohtavaldi kamçe birlen urmisam pat pat

Kula arğamçeni üzdi kozukka bağlisam kat kat

Ulap arğamçeni hardim küni kaldim halâkette.

Bayan eyley yene bir bir bu atnin eybini anka

Kinir kuyruk sina söngeç puti maymak boyi lanka

Biri tepkek bir mönkek bu eyibler üstige manka

Samandin beş köşük yene her kedemde bir turup sanka

Tuğulmas hiç vilayet içre bir at bu kiyâpette

Minip çiksam alip urdi yikildim neççe kün yattim

Koyup bersem buzup bağni hemîşe elni kakşattim

Suğarğanda kaçip sörep aran harğanda tohtattim

Tegiştim uy bilen beş alte növet on ketim sattim

Kilip deva keliverdi mana yandi şeriette.

Ağilni tohtamay çuvudi işinki köp ketim çakti

Buğup teheni öltürdi mozaynin hem huni akti

Kaçip ketse tutuk bermey talay kün başkilar bakti

Tölep hek harmidim menmu hayan herkimge huşyakti

Talapettin bölekni körmidim kayğu nedâmette.

Boşap çiksa talağa tohtamay sekrep çiçanlaydu

Kirer bolsa çümenni çeyleban bostanni çanlaydu

Kişini körse kişnep kelse çişlep tehi koğlaydu

Kapak u közini çeylep çögünni öre koymaydu

Bala uşşaklirim bu at bilen her dem adâvette

(Utuk, İmincan Ehmidi, M. Mirziehmet, H. Abdusalam, Ş. Elahun ve M. Muhemmet (2006). Uyğur Edebiyatı Tarihi 3. Pekin: Milletler Neşriyatı. 33-34.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ebeydulla İbrahimd. 1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MÖCİZÎ, Molla İsmetullâh Binni Molla Nimetullâhd. ? - ö. 19. yy.Doğum YeriGörüntüle
3HOTENÎ, İbrahimd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NESÎB, Seyyid Mehmed (İkibayraklı-zâde)d. 1740-41 - ö. 30 Haziran 1790Doğum YılıGörüntüle
5HEVÂYÎ, İshak Efendid. 1740 - ö. 1773-74Doğum YılıGörüntüle
6MÜNÎB, Mehmed Münîb Ayıntâbîd. 1731? - ö. 1828Ölüm YılıGörüntüle
7VÂHİD, Seyyid Emîn Mehmedd. ? - ö. 1828-29Ölüm YılıGörüntüle
8VEHBÎ, Sâlih Vehbî Efendid. ? - ö. 1828Ölüm YılıGörüntüle
9AVNÎ, Hâbil-zâde Ömer Avnî Efendid. ? - ö. 1678-81MeslekGörüntüle
10REŞÎD, Mustafad. ? - ö. 1759-60MeslekGörüntüle
11HUSREV, Şeyhülislâm Mollâ Husrev Mehmed bin Ferâmurz bin Alîd. ? - ö. 1480MeslekGörüntüle
12NÂZİMÎ, Molla Bilâl Bin Mollâ Yûsufd. 1825 - ö. 1889Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13NİZÂRÎ, Abdurehimd. 1770 - ö. 1850Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14EMÎN, Molla Ali Binni Molla Emînd. 1835 - ö. 1902Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MİHRÎ, Enderunlu Mihrî Halîm Beyd. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle
16ZELÎLÎ, Gurbandurdud. 1800 - ö. 1852Madde AdıGörüntüle
17ŞİFÂYÎ, Derviş Abdülbâkî Efendid. ? - ö. 1664-65Madde AdıGörüntüle