KELİME KUBAT

(d. 1938 / ö. 14.02.2010)
âşık, ev hanımı
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Kelime Kubat, 1938'de Afyon'un Emirdağ ilçesinin Karacalar köyünde doğmuştur. Şiirlerinde mahlas kullanmamaktadır. Seydi ve Hatice’nin evliliklerinden dünyaya gelen âşık, beş kardeşten üçüncüsüdür. İlkokula gönderilmeyen Kubat, dinî eğitimine küçük yaşta başlar. Şeyh Hacı Halil Efendi, Kelime Kubat'ın doğup büyüdüğü Karacalar köyünde Kadirî Dergâhı Hüseyni Kolunu kurar. Daha sonra bu dergah kızı Bacı Sultan (Zehra Şahbaz) tarafından devam ettirilir. Kelime Kubat’ın babası Seydi Efendi de bu dergâha intisap eder. Kubat'ın abisi Yoksul Derviş'ten alınan bilgiye göre Kelime Kubat, Bacı Sultan'ın oğlu Abdulkadir Dede'ye intisap eder. Kur'ân'ı Kerim okumayı ise babasından öğrenir. Örgün eğitim görmeyen Kubat, dinî geleneksel bir eğitim alarak yetişir. Kadiriliğe ait temel unsurların saz ve kudüm eşliğinde söylenen deyişler ve nefesler aracılığıyla gelecek kuşaklara aktarıldığı Karacalar köyünde (Kor 2018: 60) yetişen Kelime Kubat'ın, özellikle Belçika'ya yerleştikten sonra âşıklığa olan ilgisinin arttığını ve eser üretmeye başladığını ağabeyi Yoksul Derviş yapılan görüşmede ifade etmiştir (Alakuş 2019). Kelime Kubat, 1958'de Emirdağ Güneysara köyünden Battal Baş ile evlenir. Beş çocuk annesidir. 1967'de Belçika Brüksel’e yerleşir. 1987'de eşinden ayrılır. Hacı Kubat Belçika’ya gittiğinde ablasının şiirlerinin bir kısmını kendisinden bir kısmını da kızı Zeynep Baş’tan öğrenerek kayıt altına alır. Kubat’ın şiirleri, aldığı kültürün de etkisiyle daha çok tasavvufî konulardadır. Kelime Kubat, 14 Şubat 2010 tarihinde Hakk’a yürümüştür (Turan vd. 2014: 324).

Kelime Kubat, âşıklık geleneğinin yaşandığı ve yaşatıldığı bir aileden gelir. Ağabeyi Yoksul Derviş ile yapılan görüşmede, Kubat'ın özellikle Belçika'ya yerleştikten sonra âşıklığa olan ilgisinin arttığını, kız isteme, nişan, düğün gibi etkinliklerde ya da bir mecliste irticalen şiir, deyiş söyleme yeteneğine sahip olduğunu ve çok güzel kudüm çaldığını belirtmiştir (Alakuş 2019). Semah dönen, semah deyişleri okuyan Kubat, Kur’ân-ı Kerîm, Mevlîd, Cenknâmeler, Kerbela Mersiyeleri, Duvazimamlar, İlahiler okur. Kubat'ın şiirleri dinî-tasavvufî içeriktedir (Turan vd. 2014: 324). Kubat'ın ailesi tarafından kendi sesinden şiirlerinin kaydedilmiş olduğu kasetleri aile arşivlerinde yer almaktadır (Alakuş 2019).

Kelime Kubat'ın Kerbala'da Hz. Hüseyin'in şehit edilmesi olayına telmihte bulunduğu mersiyesi, hece ölçüsünün 11'li kalıbı ile yedi dörtlükten oluşmuştur. "Yetiş Şah-ı Merdan yetiş ya Ali" redifli mersiyesinde üzüntü ve imdat duygularını şiirine aksettirmiştir. "Matem aylarında geydik karayı/ Bulunur mu bu dertlerin çaresi/ Çadırda duvalı gelin Fatma'yı/ Yetiş Şah-ı Merdan yetiş ya Ali" (Turan vd. 2014: 324) dörtlüklerinde nidâ, telmih ve tenasüp sanatlarını ustaca kullandığı ve şiirin genelinde kullanmış olduğu r,z,ş seslerinin tekrarlarıyla şiire ahenk kattığı görülmektedir.

Kaynakça

Artun, Erman (2011). Dinî- Tasavufî Halk Edebiyatı Metin Tahlilleri. Adana: Karahan Kitabevi.

Kor, Gamze (2018). Afyonkarahisar, Emirdağ Karacalar Köyünde Gerçekleştirilen Ritüellerde Gelenekler ve Musikinin Kullanımı. Yüksek Lisans Tezi. Afyonkarahisar: Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müzik Anasanat Dalı.

Sarı, Mehmet (2010). Hak Âşığı ve Halk Ozanı Yoksul Derviş Hayatı, Eserleri ve Edebî Kişiliği. Afyonkarahisar Valiliği Yayını. Ankara: Anıt Matbaa.

Şemsettin Kubat (Yoksul Derviş), Afyonkarahisar, 1943, âşık, [13 Mayıs 2019 tarihinde Elif Alakuş tarafından yapılan görüşme].

Turan, Fatma Ahsen, Reyhan Gökben Saluk, Özlem Ünalan Ünal (2014). Geçmişten Günümüze Sazda ve Sözde Usta Kadınlar. Ankara: Gazi Kitabevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ELİF ALAKUŞ
Yayın Tarihi: 10.06.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MUSTAFA, Mustafa Avşard. 10.10.1968 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Mustafa Akalınd. 23 Nisan 1920 - ö. 26 Temmuz 1988Doğum YeriGörüntüle
3Fatih Akçad. 04 Ocak 1984 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4TURANÎ BABA, Duran Özaydınd. 1938 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5YENER/OKATAN, Yener Okatand. 01.10.1938 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6DERTLİ BİÇARE/BİÇARE, Halis Şahind. 1938 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7TURANÎ BABA, Duran Özaydınd. 1938 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8YENER/OKATAN, Yener Okatand. 01.10.1938 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9DERTLİ BİÇARE/BİÇARE, Halis Şahind. 1938 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10TURANÎ BABA, Duran Özaydınd. 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
11YENER/OKATAN, Yener Okatand. 01.10.1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
12DERTLİ BİÇARE/BİÇARE, Halis Şahind. 1938 - ö. ?MeslekGörüntüle
13TURANÎ BABA, Duran Özaydınd. 1938 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14YENER/OKATAN, Yener Okatand. 01.10.1938 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15DERTLİ BİÇARE/BİÇARE, Halis Şahind. 1938 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TURANÎ BABA, Duran Özaydınd. 1938 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17YENER/OKATAN, Yener Okatand. 01.10.1938 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18DERTLİ BİÇARE/BİÇARE, Halis Şahind. 1938 - ö. ?Madde AdıGörüntüle