KERESTECİYAN, Bedros

(d. 1840/1254 - ö. 1909/1327)
sözlükçü, dilci
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1254/1840 yılında İstanbul’da doğdu. Eğitimini Paris’te tamamladı. Abdülhamîd devrinde Hariciye Nezaretinde çalıştı. Tercüman-ı Ahvâl gazetesinin editörlüğünü yürüttü. Basiret gazetesinde makaleleri yayımlandı. 1327/1909 yılında vefat etti.

Bedros Keresteciyan, Türk Dili Etimoloji Sözlüğü [Materiaux pour un dictionnaire etymologique de la langue turque] ile tanınmaktadır. Sözlük 1905 yılında tamamlanmış, 1912 yılında Londra’da birinci baskısı, 1971 yılında Amsterdam’da ikinci baskısı yapılmıştır. Kendisi eseri için sözlük yerine Türk Dilinin Bir Etimolojik Sözlüğü İçin Bazı Malzemeler adını kullanmıştır. Türkçenin etimolojik sözlüğünü Fransızca kaleme almıştır. İki ana bölümden oluşmaktadır. 339 sayfadır. Sözlük, klasik alfabetik düzen ile yazılmamıştır. Yazar, Türkçe alfabetik sıraya bağlı kaldığını belirtse de sözlükte izlenen alfabetik sıra şu şekildedir: A, E, I, O, Eu, U, Ou, Y, B, P, T (ou Th, qui se pronounce souvent somme d), Dj, Tch, Kh, D, R, Z, S (ou Ç), Ch, Gh, F, Q, (ou C), K, G, Ñ (nasalisée), L, M, N, V, H. Toplam 8 (sekiz) sesli ve 28 (yirmi sekiz) sessiz harf kullanılmış, Türkçe sözcükler Fransızca karakterlerle yazılmıştır (İşgören 2011: 49-51).

Keresteciyan, diğer birçok (Peder Gomidas Kömürciyan, Artin Hindoğlu, Antuan Tıngır, Krikor Sinapyan, Edvart Sevortiyan ve Agop Martayan (Dilaçar) vb.) Ermeni kökenli dilci gibi Türk dili üzerine mesai harcamış, eseriyle bilimsel ve tarihsel açıdan katkıda bulunmuştur. Bunlara ek olarak Keresteciyan Ermeni dilinin de etimolojik sözlüğünü hazırlamış ve eseri ölümünden sonra 1945 yılında yayımlanmıştır (Pamukçiyan 2003: 282).

Hasan Eren, Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü (1999) adlı eserinin girişinde Bedros Keresteciyan’ın sözlüğü ile ilgili değerlendirme yapmak için Mehmet Fuat Köprülü’nün Türkiyat Mecmuası’nda çıkmış Kitabiyat Tenkitleri yazısına gönderme yapmış; Köprülü yazısında sözlüğün yöntem açısından eksik olduğunu ve birçok yönden yetersizlikler taşıdığını açıkça belirtmiştir (Köprülü 1926: 291-296). Bedros Keresteciyan’ın Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü yazıldığı dönem itibarıyla Türkoloji âlemi için sevinç kaynağı olsa da, çağdaş dil bilimi yöntemlerinden uzak olması, Türk dilinin dönem ve lehçe özelliklerine dikkat edilmeden iptidai bir gayretle hazırlanmış olması, kaynak ve dayanak göstermeksizin Türkçe bazı sözcükler için yabancı dillerin kaynak gösterilmesi gibi eksiklikleri sebebiyle hazırlık ve deneme çalışması olarak değerlendirilmiştir. Tüm bu eksikliklere rağmen Keresteciyan’ın etimoloji sözlüğü, Türk dili üzerine yapılmış öncü çalışmalar arasında kabul edilmekte ve tarihsel bir değer taşımaktadır.

Kaynakça

Eren, Hasan (1999). Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Bizim Büro Basım Evi.

Eyuboğlu, İsmet Zeki (2004). Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü. 4. Basım. İstanbul: Sosyal Yayınlar.

İlhan, Nadir (2007). Geçmişten Günümüze Sözlükçülük Geleneği ve Türk Dili Sözlükleri. Ankara: Manas Yayıncılık.

İşgören, Taşkın (2011). Türkçenin Etimoloji Sözlükleri Üzerine. Yüksek Lisans Tezi. Denizli: Pamukkale Üniversitesi.

Keresteciyan, Bedros (1912, 1971). Materiaux pour un dictionnaire etymologique de la langue turque. Londres: Tıpkıbasım Amsterdam.

Köprülü, Mehmet Fuat (1926). "Kitabiyat Tenkitleri". Türkiyat Mecmuası. I (294): 291-296.

Malhasyan, Silvart (2005). İstanbul'da 1922 Yılında Kurulan Türk-Ermeni Teâli Cemiyeti ve Faaliyetleri. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Ölmez, Mehmet (1998). Etimoloji Sözlükleri. Kebikeç 6(7): 75-784.

Pamukçiyan, Kevork (2003). Ermeni Kaynaklarından Tarihe Katkılar. C.3.İstanbul: Aras Yayıncılık.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1982). "Keresteciyan, Bedros". C. 5. İstanbul: Dergâh Yay. 285.

Vural, Hanifi ve Böler, Tuncay. (2008). "Türkçe Sözlük (Tdk)’ten Hareketle 1944’ten 2005’e Dilimizdeki Batı Kökenli Sözcükler" Ankara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 14 (36): 49-63.

Yılmaz, Emine (2007). “Kökenbilim. (Etimoloji) Sözlüğü ve Türkçenin Etimoloji Sözlükleri” Dil ve Edebiyat Yazıları. Mustafa İsen'e Armağan, Ankara: Grafiker Yay. 619-630.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. SEDAT MADEN
Yayın Tarihi: 31.12.2014

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HÂTİF, Ali Hâtif Efendid. ? - ö. 1823Doğum YeriGörüntüle
2Ali (Direktör)d. 1846 - ö. 3 Şubat 1899Doğum YeriGörüntüle
3EKREM, Recâ'î-zâde Mahmûd Ekrem Beyd. 1847 - ö. 1914Doğum YeriGörüntüle
4MOLLA SAİDULLAd. 1840 - ö. 1913Doğum YılıGörüntüle
5HULÛSÎ, Ömerd. 1840 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
6ÖMERd. H.1255/M.1840 - ö. H.1325/M.1910Doğum YılıGörüntüle
7NÂCÎ, Müftî-zâde/Za'îm-zâde Nâcî Kâsım Efendid. 1848 - ö. 1909Ölüm YılıGörüntüle
8FEHMÎ, Civelek-zâde Mustafâ Ağad. ? - ö. 1909Ölüm YılıGörüntüle
9ŞEREF BACId. 1864 - ö. 1909Ölüm YılıGörüntüle
10MEHMED FEVZÎ, Kırşehirlid. ? - ö. 1915MeslekGörüntüle
11Ebüzziya Tevfikd. 1849 - ö. 27 Ocak 1913MeslekGörüntüle
12Zaven Biberyand. 1921 - ö. 04 Ekim 1984MeslekGörüntüle
13HURREMÎ, Ahmed, Zilelid. ? - ö. 1848Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ZEHÂVÎ, Baban-zâde Mehmed Feyzî Efendid. ? - ö. 1890-91Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HÜMÂYÎ, Mehmed Emîn Beyd. 1862 - ö. 1884Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ŞEYH AHMEDd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ÖMER SEYFEDDİNd. 1884 - ö. 1920Madde AdıGörüntüle
18RÜŞDÎ, Doktor Mehmed Rüşdî Beyd. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle