KIRBIYIK, Ali Afkar Kırbıyık

(d. 1874 / ö. 07.10.1936)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şiirlerinde Kırbıyık mahlasını kullanan âşığın asıl adı Ali Afkar Kırbıyık’tır (FB 588a: 10'dan akt. Çapraz 2014: 56, 377; Kalkan 1988: 75; Kalkan 1991: 111; Satoğlu 2002: 262). Kayseri’nin Tomarza ilçesine bağlı Bostanlık köyünde 1874 yılında doğmuştur. Medrese tahsili görmüştür. Üç kez evlenmiş ve bu evliliklerinden on üç çocuğu olmuştur. Kendisini yakından tanıyan Emir Kalkan’ın aktardığı bilgilere göre tüm çevre halkınca sevilip sayılan âşık; hazır cevap, bilgili, zeki ve aydın biridir. Halk arasında onun gaiple uğraştığı; cinlere ve perilere hükmettiği anlatılmaktadır (Kalkan 1988: 75; Kalkan 1991: 111). Kırbıyık, 7 Ekim 1936'da  köyünde vefat etmiştir (Kalkan 1988: 75; Kalkan 1991: 111; Satoğlu 2002: 262).

Saz çalamayan âşık, kuvvetli bir irticalen söyleme yeteneğine sahiptir (Kalkan 1988: 75). Deyişlerinde Kırbıyık mahlasını kullanmış, Soyadı Kanunu’ndan sonra da bu mahlası kendisine soyadı olarak almıştır (Kalkan 1988: 75). Kalkan’ın verdiği bilgilere göre oldukça “kuvvetli bir âşık”tır. Deyişlerinde ise “çevre sorunları, doğal gündelik olaylar ve Tanrı’ya sitem hâkimdir.” (Kalkan 1988: 75). Kayseri ve yöresi âşıkları üzerine önemli derlemeler yapan Fahri Bilge’ye ait defterlerde ise ona ait sadece dört adet koşma aktarılmıştır (FB 588a: 10'dan akt. Çapraz 2014: 377-379). Şiirlerinde hece ölçüsüne ve koşma tarzına yer vermiştir. Dadaloğlu mektebine bağlı bir söyleyişe sahip olduğunu ifade edebiliriz. Mevcut eserlerinde “ehl-i tevhit, lem-yezel, mâsivâ” gibi dinî ve tasavvufî remizlere yer vermekle birlikte, çoğunlukla yöre ağzı deyişleri de içeren açık, yalın ve içten bir anlatımı vardır. Halk arasında sözlü olarak aktarılan şiirleri derlenip münferit bir eser hâlinde bir araya getirilememiştir.

Kaynakça

Çapraz, Erhan (2014). Fahri Bilge Derlemeleri / Kayseri ve Yöresi Halk Şairleri. Kayseri: Talas Belediyesi Kültür Yay.

FB 588a: A. Ârifî [=Fahri Bilge]. [Defter]. Kayseri 1938-1939. Millî Kütüphane İbni Sina Yazmaları. Nu. Yz.FB. 588a.

Kalkan, Emir (1988). Çağlar Boyunca Kayseri Şairleri. Kayseri: Kayseri İli Özel İdare Müdürlüğü ve Kayseri Belediyesi Birliği Yay.

Kalkan, Emir (1991). XIX. Yüzyıl Türk Halk Şairleri Antolojisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Satoğlu, Abdullah (2002). “Ali Kırbıyık”. Kayseri Ansiklopedisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. 262.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ÇAPRAZ
Yayın Tarihi: 06.03.2019
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ZEKİ AYHANd. 1943 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ERTUĞRUL/İMAMOĞLU, Ertuğrul Ataçd. 14.04.1965 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3İHSAN GÜRDALd. 1932 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HAKKI, Niğdelid. 1874 - ö. 1920?Doğum YılıGörüntüle
5NESİPd. 1874 - ö. 1944Doğum YılıGörüntüle
6Gülistan İsmet Hanımd. 21 Mart 1874 - ö. 1948Doğum YılıGörüntüle
7HAKKI, Niğdelid. 1874 - ö. 1920?Ölüm YılıGörüntüle
8NESİPd. 1874 - ö. 1944Ölüm YılıGörüntüle
9Gülistan İsmet Hanımd. 21 Mart 1874 - ö. 1948Ölüm YılıGörüntüle
10HAKKI, Niğdelid. 1874 - ö. 1920?MeslekGörüntüle
11NESİPd. 1874 - ö. 1944MeslekGörüntüle
12Gülistan İsmet Hanımd. 21 Mart 1874 - ö. 1948MeslekGörüntüle
13HAKKI, Niğdelid. 1874 - ö. 1920?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14NESİPd. 1874 - ö. 1944Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Gülistan İsmet Hanımd. 21 Mart 1874 - ö. 1948Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAKKI, Niğdelid. 1874 - ö. 1920?Madde AdıGörüntüle
17NESİPd. 1874 - ö. 1944Madde AdıGörüntüle
18Gülistan İsmet Hanımd. 21 Mart 1874 - ö. 1948Madde AdıGörüntüle