Köprülü, Mehmet Fuat

?
(d. 4 Aralık 1890 / ö. 28 Haziran 1966)
Türkolog, edebiyat tarihçisi, yazar, şair, akademisyen, siyasetçi, devlet adamı.
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Mehmet Fuat Köprülü, 4 Aralık 1890’da İstanbul’da dünyaya geldi. Babası mahkeme başkâtibi İsmail Faiz Bey’dir. Annesi İslimiye ulemasından Arif Hikmet Efendi’nin kızı Hatice Hanım’dır. Köprülü, Ayasofya Merkez Rüştiyesini bitirdikten sonra Mercan İdadisi'ne girdi. 1907'de mezun oldu. Köprülü, daha sonra Darülfünun Mekteb-i Hukuk'a kaydolduysa da üç sene devam ettiği bu mektepten eğitimi yetersiz bulduğu için ayrıldı. 1910-1913 yılları arasında Mercan, Kabataş İstanbul ve Galatasaray liselerinde Türkçe ve edebiyat öğretmeni olarak çalıştı. 1913’de İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Edebiyatı tarihi profesörlüğüne getirildi.1924’te Edebiyat Fakültesi dekanı oldu. Aynı yıl Maarif Vekâleti müsteşarlığına getirildi. 12 Kasım 1924'te Türkiyat Araştırmaları Enstitüsünü kurdu. 1928’de Türk Tarih Encümeni başkanlığına seçildi. 1933’te ordinaryüslüğe yükseltildi. 1935 seçimlerinde Kars milletvekili oldu. Köprülü, Cumhuriyet Halk Partisinden 21 Eylül 1945’te ihraç edildi. 7 Ocak 1946’da siyasî hayata giren Demokrat Parti’nin kurucuları arasında yer aldı. Parti iktidara gelince, 1950’de Dışişleri Bakanı oldu. 27 Mayıs İhtilâli’nin ardından 1960 yılı sonlarında tutuklanıp Yassıada’ya gönderildi. Dört ay süren tutukluluğu beraatla sonuçlandı. 18 Aralık 1961’de dava arkadaşlarıyla birlikte Yeni Demokrat Parti’yi kurdu ama parti beklenilen ilgiyi görmedi. Partinin amblemi ‘Kırat’ı, istek üzerine Adalet Partisine verdi. 15 Ekim 1965'te Ankara’da geçirdiği trafik kazasından sonra 28 Haziran 1966’da vefat etti. 1 Temmuz günü atalarının yattığı Köprülüler Türbesi’nde toprağa verildi.

Türkiye’de modern edebiyat tarihçiliğinin kurucusu olan Mehmet Fuat Köprülü, şarkiyat, Türk medeniyeti ve kültür tarihi, Türk edebiyatı tarihi, edebî tenkit, Türk dili, din, Türk sanat musikisi, Türk hukuk ve iktisat tarihleri, Türk siyasi tarihi ve etnolojisi gibi alanlarda eserler verdi. Yazı hayatı 15 yaşındayken şiirlerle başladı. (İlk şiiri Sultan Abdülhamid için yazdığı methiyedir.) Aruz vezniyle kaleme aldığı ilk şiirleri Musavver Terakki'de, 1913’e kadar geçen sürede yazdığı şiirler ve mensur makaleleri Mehasin ve Servet-i Fünun’da yayımlandı. 1909’da Fecr-i Ati şairleri arasına katıldı. Ziya Gökalp’ın çıkardığı Yeni Mecmua’da hece vezniyle yazdığı şiirleri çıktı.

Köprülü, dünya ilim çevrelerinde ün kazandıran önemli eseri Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar’ı 1919'da yayımladı. Birinci kısımda Ahmet Yesevi’yi, ikinci kısımda Yunus Emre'yi en eski tarihi kaynakların ışığında inceledi ve bu iki mutasavvıf şairi rivayete dayalı kimliklerinden kurtararak tarihî bir zemine oturttu. 1926’da yayımlanan Türk Edebiyatı Tarihi, Köprülü’yü gerek içte gerek dışta Türkoloji sahasının en büyük otoritesi haline getirdi. O edebiyat tarihimizi, Osmanlı sınırlarını aşamamış, birer antoloji olmaktan öteye geçememiş şuara tezkireleri anlayışından kurtardı, destanlar çağından günümüze bir bütün halinde ele aldı. Tevfik Fikret ve Ahlâkı adlı eserinde, şair hakkında objektif bir değerlendirme ortaya koydu. Mizah içeren manzum bir hikâye Nasreddin Hoca’yı hece vezninde kaleme aldı. Bugünkü Edebiyat’ta çeşitli dergilerde millî edebiyat meselesi etrafında yazdıkları başta olmak üzere yeni çıkan edebî eserler, ölümleri gibi vesilelerle bazı son devir edebiyatçıları hakkındaki yazılarını topladı. 1934’te hazırladığı Divan Edebiyatı Antolojisi’nde, Anadolu Selçukluları çağından başlayıp Nâmık Kemal ve Ziyâ Paşa’ya kadar Divan şiiri vadisinde yazmış şairleri ele aldı. Türk folklor ve edebiyatını bilimsel yöntemlerle araştırdı. Bu alandaki çalışmalarını Türk Saz Şairleri Antolojisi adıyla neşretti. Ayrıca Türk Halk Edebiyatı Ansiklopedisi’nin birinci fasikülünü hazırladı. İslam Ansiklopedisi’ne 71 madde yazdı. Çok üretken bir araştırmacı olan Köprülü, ardında 1500’ü aşkın kitap, makale vs. bilimsel çalışma bıraktı.

Kaynakça

Kaynakça

Akün, Ömer Faruk (2003). Mehmed Fuad Köprülü. İslam Ansiklopedisi, Cilt 28, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 471-486.

Asılsoy, Abdülkerim (2004). Bir Siyasî Portre Denemesi: Fuat Köprülü, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt 2, Sayı 1, 423-437.

Asılsoy, Abdülkerim (2008). Türk Modernleşmesi Öncülerinden Fuat Köprülü: Hayatı, Eserleri ve Fikirleri, Doktora Tezi: Marmara Üniversitesi.

Çalışlar, Aziz (1987). Türk ve Dünya Edebiyatçıları, Cilt 2, İstanbul: Remzi Kitapevi.

Enginün, İnci (2019). Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839-1923), 14. Baskı, İstanbul: Dergâh Yayınları.

Ertaylan, İsmail Hikmet (2011). Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Güneş, Hasan Hüseyin (2011). Bir Üstâd-ı Âlem: Mehmed Fuad Köprülü, Tarih Okulu, Sayı XI, 103-119.

Işık, İhsan (2002). Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi, 2. Baskı, Ankara: Elvan Yayınları.

Kabaklı, Ahmet (2002). Türk Edebiyatı, Cilt 1, İstanbul: Türk Edebiyatı Vakfı Yayınları.

Korkmaz, Ramazan vd. (2012). Yeni Türk Edebiyatı El Kitabı, 7. Baskı, Ankara: Grafiker Yayınları.

Köklügiller, Ahmet (2002). Yazarlar ve Şairler Sözlüğü, İstanbul: Özyürek Yayınevi.

Köprülü, M. Fuat (2011). Türk Edebiyatı Tarihi, Yay. Haz. Orhan Köprülü, 8. Baskı, Ankara: Akçağ Yayınları.

Kurdakul, Şükran (1989). Şairler ve Yazarlar Sözlüğü, 5. Baskı, İstanbul: İnkılap Kitapevi.

Necatigil, Behçet (2004). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü, 22. Baskı, İstanbul: Varlık Yayınları.

Ocak, Ahmet Yaşar (1997). Fuad Köprülü, Sosyal Tarih Perspektifi ve Günümüz Türkiye’sinde Din ve Tasavvuf Tarihi Araştırmalarında ‘Tarihin Saptırılması’ Problemi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı: 3, Konya, 221-230.

Özçınar, Fuat (1992). Yazarlar ve Şairler Sözlüğü, İstanbul: Bu Yayınevi.

Soysal, Gün (2017). “Rusya Kökenli Aydınların Cumhuriyet Dönemi Türk Milliyetçiliğinin İnşasına Katkısı”, Modern Türkiye’de Siyasî Düşünce Cilt 4: Milliyetçilik, ed. Tanıl Bora, Murat Gültekingil, 5. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları. 483- 504.

Tekin, Arslan (1995). Edebiyatımızda İsimler ve Terimler, 8. Baskı, İstanbul: Ötüken Yayınları.

Tüzüner, Nurdan (1993). Şairler ve Yazarlar Sözlüğü, 3. Baskı, İstanbul: Nurdan Yayınları.

Yalçın, Murat vd. (2010). Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, Cilt 2, 3. Baskı, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: KAMİL PARIN
Yayın Tarihi: 08.01.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Kıraat-ı EdebiyyeKarabet Matbaası / İstanbul1904Diğer
Hayat-ı Fikriyye? / İstanbul1909Diğer
Malumat-ı EdebiyyeKanaat Matbaası / İstanbul1914Araştırma
Yeni Osmanlı Tarih-i EdebiyatıŞirket-i Mürettibiye / İstanbul1916Araştırma
Türk Dilinin Sarf ve NahviŞirlet-i Mürettebiyye / İstanbul1917Araştırma
Tevfik Fikret Ahlakı? / İstanbul1918İnceleme
Türk Edebiyatında İlk MutasavvıflarMatbaa-i Amire / İstanbul1918Araştırma
Nasreddin HocaKanaat Kütüphanesi / İstanbul1918Hikâye
Türk Edebiyatı TarihiMatbaa-i Amire / İstanbul1920Edebiyat Tarihi
Mektep ŞiirleriŞirket-i Mürettibiyye / İstanbul1922Şiir
Türkiye TarihiKanaat Kütüphanesi / İstanbul1923Araştırma
Millî TarihKanaat Kütüphanesi / İstanbul1924Araştırma
Bugünkü EedebiyatCihan Biraderler Matbaası / İstanbul1924Diğer
Türk Tarih-i Dinîsi? / İstanbul1925Araştırma
Millî Edebiyat Cereyanının İlk Mübeşşirleri ve Divan-ı Türki-i BasitDevlet Kitapevi / İstananbul1928Araştırma
19. Asır Saz Şairlerinden Erzurumlu EmrahEkaf Matbaası / İstanbul1929İnceleme
17. Asır Saz Şairlerinden GevherîYeni Matbaa / İstanbul1929İnceleme
16. Asır Sonuna Kadar Türk Saz ŞairleriEvkaf Matbaası / İstanbul1930Araştırma
17. Asır Saz Şairlerinden Kayıkçı Kul Mustafa ve Genç Osman HikayesiEvkaf Matbaası / İstanbul1930Araştırma
Eski Şairlerimiz Divan Edebiyatı AntolojisiAhmet Halit Kitapevi / İstanbul1931İnceleme
Türk Dili ve Edebiyatı Hakkında AraştırmalarKanaat Kitapevi / İstanbul1934Araştırma
Türk Halk Edebiyatı AnsiklopedisiTürkiyat Enstitüsü Yayınları / İstanbul1935Diğer
Les Orıgınes de Lempıre Ottoman? / Paris1935Araştırma
Ortazaman Türk Hukukî MüesseseleriDevlet Basımevi / İstanbul1937Araştırma
Türk Sazşairleri Antolojisi 2Kanaat Kitapevi / İstanbul1940Araştırma
Türk Sazşairleri Antolojisi 3Kanaat Kitapevi / İstanbul1940Araştırma
İslam Medeniyeti TarihiDiyanet İşleri Başkanlığı Yayınları / Ankara1940Çeviri
Ali Şir NevaiMaarif Matbaası / İstanbul1941Araştırma
Osmanlı İmparatorluğu Etnik Menşei Meseleleri? / ?1943Araştırma
Osmanlı Devletinin KuruluşuTürk Tarih Kurumu Basımevi / Ankara1959Araştırma
Edebiyat AraştırmalarıTürk Tarih Kurumu Yayınları / Ankara1966Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Çatış, Haşimd. 04 Eylül 1952 - ö. 19 Mart 1996Doğum YeriGörüntüle
2Berki, Kâmil Eşfakd. 17 Mayıs 1948 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Süleyman Vehbid. 1864 - ö. 12 Eylül 1921Doğum YeriGörüntüle
4HÜSEYN SALHANOVd. 1890 - ö. 1941Doğum YılıGörüntüle
5HEYRANÎ, Muhammet Işıkdemird. 1890 - ö. 1958Doğum YılıGörüntüle
6Osman Fahrid. 1890 - ö. 1920Doğum YılıGörüntüle
7Devrim, İzzet Melihd. 6 Haziran 1887 - ö. 15 Haziran 1966Ölüm YılıGörüntüle
8İBRAHİM FAHREDDİN ERENDENd. 1886 - ö. 1966Ölüm YılıGörüntüle
9Gulam, Gafurd. 10 Mayıs 1903 - ö. 1966Ölüm YılıGörüntüle
10Ferda İzbudak Akıncıd. 19 Eylül 1952 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Özbay, Ademd. 12 Nisan 1976 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Filiz Aygündüzd. 1971 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Mehmetzade Mirza Balad. 13 Ağustos 1898 - ö. 7 Mart 1959Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Dino, Hikmet Arifd. 1892 - ö. 30 Mart 1957Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İsmail Safad. 1867 - ö. 24 Mart 1901Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Cimi, Mehmetd. 1931 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17MEHMET, Mehmet Özbekd. 1933 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18MEHMET KIZILGÖZd. 1944 - ö. ?Madde AdıGörüntüle