KÜNHÎ, Abdürrahîm

(d. 1769/1183 - ö. 1831/1247)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

1183/1769'da İstanbul'da doğdu. Asıl adı Abdürrahîm, mahlası Künhî'dir. Yenikapı Mevlevîhanesi şeyhlerinden Seyid Ebû Bekir Dede'nin üç oğlunun küçüğüdür. Annesi Sâidâ Hanım, Kutb-i Nâyî Osman Dede (öl. 1142/1729)'nin kızıdır. Künhî Dede, Yenikapı Mevlevîhanesi'nde büyük ağabeyi Şeyh Ali Nutkî Dede (öl. 1219/1805)'nin yanında tasavvuf, edebiyat ve musiki dersleri aldı. Genç yaşta musikiye ilgi duyarak dergâhın kudümzenbaşılığına kadar yükseldi. Diğer ağabeyi, Abdülbakî Nâsır Dede (öl. 1236/1820) idi. Devlet büyüklerinden ilgi gören Künhî Dede'yi, III. Selîm saraya almak istemişse de büyük ağabeyi Ali Nutkî Dede, buna müsaade etmemişti. O, 1246/1830 yılında Abdülbakî Nâsır Dede'nin oğlu şeyh Receb Hüsnî Dede'nin ölümü üzerine, Mehmed Sa'îd Hemdem Çelebi tarafından 1830'da Yenikapı Mevlevîhanesi şeyhi olarak tayin edildi. Yaklaşık iki yıl sonra 62 yaşında vefat etti ve dergâha gömüldü. "Abdürrahîm Efendi pîrâna hemdem oldu" (1247) ölümüne düşürülen tarih mısrasıdır.

Kaynaklarda Türkçe şiirlerine rastlanılmayan Künhî Dede'nin, Farsça akıcı şiirleri ve Esrar Dede Tezkiresi'nde kayıtlı bir tarih kıtası vardır. Şiirlerinde genellikle tasavvufi konulara yer veren şairin şiirleri, bir Dîvân hâlinde toplanmamıştır.

22 yaşında hicâz ayinini besteledi ve böylece Türk Mevlevî Musikisi bestekârı olarak meşhur oldu. Künhî Dede, dönemin musiki üstatlarından olup anberefşan adlı bir makam terkip ettiği bilinmektedir. Musikide üstat mertebesine erişmiş olan Künhî, asıl büyük şöhretini bu alanda kazanmış olup hicaz, nühüft ve sabâ makamında üç güzel ayin bestelemiştir. Güfteleri kadar besteleri de âşıkânedir.

Kaynakça

Enver, Ali (1309). Semâ'hâne-i Edeb. İstanbul.
Erdemir, Avni (2000). Anadolu Sahası Musikişinas Divan Şâirleri. Ankara.
Genç, İlhan (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.
Öztuna, Yılmaz (1970-1976). Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi. İstanbul: MB Yay.
Tuman, Mehmet Nâil. Tuhfe-i Nâilî. MEB. Yayınlar Dairesi Bşk. Nüshası. No: B / 870.2 / n. 3629.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. NİLGÜN AÇIK ÖNKAŞ
Yayın Tarihi: 26.08.2014

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Leyla Karacad. 04 Nisan 1976 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MAHVÎ, Mahvî Çelebid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Yöntem, Ali Canipd. 1887 - ö. 26 Ekim 1967Doğum YeriGörüntüle
4ÂRİF, Muhammed Ârif Ağad. 1769-70 - ö. 1824Doğum YılıGörüntüle
5SÂBIK/ÂRİF, Kurşuncubaşızâde Koyunyemez Mehmed Ârif Ağad. 1769-70 - ö. 1819Doğum YılıGörüntüle
6KUDDUSİ, Ahmedd. 15.07.1769 - ö. 1849Doğum YılıGörüntüle
7HÂKÎ, Mehmed Efendid. 1758-59 - ö. 1831-32Ölüm YılıGörüntüle
8MUSTAFA VÂZIHd. 1763 - ö. 1831Ölüm YılıGörüntüle
9HASAN, Mehmed Hasan Han, Dağıstanlıd. ? - ö. 1831Ölüm YılıGörüntüle
10FAHRÎ, Hüseyin Fahreddîn Deded. 1854 - ö. 1911MeslekGörüntüle
11VAHYÎ, Şeyh Mehmed Efendid. Mayıs 1660 - ö. 20 Temmuz 1718MeslekGörüntüle
12NUTKÎ, Ebubekir Efendizâde Şeyh Seyyid Ali Deded. ? - ö. 1794-95MeslekGörüntüle
13AZMÎ, Hasan Paşa-zâded. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14YÂVER, Yâver Efendid. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ULVÎ, Hâfız Seyyid Ali Bedreddîn Efendid. ? - ö. 1866'dan sonraAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ABDÜLGANÎ-İ VARDARÎ, Vardarî Şeyhzâde Abdülganîd. ? - ö. 1696-97Madde AdıGörüntüle
17İFFET, Mustafa İffet Efendid. ? - ö. 1759-60Madde AdıGörüntüle
18ÂHÛ BABA, Ali, Karaoğlud. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle