LİSÂNÎ, Yahya Çelebi

(d. ?/? - ö. 1609/1018)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İstanbul’da doğdu. Hayatı hakkında eldeki bilgiler sınırlıdır. Asıl adı Yahya’dır. Öğrenimini yarıda bırakarak Dîvân-ı Sultânî’de önce kâtip, daha sonra defter emini ve defterdar oldu. 1018/1609 yılında İstanbul’da öldü (Riyâzî, vr. 93b, Kaf-zâde Fâ’izî, vr. 160b). Mezarı Edirnekapı dışındadır. “Lisânî’nin makâmı cennet olsun” mısraı ölümüne tarih olarak düşürülmüştür. Sicill-i Osmânî’de ölüm tarihi 1081/1670-71 gösterilse (Akbayar 1998: 902) de M. Nâil Tuman, bu tarihin yanlış olduğunu belirtir (Kurnaz 2001: 880).

Ahdî’nin “Gülşen-i Şu’arâ” adlı tezkiresinde Adanalı ve asıl adı Ahmet olan, devrindeki bazı devlet adamlarına kâtiplik yaptığı belirtilen Lisânî mahlaslı bir şairden daha bahsedilmektedir (Solmaz 2005: 508-09). Ahdî’nin bu şairin şiirlerine örnek olarak verdiği üç beyit, Hasan Çelebi’nin İstanbullu Lisânî’nin şiirlerine örnek verdiği beyitlerde de bulunmaktadır. Bu da tezkirecilerin Lisânî hakkındaki bilgileri karıştırmış olabilecekleri ihtimalini akla getirmektedir.

Lisânî’nin herhangi bir eserinin olup olmadığı hakkında kaynaklarda bilgi bulunmamaktadır. Ancak tezkirelerde şaire ait bazı şiir örnekleri bulunmaktadır.

Âşık Çelebi, Lisânî’nin şiir ve inşaya rağbet gösterdiğini ve bu sahaları tecrübe etmek üzere olduğunu bildirir (Kılıç 2010: 730). Hasan Çelebi ise şairden övgüyle bahsederek onun için “şu’arâ-yı fasîhü’l-lisân ve nuzemâ-yı şîrîn-zebân” ifadesini kullanır (Eyduran 2009: 233).

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1998). Mehmed Süreyya, Sicill-i Osmânî (Yâhud Tezkîre-i Meşâhir-i Osmânî). C. 3. İstanbul: Kültür Bakanlığı-Tarih Vakfı Ortak Yay.

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkîretü’ş-Şu’arâ. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014].

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin B. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014].

İpekten, Halûk, M. İsen, R. Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Kaf-zâde Fâ’izî. Zübdetü’l-Eş’âr. İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Belediye 11. vr. 160b.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ, İnceleme-Metin. C. 2. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Ens. Yay.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C. 2. Ankara: Bizim Büro Yay.

Riyâzî. Riyâzu’ş-Şu’arâ. Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu, 06 Hk 1275. vr. 93b.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî, Gülşen-i Şu’arâ (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Başkanlığı Yay.

Zavotçu, Gencay (2009). Zehr-i Mâr-zâde Seyyid Mehmet Rızâ, Hayatı, Eserleri, Edebî Kişiliği ve Tezkiresi. Ankara: KTB. Yay. E-kitap:, http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83506/zehr-i-mrzade-seyyid-mehmed-riza---tezkire-i-riza.html. [Erişim Tarihi: 01.01.2014].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 10.05.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Dem-i katlümde hûnum tîg-i bürrânunda kalmışdur

Niçe mazlûmlar kanı senün yanunda kalmışdur

Libâsunda degüldür nakş-ı kemhâ pençe resminde

Benüm dest-i ümîdümdür ki dâmânunda kalmışdur

Perîşânlık ser-i zülf-i perîşânunda kalmışdur

Perîşân eylemek ‘âşıkları yanunda kalmışdur

Neler geçdi dile cellâd-ı gamzen ey kemân-ebrû

Nişân istersen işte zahm-ı peykânunda kalmışdur

xxx

Merdûd-ı ser-i kûyun olup mübtezel oldı

Agyâr-ı siyeh-rûya bu işler güzel oldı

xxx

Geçdi Ferhâd ile Mecnûn bana hem-dem kalmadı

Vâdî-i ‘ışkun bugün vardur ‘aceb tenhâlıgı

xxx

Tegâfül eylemek yegdür Lisânî ta’n-ı nâ-ehle

Kulak tutmak bilürsin kavl-i a’dâya sefâhatdür

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin B. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi: 01.02.2014]. 233.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Cem Kızıltuğd. 16 Nisan 1974 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Mavruk, Ruhand. 9 Eylül 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Cem Kızıltuğd. 16 Nisan 1974 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Mavruk, Ruhand. 9 Eylül 1956 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Cem Kızıltuğd. 16 Nisan 1974 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Mavruk, Ruhand. 9 Eylül 1956 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Cem Kızıltuğd. 16 Nisan 1974 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Mavruk, Ruhand. 9 Eylül 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Cem Kızıltuğd. 16 Nisan 1974 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Mavruk, Ruhand. 9 Eylül 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Cem Kızıltuğd. 16 Nisan 1974 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Mavruk, Ruhand. 9 Eylül 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Cihan Oğuzd. 18 Nisan 1963 - ö. ?Madde AdıGörüntüle