Mahir Ünlü

(d. 1926 / ö. 1 Haziran 2017)
Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Mart 1926’da Harput’ta doğan Mahir Ünlü, ilkokulu Ankara/Gazi’de Onuncu Yıl Yatılı Okulu’nda, orta öğrenimini ise Elazığ Lisesi’nde tamamladı. Lisede Cemil Meriç, Cahit Okurer gibi önemli edebiyatçıların öğrencisi oldu. 1946 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’ne askerî öğrenci olarak girdi. Burada Prof. Dr. Pertev Naili Boratav, şair Prof. Dr. Necmettin Onan gibi isimlerden dersler aldı. Haziran 1951’de Yedek Subay Okulu’ndaki askerlik eğitiminden sonra kura sonucu Ankara’daki Mızıka Okulu’na Türkçe öğretmeni olarak atandı. 8 Ocak 1954’te Sevim Öcal’la evlendi. 1956 yılında Işıklar Askerî Lisesi’nde göreve başladı. 1989 yılında yayımlanacak olan Öz Türkçe Sözlük’ün çalışmalarına bu yıllarda başladı (Ünlü 2005: 60). 1958’de “İmlâ Konusunda” başlıklı ilk yazısını Varlık dergisinde yayımlandı. 1960 darbesinden sonra 1961’de Işıklar Askerî Lisesi kapatıldı ve Ünlü, İstanbul Kuleli Askerî Lisesi’ne atandı. Burada Ömer Özcan ve Özdemir Sarıca’yla birlikte bir edebiyat ders kitabı hazırlamaya başladı. Bu kitap, 1965’ten 1992’ye kadar okullarda okutuldu ve Nihat Sami Banarlı’nın ders kitaplarının yerini aldı. 1967 yılında Ankara’da Genelkurmay Başkanlığı Halkla İlişkiler Şubesi Propaganda Subaylığı Yardımcılığı’na getirildi. 12 Mart 1971 sonrasında, okul komutanıyla yaptığı bir tartışma sonucunda Gelibolu 2. Kolordu Kütüphane Müdürlüğü’ne atandı (2010: 1088). 30 Ağustos 1971’de albaylık rütbesine yükseltildi ve ardından emekli oldu. Aynı sene Darüşşafaka Lisesi’nde öğretmenliğe başladı. 1980’de öğretmenliği bırakıp Ekin Kitabevi’ni açtı (Ünlü 2005: 67). Çeşitli dergilerde edebiyatla ilgili yazılar yazmayı sürdürdü. Evli, iki çocuk babası olan Ünlü (2010: 1088), 1 Haziran 2017'de hayatını kaybetti.

Türkiye Yazarlar Sendikası ve Dil Derneği üyesi olan Ünlü'nün ilk yazıları Varlık dergisi ve Ayyıldız gazetesinde yayımlanırken, edebiyat ve dil üzerine inceleme ve eleştirilerini 1975'ten sonra Cumhuriyet Gazetesi'nde ve Türk Dili, Somut ve Gerçek Sanat gibi dergilerde yazmayı sürdürdü (Biyografya). Hazırladığı ders kitaplarıyla uzun yıllar Türk eğitim sistemine önemli kaynaklar sunan Ünlü, öğretmenlik ve yazarlıktaki amacını şöyle özetlemektedir: “Araştırmalarla, üstünde gereğince durulmayan konularda inceleme yapmak, yorumlamalarda bulunmak, özellikle özleşen güzel Türkçemize ve onun yaygınlaşmasına katkıda bulunmak.” (Ünlü 2005: 67) Hazırladığı sözlükler, ders kitapları ve incelemelerle Türkçeye önemli katkılar sunan Ünlü, Yatılı Dolmakalem isimli hatıra kitabıyla da edebiyat ve eğitim dünyamıza yakından bakmamızı sağlamıştır. Ayrıca Ziya Gökalp, Ahmet Haşim gibi önemli isimlerin bazı eserlerini ve Dede Korkut Hikâyeleri gibi Türk edebiyatının önemli kaynaklarından birini günümüz Türkçesine çevirerek hem Türk diline hem de Türk edebiyatına büyük katkılarda bulunmuştur.

Kaynakça

"Mahir Ünlü". Biyografya: Türkiye Ünlüleri İnternet Ansiklopedisi. http://www.biyografya.com/biyografi/6378 [erişim tarihi: 01.08.2017]

"Ünlü, Mahir" (2010). Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: YKY.

Necatigil, Behçet (2016). "Mahir Ünlü". Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: YKY.

Ünlü, Mahir (2005). Yatılı Dolmakalem. İstanbul: İnkılâp Kitabevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: TUĞBA SİVRİ
Yayın Tarihi: 07.10.2017

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Türk Dili ve Edebiyatı 1İnkılâp / İstanbul1965Diğer
Türk Dili ve Edebiyatı 2İnkılâp / İstanbul1966Diğer
Türk Dili ve Edebiyatı 3İnkılâp / İstanbul1967Diğer
Öz Türkçe Sözlükİnkılâp ve Aka / İstanbul1977Diğer
Toplumsallık Açısından Türk Edebiyatıİnkılâp / İstanbul1982İnceleme
20. Yüzyıl Türk Edebiyatı 1 (1900-1940)İnkılâp / İstanbul1987İnceleme
20. Yüzyıl Türk Edebiyatı 2 (1940-1960)İnkılâp / İstanbul1988İnceleme
20. Yüzyıl Türk Edebiyatı 3 (1940-1960)İnkılâp / İstanbul1989İnceleme
20. Yüzyıl Türk Edebiyatı 4 (1960-...)İnkılâp / İstanbul1991İnceleme
Dil ve Edebiyatta Temel KavramlarAnadolu Üniversitesi Yayınları / Eskişehir1991İnceleme
Örneklerle Edebiyat BilgileriCem Yayınevi / İstanbul1992İnceleme
Bize Göre, Gurabahane-i Laklakan, Frankfurt Seyahatnamesiİnkılâp / İstanbul1992Derleme
Dede Korkut Öyküleriİnkılâp / İstanbul1995Destan
Türkçede Yazınsal Eleştiriİnkılâp / İstanbul1997Eleştiri
Türkiye'de İnciler, İncelikler: "Cönk Gibi"İnkılâp / İstanbul2004İnceleme
Şinasi: Kişiliği, Yapıtları, Şair Evlenmesiİnkılâp / İstanbul2004Biyografi
Yabancı Karşılıklı Türkçe Sözlükİnkılâp / İstanbul2004Diğer
Yatılı Dolmakalemİnkılâp / İstanbul2005Otobiyografi
19. Yüzyıl Çağdaş Türk Edebiyatına Doğruİnkılâp / İstanbul2006İnceleme
Türkçede Öykü ve Romanİnkılâp / İstanbul2009Derleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1GÖÇMEZ, Mustafa Sıtkı Göçmezd. 1894 - ö. 1962Doğum YeriGörüntüle
2Abdullah Ataşçıd. 22 Kasım 1973 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HAMDÎ, El-hâc Abdulhamîd Hamdî Efendi, Harputlud. 1829 - ö. 1902Doğum YeriGörüntüle
4HANMUSA, Hanmusa Musayev Musahanoğlud. 1926 (1920?) - ö. 22.01.2018Doğum YılıGörüntüle
5Ziya Mısırlıd. 5 Şubat 1926 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Ateşoğlu, Mehmetd. 1926 - ö. 26 Temmuz 2017Doğum YılıGörüntüle
7Çağlıkasap, Mehmetd. 1945 - ö. 3 Ocak 2017Ölüm YılıGörüntüle
8Selim Gündüzalpd. 1954 - ö. 12 Eylül 2017Ölüm YılıGörüntüle
9Çakar, Tuğruld. 1946 - ö. 23 Temmuz 2017Ölüm YılıGörüntüle
10Okay, Adild. 1957 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Duygulu, Behiçd. 1933 - ö. 2 Nisan 1985MeslekGörüntüle
12Yiğit Kulabaşd. 1970 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Çukurkavaklı, Kemal Behramd. 1934 - ö. 15 Nisan 1992Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Kâmil Dorukd. 16 Mart 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Madra, Ömerd. 15 Temmuz 1945 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MÂHİR, Mehmed Mâhir Eşref Beyd. ? - ö. 1847-48Madde AdıGörüntüle
17Onur Ünlüd. 24 Haziran 1973 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18MÂHİR, Mehmed Mâhir, Diyarbakırlıd. ? - ö. 19. yy.Madde AdıGörüntüle