MÜFTÎ, Ebû Bekir Efendi

(d. 1766?/1180? - ö. 1830/1246)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Şiirlerinde mesleği sebebiyle “Müftî” mahlasını kullanan Ebû Bekir Efendi, 18. yüzyılın ikinci yarısında Kerkük’te doğdu. Kerküklü İsmail Efendi’nin oğludur. Doğum tarihi hakkında tezkirelerde herhangi bir bilgi yoktur. Ancak vefat ettiği tarihte yaşının 70’e yakın olduğunun söylenmesi sebebiyle doğumunun 1760’lı yıllara tekabül ettiği tahmin edilmektedir. Hayatının bir kısmını Kerkük’te geçirmiş olan Müftî Efendi, döneminde fakihliğiyle şöhret bulmuştur. Çocukluk, gençlik yılları ve eğitimiyle de ilgili bir bilgi yoktur. Ebû Bekir Efendi, Bağdat Valisi Dâvud Paşa devrinde oğlu Lutfullâh Efendi, Bağdat’a vilayet mektupçusu olarak tayin edilince kendisi de Bağdat kadı vekilliğine, 1818 yılında da Bağdat müftülüğüne tayin edildi. Hayatının son zamanlarını burada geçiren şair, 1830’da Bağdat’ta baş gösteren salgında vefat etti ve Pîr Dâvûd mescidine gömüldü.

Şair, ilmi ve mesleği dolayısıyla zamanında geniş bir nüfuza sahip olmuştur. İlim ve kemali, devrinin şairleri ve hakkında bilgi edindiğimiz tezkire yazarları tarafından övülen Müftî’nin bilinen tek eseri Dîvân'ıdır. Arapça, Farsça, Türkçe ve Kürtçe olarak şiir yazabilen şairin mürettep Dîvân'ında çeşitli nazım şekilleriyle yazılmış olan 196 şiir mevcuttur. Dîvân yüksek lisans tezi olarak hazırlanmıştır (Aydoğan 2012).

Müftî’nin çoğunluğu gazellerden oluşan ve konu olarak çeşitlilik arz eden bu şiirlerinde dinî-tasavvufi muhtevaya sahip olanlar olduğu gibi aşk, sevgili, zevk ve eğlence konulu olanları da vardır. Şair aynı bölgede yetiştiği Fuzûlî, Âma Yusuf Garîbî ve Nâbî’nin gazellerine nazireler yazmıştır. Süratli ve bazen irticalen şiir şöylediği bilinen şair, şiirlerinde şekil ve muhteva bakımından merkezden uzak bir coğrafyada divan şiiri geleneğini sürdüren bir şairdir.

Kaynakça

Akkoyunlu, Ziyad ve S. Saatçi (1991). Irak Muasır Türk Şairleri Antolojisi. Ankara: KB Yay.

Akkuş, Metin (hzl.) (2008). Hatîbî, Tezkire-yi Şuarâ-yı Bağdâd, 19. yy Bağdad ve civarıdaki Türk şairleri, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yay.

Aydoğan, Tuğba (2012). Kerküklü Ebû Bekir Müftî Efendi ve Dîvânı (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi, Manisa: Celal Bayar Üniversitesi.

Hürmüzlü, Habib (2003). Kerkük Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Kerkük Vakfı Yay.

Molla Sabir (1965). “Kerkük Şuarası”, Kardaşlık Dergisi 3: 35.

Müftî. Dîvân. Ankara Milli Kütüphane Yazmalar Koleksiyonu. No. 06 Mil. Yz A 7096.

Saatçi, Suphi (1996). Tarihi Gelişim İçinde Irak’ta Türk Varlığı. İstanbul: İstanbul Araştırma Merkezi Yay.

Saatçi, Suphi (2007). Tarihten Günümüze Irak Türkmenleri. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

Saatçi, Suphi (1997). “Irak’ta (Kerkük) Türk Edebiyatı”. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi. Cilt VI. Ankara: KB Yay. 154-155.

Şahbaz, Hasan Hüseyin (1999). Kerkük Ağzı. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Terzibaşı, Ata (1968). Kerkük Şairleri II. Kerkük: Cumhuriyet Basımevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. TUĞBA AYDOĞAN
Yayın Tarihi: 25.06.2013

Eserlerinden Örnekler

Gazel  

Dünyâ bu elem çekmege âh itmege degmez 

Her lahzada bin dâd ile vâh itmeye degmez

  

Sevdâ-yı ham-ı zülf-i bütân keşmekeş-i cân 

Her günde birin göñülde şâh itmeye degmez

Ser-rişte-i maksûd ne mümkin ele girsün

Tazyî‘-i cuhûd itme tebâh itmeye degmez

  

Yok elde ‘amel neyleyeyim çokdı günâhum  

Hîç yire bu evrâkı siyâh itmeye degmez

Bir nefes hayâldür görinen zînet-i dünyâ

Meyl itme sakın kesbile câh itmeye degmez

Her târ-ı nefes sana ‘adedle ki virilmiş 

Sa‘y ile hemân ‘ömri tebâh itmeye degmez  

Müftî yüri sen hücre-i ‘uzletde mukîm ol 

İzhâr-ı hulûs it bu günâh itmeye degmez

Aydoğan, Tuğba (2012). Kerküklü Ebû Bekir Müftî Efendi ve Dîvânı (İnceleme-Metin). Yüksek Lisans Tezi. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi. 127.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1TABÎBOĞLU, Abdullahd. 1836-37 - ö. 1906-07Doğum YeriGörüntüle
2ÂLÎ, Kerküklü Şeyh Mehmed Alî Nûr, Mûr Alîd. 1805 - ö. 1882Doğum YeriGörüntüle
3KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10Doğum YeriGörüntüle
4TABÎBOĞLU, Abdullahd. 1836-37 - ö. 1906-07Doğum YılıGörüntüle
5ÂLÎ, Kerküklü Şeyh Mehmed Alî Nûr, Mûr Alîd. 1805 - ö. 1882Doğum YılıGörüntüle
6KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10Doğum YılıGörüntüle
7TABÎBOĞLU, Abdullahd. 1836-37 - ö. 1906-07Ölüm YılıGörüntüle
8ÂLÎ, Kerküklü Şeyh Mehmed Alî Nûr, Mûr Alîd. 1805 - ö. 1882Ölüm YılıGörüntüle
9KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10Ölüm YılıGörüntüle
10TABÎBOĞLU, Abdullahd. 1836-37 - ö. 1906-07MeslekGörüntüle
11ÂLÎ, Kerküklü Şeyh Mehmed Alî Nûr, Mûr Alîd. 1805 - ö. 1882MeslekGörüntüle
12KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10MeslekGörüntüle
13TABÎBOĞLU, Abdullahd. 1836-37 - ö. 1906-07Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÂLÎ, Kerküklü Şeyh Mehmed Alî Nûr, Mûr Alîd. 1805 - ö. 1882Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TABÎBOĞLU, Abdullahd. 1836-37 - ö. 1906-07Madde AdıGörüntüle
17ÂLÎ, Kerküklü Şeyh Mehmed Alî Nûr, Mûr Alîd. 1805 - ö. 1882Madde AdıGörüntüle
18KÂBİL, Muhittînd. 1834-35? - ö. 1909-10Madde AdıGörüntüle