MUHAMMED ALİ, Mehmet Ali Arıkan

(d. 1866 / ö. 03.09.1940)
şair, öğretmen
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Mehmet Ali Hoca olarak tanınan Mehmet Ali Arıkan, 1866 yılında Niğde’nin Fertek kasabasında doğmuştur (Özmel 2009: 104). Refik Ahmet Sevengil şairin doğum tarihini 1870 olarak verir (Sevengil 1967: 116). Babası yapı ustası İbrahim, dedesi tüccar Hüseyin'dir. Mehmet Ali'nin eğitim hayatı Fertek Kurşunlu Cami bitişiğindeki ilkokulda başlar. İlkokulu bitirdikten sonra bir süre babasının yanında yapı ameleliği yapar. Daha sonra Niğde Ateşli medresesinde eğitimine devam eder. Arıkan, bu medresede zamanın tanınmış hocalarından Sinanzade, Nalbantzade, Müftü Ali Rıza ve Ahmet Efendilerden ders alır. Niğde'deki eğitimini tamamlayınca önce Kayseri'de, sonra da İstanbul'da eğitimine devam eder (Özmel 2009: 104).

Eğitimini tamamladıktan sonra Niğde'ye dönen Arıkan, kasabasında öğretmenlik yapmaya başlar (Bakırcı 2017: 37). 1889'da amcası Osman'ın kızı Emine Lütfiye ile evlenir ve bu evlilikten beş oğlu ve bir kızı dünyaya gelir. 1894 yılından 1931 yılına kadar öğretmenliğe devam eden şair, 37 yıllık meslek hayatında pek çok öğrenci yetiştirir. Arıkan, ayrıca 1908 yılında ek görev olarak Naip hâkimliğine tayin olur ve önce Fertek çevresindeki on köyün, bir yıl sonra yirmi köyün, daha sonra da otuz köyün hâkimlik işlerine bakar. 1912 yılında hâkimlik görevine son verilir. Şaire müstehakı ilmiyeden dolayı ayda bir altın maaş bağlanır ve 1914 yılına kadar bu maaş sürer. Şair, bu işlere ilave olarak 1924 yılında aşar memurluğu da yapar (Özmel 2009: 104-105).

1940 yılında vefat eden şairin mezarı Fertek kasabası Kenarmalı mevkiindedir (Özmel 2009: 105; Bakırcı 2017: 37). Ancak Refik Ahmet Sevengil, şairin ölüm yılının 1926 olduğunu söyler (Sevengil 1967: 116). Şairin mezar taşı kitabesinde şu dörtlük yazılıdır: "İrca' emriyle çektim şugl'i dünyadan eli / Ben fakire kıl şefaat ya Muhammed Ali / Eyledim halka nasihat tam otuz yedi sene / Şimdi muhtaç oldu üç İhlas'a Muhammed Ali" (Özmel 2009: 105).

Şairin şiir yazmaya ne zaman başladığı bilinmez. Onun şiir yazdığından, oğlu emekli öğretmen Kemalettin Arıkan bahsetmiştir. Mahlas olarak Muhammed Ali’yi kullanan şairin şiirlerini ilk olarak Refik Ahmet Sevengil Çağımızın Halk Şairleri (1967) adlı eserinde yayımlar. İkinci olarak Arıkan'ın şiirleri Fertekliler Yardımlaşma Derneğinin yayın organı olan Fertek Dergisi'nde yayımlanır.

Medrese tahsili görmesinden dolayı Arıkan, şiirlerini hem hece hem de aruz vezniyle yazar. Hece ile yazdığı şiirlerde beşeri aşktan, aruzlu şiirlerinde ise ilahi aşktan bahseder. Bunların dışında dünyanın geçiciliği, ahiretin ebedîliği, felekten şikâyet ve geçim sıkıntısı da şiirlerde karşımıza çıkan konular arasındadır. Divan şiirinin temel özelliklerinden olan mazmunlar Mehmet Ali Arıkan'ın şiirlerinde de sıkça kullanılır. Özellikle şiirlerinde gül ile bülbül ve pervane ile ateş arasındaki ilişkiyi işleyen mısralar oldukça yoğundur. Yine aruzlu şiirlerinde sıklıkla ayet ve hadislere tehmih yapmıştır. Bunun, özellikle onun medrese tahsili görmesinin ve müderrislik yapmasının bir sonucu olduğu söylenebilir.

Çevresinde bulunan kişiler için de şiirler yazan şairin özellikle oğlu Kemalettin ve İmamın Ahmet lakabı ile bilinen tahrirat kâtibi için yazdığı şiirleri hemşehrileri tarafından bilinir ve söylenir (Özmel 2009: 105-106).

Kaynakça

Bakırcı, Nedim (2017). 19. Yüzyıl Âşıklarından Niğdeli Âşık Tâhirî. Konya: Kömen Yay.

Özmel, İsmail (2009). Niğdeli Şair ve Yazarlar. Niğde: Niğde Valiliği Yay.

Sevengil, Refik Ahmet (1967). Çağımızın Halk Şairleri. İstanbul: Atlas Kitapevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. NEDİM BAKIRCI
Yayın Tarihi: 12.08.2018

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Üçer, Osmand. 1940 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ERDEMOĞLU, Mehmet Ertemd. 10.03.1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3MUHYÎ, Muhyî Mehmed Çelebid. ? - ö. 1596Doğum YeriGörüntüle
4FERDÎ, Ahmed Ferîd Efendid. 1866-67 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
5İBAD, İBADÎ, İBAD HOCA, Abdullah Çelebid. 01.07.1866 - ö. 25.03.1949Doğum YılıGörüntüle
6Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930Doğum YılıGörüntüle
7FERDÎ, Ahmed Ferîd Efendid. 1866-67 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
8İBAD, İBADÎ, İBAD HOCA, Abdullah Çelebid. 01.07.1866 - ö. 25.03.1949Ölüm YılıGörüntüle
9Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930Ölüm YılıGörüntüle
10FERDÎ, Ahmed Ferîd Efendid. 1866-67 - ö. 1910MeslekGörüntüle
11İBAD, İBADÎ, İBAD HOCA, Abdullah Çelebid. 01.07.1866 - ö. 25.03.1949MeslekGörüntüle
12Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930MeslekGörüntüle
13FERDÎ, Ahmed Ferîd Efendid. 1866-67 - ö. 1910Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14İBAD, İBADÎ, İBAD HOCA, Abdullah Çelebid. 01.07.1866 - ö. 25.03.1949Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16FERDÎ, Ahmed Ferîd Efendid. 1866-67 - ö. 1910Madde AdıGörüntüle
17İBAD, İBADÎ, İBAD HOCA, Abdullah Çelebid. 01.07.1866 - ö. 25.03.1949Madde AdıGörüntüle
18Mehmet Ziya Beyd. 1866 - ö. 27 Mart 1930Madde AdıGörüntüle