MUHYİDDİN, Hatib-zâde Muhyiddin Mehmed Efendi

(d. 17 Haziran 1460/27 Şaban 864 - ö. 15 Mayıs 1534/2 Zilkade 940)
divan şairi, yazar
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Künyesi Muhyiddin Mehmed Efendi b. Hatîb Kâsım Efendi b. Yakûb Efendi b. Ahmed Efendi b. Mehmed Efendi b. Ebubekr b. El-Hâc Emir Ali şeklindedir. Hatib-zâde veya İbnü’l-Hatib sanıyla bilinir. 27 Şaban 864 / 17 Haziran 1460 tarihinde Amasya’da doğdu. İlk eğitimini babasından aldı. Daha sonra Mevlana Sinan Paşa’dan ders aldı. Eğitimini tamamladıktan sonra Amasya’da müderris oldu. Daha sonra Bursa’ya gitti. Çendik Medresesi ve Ahmet Paşa Medresesi’nde müderrislik yaptı. Ardından İstanbul’a gitti ve Mustafa Paşa Medresesi’nde göreve başladı. Sultan II.Bayezid döneminde Şehzade Ahmed’e hocalık yaptı. Şehzade vefat edince tekrar Mustafa Paşa Medresesi’nde ve oradan da Edirne Üç Şerefeli Medreselerinin birinde ve Amasya’da Sultan Bayezid Medresesi’nde müderris oldu. Yavuz Sultan Selim Ayasofya Camii civarında yeni yaptırdığı medreseye Hatib-zâde Muhyiddin Mehmed Efendi’yi hoca olarak atadı. Buradaki özverisinden dolayı Semaniye Medreselerinden birine oradan da Edirne Sultan Bayezid Medresesi’ne terfi ettirildi. Buradan da Semaniye Medreselerinden birine günlük seksen akçe yevmiye ile göreve geldi. Vefat edinceye kadar bu vazifede kaldı. 2 Zilkade 940 / 15 Mayıs 1534 tarihinde vefat etti. Cenaze namazını Kemalpaşa-zâde kıldırdı. Eyüp’e defnedildi. Vefatına “ Sahn-ı cinâna gitdi ol pîr” ibaresi tarih düşürülmüştür. Âlim, fâzıl ve zâhid bir kimse idi. Tefsir, hadis, fıkıh, kıraat gibi alanlarda ve cifr, vefk ve musîkî gibi konularda üstat sayılırdı. Arapça ve Türkçe birçok eseri ve şiirleri vardır.

Eserleri:
1. Ravzu’l-Ahyâri’l-Müntehab min Rebî’i’l-Ebrâr. Zemahşerî’ye ait eserin ihtisar edilmesi ve bazı ilâvelerin yapılmasıyla meydana gelen muhâdarât ve siyasetnâme türünde bir kitaptır (Kahire 1279, 1292, 1307, 1380). Âşık Çelebi, eseri II. Selim’e takdim edilmek üzere Türkçe’ye çevirmiştir.

2. Risâle fî Mevzû’âti’l-Ulûm (Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 3743).

3. Hâşiye alâ Şerhi’s-Seyyid ale’l-Ferâ’iz. Muhammed b. Muhammed es-Secâvendî’nin el-Ferâ’izu’s-Sirâciyye’sine Seyyid Şerîf el-Cürcânî’nin yazdığı şerhin hâşiyesidir (Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 2505; Millet Ktp., Ali Emîrî Efendi, nr. 4318; Amasya Beyazıt İl Halk Ktp., nr. 1361).

4. Hâşiye alâ Şerhi’l-Vikâye. Tâcüşşerîa’nın Vikâyetü’r-Rivâye adlı eseri için Sadrüşşerîa’nın kaleme aldığı şerhin hâşiyesidir (Süleymaniye Ktp., Ayasofya, nr. 1117; Millet Ktp., Ali Emîrî Efendi, nr. 4318).

5. İnbâ’ü’l-Istafâ fî Hakkı Âbâ’i’l-Mustafâ. Kanûnî Sultan Süleyman için telif edilmiştir (Süleymaniye Ktp., Çelebi Abdullah Efendi, nr. 405; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 484).

6. Risâle-i Cifr (Süleymaniye Ktp., Hâşim Paşa, nr. 103).

Bunların dışında kaynaklarda Muhyiddin Mehmed’in Tuhfetü’l-Uşşâk, Risâle fi’r-Rü’ye ve’l-Kelâm, Risâle fi’l-Kıble ve Ma’rifeti Semtihâ, Risâle fî Muhtârâti’l-İlm adlı eserleri zikredilmektedir (Turgut 2006: 84).

Kaynakça

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Nail Tuman, Tuhfe-i Nâilî. Ankara: Bizim Büro Yay.
Özcan, Abdülkadir (hzl.) (1989). Mecdî Mehmed Efendi Hadâiku’ş-Şakâik Şakâik-ı Nu’mâniyye ve Zeyilleri. İstanbul: Çağrı Yay.
Tatçı, Mustafa (hzl.) (2003). Bursalı Mehmed Tahir, Osmanlı Müellifleri I-II-III. Ankara: Bizim Büro Yay.

Turgut, Ali (2006). “Mehmed Muhyiddin, Hatibzâde”. İslam Ansiklopedisi. C.31. İstanbul: TDV Yay.

Yaltkaya, Şerafettin ve Kilisli Rıfat Bilge (hzl.) (1971). Kâtip Çelebi, Keşf-el-Zunûn. İstanbul: MEB Yay. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. HÜSEYİN GÖNEL
Yayın Tarihi: 30.12.2014
Güncelleme Tarihi: 31.10.2020

Eserlerinden Örnekler


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HIZRÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2SÜLÛKÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3SİNÂN, Muhşî Sinân Efendid. 1485 - ö. 1586Doğum YeriGörüntüle
4MİHRÎ HATUNd. 1455-56 - 1460-61 ? - ö. 1514-15Doğum YılıGörüntüle
5FERÎDÎ, Haraccı Hüsâmd. ? - ö. 1512-20 veya 1534-35 ?Ölüm YılıGörüntüle
6HAYRETÎd. ? - ö. 1534/35Ölüm YılıGörüntüle
7İbn Kemâl, Kemâlpaşa-zâded. 1469 - ö. 1534Ölüm YılıGörüntüle
8AZÎZ EFENDİ, Hıfzî-zâded. ? - ö. 1731-32MeslekGörüntüle
9GEDÂYÎ, Ali Efendid. ? - ö. 1683MeslekGörüntüle
10TAB\'Î, Bakkal-zâde Mehmedd. ? - ö. 1633-34MeslekGörüntüle
11KEŞFÎ, Mustafâ Keşfî Efendid. ? - ö. 1617\'den önceAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12ŞÂHİDÎ, Muğlalı İbrahim Deded. 1440 - ö. 1550Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13HAYDARd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RİYÂZÎ-ZÂDE, Riyazî-zâde Abdullatif b. Lütfî Efendid. 1602-03 - ö. Şubat-Mart 1668Madde AdıGörüntüle
15EMÎN, Şeyh Mehmed Emîn Efendid. ? - ö. 1680Madde AdıGörüntüle
16MUHYİDDÎN, Gelibolulu Muhyiddînd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle