MUSA/MEHMETOĞLU, Musa Ünlü

(d. 1921 / ö. 1994)
âşık, çiftçi
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Musa Ünlü, 1921'de Kars yakınlarındaki Akbaba'da dünyaya gelmiştir. Musa Ünlü adıyla bilinen âşık, Mehmetoğlu ve Âşık Musa mahlaslarını kullanır. Âşık, bir süre sonra ailesi bugün Ermenistan sınırları içinde kalan Ağbaba (Akbaba)-Tepeköy'den Ardahan'ın Çıldır ilçesine bağlı Pehreşen (Gülyüzü) köyüne göç etmiştir. Daha sonra ise Musa Ünlü'nün annesinin köyü olan Kars'ın Susuz ilçesine bağlı Porsuklu köyüne göç eder ve oraya kalıcı olarak yerleşirler. Ünlü, kimi kaynaklarda ortaokul mezunu olarak belirtilmiş olsa da yakın çevresi Porsuklu köyünde üç yıllık bir ilkokul eğitimi aldığını söylenir. Ünlü'nün annesi Dilber Hanım, babası ise Memet Bey'dir. "Dokuz çocuğu olan Ünlü, geçimini âşıklıkla birlikte çiftçilik yaparak sürdürmüştür" (Özhan 1992: 327). Saz çalmayı ilk olarak kendi kendine öğrenen âşığın ustası ise Âşık İbrahim'dir. Yöresinde ünlü âşık Sabri Şimşekoğlu ise Musa Ünlü'nün çırağı olmuştur. Makam bilen âşık, halk hikâyeleri de anlatmıştır (Yıldız 2007: 469). Ünlü, saz çalmaya başlamadan önce ise 14-15 yaşlarındayken köy düğünlerinde tulum çalar. 16-17 yaşlarında ise saz çalmaya başlayan Ünlü'yü bu tutkusu iyice kuşatır. Üstün müzik yeteneği, çok güzel sesi ve güçlü bir hafızası olan Ünlü, bu özellikleri sayesinde âşıklık geleneğinde özgün kimliğine bürünür. Askere gitmeden önce âşıklık sanatına başlayan Ünlü, askerden geldikten sonra da çevrenin gösterdiği ilgiyle bu sanatına devam etme kararı alır. Böylece köy düğünlerinde çalıp söyleyerek geleneğin içinde yerini alır. 1980'de saz çalmayı bırakan Ünlü, 1994'te vefat etmiştir.

Daha çok Kars köylerinde yapılan düğünlerde, sünnetlerde âşıklık geleneğini icra eden âşık, uzun kış gecelerinde gerçekleştirilen âşık toplantılarında da en çok ilgi duyulan âşıklar arasında yer almıştır. Bu toplantılarında kendi hikâyelerini ve eserlerini icra eden Ünlü, Âşık Şenlik ve Âşık Sümmanî'nin deyişlerini ve hikâyelerini de aktarmıştır. Bununla birlikte yöresinde bulunan yaşlı ozanlardan da istifade etmiştir.

1980'den sonra saz çalmayı tamamen bırakan Ünlü, o andan itibaren sohbet ve nasihatleriyle toplumda önemli bir yer edinmiştir. Tasavvufi ahlaki esas edinmiş ve tefekküre dayalı bir anlayışa sahip olmuştur. Bu yönüyle Türk-İslam kültürü anlatımına sahip bir kimliğe bürünmüştür. Bilinen birkaç şiirinin olmasına rağmen elde bulunan yazılı eserleri bulunmamaktadır. Kars radyosunda 1960-1970'li yıllarda yayınlanan ozanların katılım sağladığı programlarda periyodik olarak saz çalıp türkü söylemiştir. Burada kayıtlı bantları bulunmaktadır (Ünlü 2018).

Kaynakça

Özhan, Mevlüt vd. (1992). Yaşayan Halk Ozanları Antolojisi. Ankara: Kültür Bakanlığı Halk Kültürlerini Araştırma ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Yay.

Yıldız, Naciye (2007). "Ünlü, Musa". Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.VIII. Ankara: AYK Atatürk Kültür Merkezi Yay. 469.

Yılmaz Ünlü, 68, Kars, Üniversite, Jeoloji Mühendisi [27.11.2018 tarihinde Ergin Altunsabak tarafından Kars'ta yapılan görüşme].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ERGİN ALTUNSABAK
Yayın Tarihi: 05.03.2019
Güncelleme Tarihi: 09.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Muammer Güngörd. 06 Mayıs 1965 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2KURBANÎ, Kurban Ali Piroğlu Kılıçd. 1923 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ERDEMLİ, Sabahattin Dülgerd. 1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4İRFANÎ, Ali Osman Şimşekd. 1921 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5ÖMER, Ömer Tanrıverdid. 1921 - ö. 1998Doğum YılıGörüntüle
6VELİ, Hüseyin Kalabad. 1921 - ö. 1973Doğum YılıGörüntüle
7KUL RABİA, Rabia Ceyhand. 1946 - ö. 1994Ölüm YılıGörüntüle
8Orhan Şaik Gökyayd. 16 Temmuz 1902 - ö. 2 Aralık 1994Ölüm YılıGörüntüle
9Sadi Yaver Atamand. 23 Nisan 1906 - ö. 10 Aralık 1994Ölüm YılıGörüntüle
10SÜNBÜLE KADIN, Rukiyed. 1863 - ö. ?MeslekGörüntüle
11HACI GÜRHANd. 22.02.1950 - ö. ?MeslekGörüntüle
12SEFİL DÖNDÜ/DÖNDÜ BACI, Döndü Akdemird. 1942 - ö. 2017MeslekGörüntüle
13KÂMİL, Halild. 1851 - ö. 1936Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14HAKKI/BURHANÎ, Hakkı Demirkoparand. 1939 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞERANÎ, Sönmez Doğand. 15.01.1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KENZÎ, İbrahim Kasımd. 1796 - ö. 1839Madde AdıGörüntüle
17MAHTAB HANIMd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18NAÇARİ BABA, Ali Çetind. 1947 - ö. ?Madde AdıGörüntüle