NÂCÎ, Şeyh Nâcî Ahmed Dede

(d. 1042/1632-33 - ö. 1124/1712)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 17. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Şairin adı Ahmed, şiirlerinde kullandığı mahlası Nacî'dir. Doğum yeri Bursa'dır. Bazı kaynaklar, Mevlevilik gayretiyle, Konya'lı olduğunu nakleder. Babasının Emanetçi İbrahim Beşe isminde bir zat olduğu belirtilir. Bursa dergahı şeyhi Zihnî Salih Dede vasıtasıyla Mevlevilik zevkini tattı, 18 yıl şeyhine hizmet etti. Mahlasını da bu zat verdi. Mürebbisinin izni ile İstanbul'a geldikten sonra Galata Mevlevihanesi şeyhi Âdem Dede'nin terbiyesi altına girdi, şeyhi ile birlikte 1063/1652'te hacca gitti. Dönüşte şeyhinin Mısır'da vefatı üzerine İstanbul'a gelerek Arzî Mehmed Dede'nin hizmetinde bulundu; 1071/1660 tarihinde Beşiktaş Mevlevihanesi'ne tayin olundu. 1073/1662'te zuhur eden Kırım Harbi'ne iştirak için orduya katıldı, yerine de Yusuf Dede atandı. 1075/1664 tarihinde İstanbul'a döndüğünde ve Galata Mevlevihanesi'nde bulunan Derviş Çelebi'nin yerine tekrar makamına iade edildi. 1090/1679'da Yenikapı Mevlevihanesi'ne altıncı şeyh olarak atandı. Son demlerinde yerine Pendarî Ahmed Dede'yi vekil tayin ederek inzivaya çekildi. Vekili Pendarî Dede'nin vefatıyla, anılan dergahın şeyhliğine, ilerlemiş yaşına rağmen ve ikinci kez Naci Ahmed Dede geçmek durumunda kaldı ve üç buçuk yıl daha postnişinlik yaptı. Yenikapı Mevlevihanesi'nde 1 Muharrem 1124 (9 Şubat 1712) tarihinde vefat etti. Aynı mevlevihanenin haziresine defnedildi. Dergah şeyhliği birkaç ay boş kaldıktan sonra, postnişin olarak Yusuf Nesib Dede tayin edildi.

Ahmed Dede, akaid, hikemiyat, Türk ve Fars edebiyatlarına vakıf bir şahsiyettir. Yenikapı dergahında şeyh iken haftanın belli günlerinde Fatih Camii'nde Mesnevi dersleri verdi. Şiirleri, zamanına ve içinde bulunduğu ortama uygun olarak sufiyâne, aşıkane ve hakimânedir.

Nâcî Dîvânı'nın tek nüshası İstanbul Üniversitesi Ktp. T.1245/1'de kayıtlıdır. Eser üzerine bir de yüksek lisans çalışması yapıldı.

Kaynakça

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Tezkiretü'ş-Şu'arâ Sâlim Efendi. Ankara: AKM Yay.

Kaya, Bayram Ali (2012). Tekke Kapısı Yenikapı Mevlevihanesi'nin İnsanları. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yay.

Kırıktaş, Yılmaz (2001). Nâcî Ahmed Dede Divanı (İnceleme-Transkripsiyonlu Metin). Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi.

Mehmed Ziya (1329). Merâkiz-i Mühimme-i Mevleviyeden Yeni Kapu Mevlevihanesi. Dârü'l-hilâfetü'l-aliyye.

Zorlu, Cem (hzl.) ( 2003). Mevlevilerin Tarihi (Mecmû'atü't-Tevârîhi'l-Mevleviyye). İstanbul: İnsan Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. NECİP FAZIL DURU
Yayın Tarihi: 29.03.2014
Güncelleme Tarihi: 25.11.2020

Eserlerinden Örnekler

GAZEL

fâ'ilâtün / fâ'ilâtün / fâ'ilâtün / fâ'ilâtün

Pîşvâ-yı sâlik-i pîr-i tarîkatdür semâ'

Kâşif-i ser-beste-i sırr-ı hakîkatdür semâ'

'Ârif-i 'ilm-i ledünnî 'âmil-i şer'-i Nebî

Şehryâr-ı mülk-i ma'nâya hidâyetdür semâ'

Dâmenin eli komaz tâlib olanlar bir nefes

Himmetin ümmîd ider şeyh-i kerâmetdür semâ'

Cân u dilden isteyen dâ'im Hicâz-ı vuslatı

'Âşık-ı teşne-dile râh-ı selâmetdür semâ'

Feyz-yâb olmak dilersen Nâciyâ gerdişde ol

Dâ'imâ nûr-ı tecelliye delâletdür semâ'

(Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay. 495.)

GAZEL

mef'ûlü / mefâ'îlü / mefâ'îlü / fe'ûlün

Nezzâre-i şevkümde ruhun cilve-gerümdür

Zahm-âver-i tîğ-ı nigehün sîne-berümdür

Eflâke çıkan 'aşkun ile dem-be-dem ey dost

Kûyunda senün girye-künân nâlelerümdür

Gülgûne-i eşküm ki akar 'ayn-ı basardan

Her katresi pergâle-i hûn-ı cigerümdür

Her subh u mesaâ gerd iderüz gerd-i harîmün

Hâk-i derüne cânile dil secde-berümdür

Bir hatvede bin merhale tayy itsek 'aceb mi

Zîrâ himem-i merd-i Hudâ bâl u perümdür

Sârâb olalı cûy-ı sirişk ile vücûdum

Bu huşk-zemîn devlet-i 'aşkunda terümdür

Nâcâ ser-i meydân-ı mahabbetde görünsün

Galtîde-i çevgân-ı rızâ gûy-ı serümdür

(Kırıktaş, Yılmaz (2001). Nâcî Ahmed Dede Divanı (İnceleme-Transkripsiyonlu Metin). Yüksek Lisans Tezi. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi. 150.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MUHTÂRÎ, Acem-zâde Mustafa M. Efendid. ? - ö. 1679-80Doğum YeriGörüntüle
2Selma Ümit Karışmand. 13 Eylül 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3BÂKÎ, Derviş Abdülbâkîd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MUHTÂRÎ, Acem-zâde Mustafa M. Efendid. ? - ö. 1679-80Doğum YılıGörüntüle
5Selma Ümit Karışmand. 13 Eylül 1956 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6BÂKÎ, Derviş Abdülbâkîd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MUHTÂRÎ, Acem-zâde Mustafa M. Efendid. ? - ö. 1679-80Ölüm YılıGörüntüle
8Selma Ümit Karışmand. 13 Eylül 1956 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9BÂKÎ, Derviş Abdülbâkîd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MUHTÂRÎ, Acem-zâde Mustafa M. Efendid. ? - ö. 1679-80MeslekGörüntüle
11Selma Ümit Karışmand. 13 Eylül 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
12BÂKÎ, Derviş Abdülbâkîd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13MUHTÂRÎ, Acem-zâde Mustafa M. Efendid. ? - ö. 1679-80Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Selma Ümit Karışmand. 13 Eylül 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15BÂKÎ, Derviş Abdülbâkîd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MUHTÂRÎ, Acem-zâde Mustafa M. Efendid. ? - ö. 1679-80Madde AdıGörüntüle
17Selma Ümit Karışmand. 13 Eylül 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18BÂKÎ, Derviş Abdülbâkîd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle