NİYÂZ/NİYÂZÎ, Hasan Dede

(d. ?/? - ö. 1793-94/1208)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 18. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Hüseyin’dir. Şairin asıl adı, Fatin Tezkiresi ve Sicill-i Osmânî’de Hasan olarak kaydedilmiştir. İran’dan Konya’ya gelen bir aileye mensuptur. Babası Garîbî Ebûbekir Çelebi’ye intisap etti. Niyâzî de Konya’da doğdu. Babasının vefatından sonra bir süre Ermenek Dergâhı’nda Şeyh Ebûbekir Dede’nin müridi olup hizmetinde bulundu. Şeyh’inin vefatından sonra İstanbul’a geldi ve Yenikapı Mevlevîhânesi’nde Mevlevî geleneklerine göre öncelikle matbah-ı şerîf hizmetinde bulundu, çilesini tamamladıktan sonra ise inzivaya çekildi. Vaktinin büyük bir kısmını Mevlevî büyüklerinin eserlerini yazmak ve Mesnevî’yi şerh etmekle geçiriren Hüseyin Dede, vefatına kadar (1208/1793-94) Yenikapı Mevlevîhânesi’nde hizmetine devam etti.

Niyâzî’nin ölümüne Esrâr Dede şu tarihi söylemiştir:

Hesâb olınsa çıkar işbu mısra’ım târîh

Niyâz Hüseyn Dede vasl-ı Hakk’a itdi sefer 

Niyâz ve Niyâzî olmak üzere iki mahlas kullanıldığı anlaşılan şairin Esrâr Dede’ye göre kıymeti herkesçe bilinen, görülmeye değer şiirleri vardır (Genç 2000:512). 

Kaynakça

Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Ali Enver, Semâ-hâne-i Edeb, Ankara: TTK Yay.

Fatin Davud (1271). Hâtimetü’l-Eş’âr. İstanbul: İstihkâm Alayları Litografya Destgâhı. 427.

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye Ankara: AKM Yay. 512-13.

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay. 1124.

Mehmed Süreyya (1311). Sicill-i Osmânî Yâhud Tezkire-i Meşâhir-i Osmâniyye. C. 4. İstanbul: Matbaa-i Âmire. 597.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1990). C. 7. İstanbul: Dergâh Yay. 67.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ORHAN KURTOĞLU
Yayın Tarihi: 09.05.2014

Eserlerinden Örnekler

Perîşân eyleyen aklumı zülf-i müşg-i nâbundur

Hücûm-ı leşker-i hattunla dil-ber rahne-yâbundur

Gönül kan yutsa az künc-i şitâ-yı fitnede zîrâ

Cüdâ-yı bâde-i gül-reng-i rû-yı âftâbundur

Hayât-ı sermedî-i Hızr’a reşk itmez dil-i teşnem

Şehîd-i gamze-i dil-dûz-ı çeşm-i mest-i hâbundur

Dahîl-i halka-i uşşâk olalı bu dil-i nâ-çâr

Sarây-ı nâz u cevründe serüm seng-i rikâbundur

Çekildi safha-i ruhsâruna hatt-ı siyâh ey şâh

Var ise âşık-ı bî-dillere kat’î cevâbundur

Niyâzî lutf ile bir demde şâdân eyle gel yohsa

Hamûl-ı cevr-i bî-pâyân u zulm-i bî-hisâbundur

(Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye Ankara: AKM Yay. 512-13).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEMSÎ, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâld. 1828 - ö. 1886Doğum YeriGörüntüle
2MATLÛBÎ, Ömerd. ? - ö. 1888Doğum YeriGörüntüle
3SALİHA ABLAd. ? - ö. 1917/1918Doğum YeriGörüntüle
4ŞEMSÎ, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâld. 1828 - ö. 1886Doğum YılıGörüntüle
5MATLÛBÎ, Ömerd. ? - ö. 1888Doğum YılıGörüntüle
6SALİHA ABLAd. ? - ö. 1917/1918Doğum YılıGörüntüle
7ŞEMSÎ, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâld. 1828 - ö. 1886Ölüm YılıGörüntüle
8MATLÛBÎ, Ömerd. ? - ö. 1888Ölüm YılıGörüntüle
9SALİHA ABLAd. ? - ö. 1917/1918Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEMSÎ, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâld. 1828 - ö. 1886Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11MATLÛBÎ, Ömerd. ? - ö. 1888Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12SALİHA ABLAd. ? - ö. 1917/1918Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13ŞEMSÎ, Süleyman Şemsi, Kara Şemsî Abdâld. 1828 - ö. 1886Madde AdıGörüntüle
14MATLÛBÎ, Ömerd. ? - ö. 1888Madde AdıGörüntüle
15SALİHA ABLAd. ? - ö. 1917/1918Madde AdıGörüntüle