Öngeren, Ferit

(d. 30 Haziran 1932 / ö. 8 Haziran 2010)
Yazar, Karikatürist, Avukat
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ferit Öngören Diyarbakır’ın Hacıhan köyünde doğmuştur. Cemile Hanım ve Garp Linyitleri İşletmesi’nde madenci olan Bedrettin Bey'in oğulları olan Öngören, ailenin ortanca çocuğu idi. Ferit Öngören'in ağabeyi şair Veysel Öngören, kardeşi ise oyun yazarı Vasıf Öngören idi (Işık, 2006: 2783; Yalçın, 2010: 804). 1935-37 Doğu ayaklanmaları nedeniyle ailesinin Diyarbakır’ın Bismil ilçesinden Kütahya’nın Tavşanlı ilçesine gönderilmesi (Işık, 2006: 2783) nedeniyle ilk ve ortaokulu Tavşanlı’da, liseyi Afyon’da okumuştur. 1958 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olmuştur. Avukatlık mesleğini çok sevmesine rağmen yazar ve çizer olmayı tercih eden Öngören, Babıali’ye geçmiştir (Öngören, 1998: arka kapak bilgisi).

1950’de Tavşanlı’da Filiz dergisini, 1972-74 yılları arası Yeni a dergisini (27 sayı) ve 1966’da Lastik – İş Sendikasının yayın organı Lastik İş gazetesini çıkarmıştır. Gün gazetesinde masal ve halk öykülerini resimleyen Öngören, Dolmuş ve Yön dergilerinde çizmiş, Gırgır dergisinin kuruluşuna “espri verici” olarak katılmıştır. 1970’den itibaren Meydan, Cumhuriyet, Günaydın, Sabah ve Bugün (Tekin, 1999: 521) gazetelerinde köşe yazarı olarak çalışmıştır; “Selam” başlıklı günlük yazılar yazmıştır (Yalçın, 2010: 804).

1969’da Semih Balcıoğlu ve Turhan Selçuk (Işık, 2006: 2783; Oral, 2017) ile birlikte Karikatürcüler Derneği’ni kurmuş ve 1974’te bu derneğin başkanı olmuştur (Necatigil, 2007: 335-336; Yalçın, 2010: 804). Yazar, bu dönemde ve sonrasında da devam ettirilen Uluslararası Nasrettin Hoca Karikatür Gösterisi’ni başlatmıştır, Karikatür Müzesi’nin kurulmasına öncülük etmiştir (Öngören, 1998: arka kapak bilgisi). 1963’de Steinbeck’in Bitmeyen Kavga adlı romanına yaptığı kapak resmi nedeniyle hakkında dava açılmış ancak davada aklanmıştır (Yalçın, 2010: 804).

Evli ve iki çocuk babası olan Öngören vefat ettikten sonra cenazesi Zincirlikuyu Camii'nden kaldırılarak Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir. (Cumhuriyet Gazetesi, 10 Haziran 2010).

Türk mizah tarihini en iyi bilenlerden biri olan Öngören, mizah ve karikatür alanında yaptığı çalışmalarla tanınmıştır. Yazar, Türk mizah ve karikatür edebiyatında önemli bir boşluğu dolduran, başyapıt niteliğindeki bu eserlerinde mizahın eğlence ve hoşgörü boyutlarıyla gelişimini sürdürdüğünü belirtmiş, mizahın ortaya çıkabilmesi için hoşgörü ortamının kurulması gerektiğine inanmıştır. Yazara göre mizahın bir sanat ve hüner olarak değerlendirilmesi mizahın çeşit ve türlerinin artmasına neden olmuş, genel bir eğlenceyi anlatan mizah, zamanla şaka, hiciv, alay, matrak, nükte, taşlama gibi çeşitlere ayrılmıştır. Mizah ve hiciv arasındaki farka da değinen yazar, hicivde belirli bir kişi ya da kişilere saldırı söz konusu iken mizahta hicivdeki gibi kişilere açık bir saldırı söz konusu olmadığını belirtmiştir. Öngören'e göre iyi ile kötünün çatışmasında, kötünün ortadan kaldırılması sonucu oluşan mizah, kötü güçlerin insanda bıraktığı olumsuzlukları anlatmıştır. Mizah, gerçekliği sona eren kötünün taklidini yaparak neşeyi oluşturmuştur (Öngören, 1983: 11-21).

Mizahî yazıları, mizah araştırmaları ve karikatür üzerinde çalışmalar yapan yazar, karikatürist kimliğiyle de pek çok esere imza atmıştır. Öngören, çeşitli yazar ve şairlerin eserlerine kapak ve desenler hazırlamış (Balcıoğlu 1987: 271), Edip Cansever, Orhan Kemal gibi edebî şahsiyetlerin eserlerinin içeriğini çizgileriyle süslemiştir. Balcıoğlu, Öngören'in çizgisinin ve espri anlayışının hiç kimseye benzemediğini, değişik ve zarif deseninin kendisini karikatürümüzde ayrı bir kategoriye taşıdığını belirtmiştir (Balcıoğlu 2003: 239-241). Kendisiyle yapılan bir röportajda karikatürün dergi ve gazetelerde daha çok yer almasını sağlamak gerektiğini düşünen Öngören, kurdukları derneğin sürekliliği sağlaması ve yarışmaları duyurmadaki önemini belirtmiştir (Cumhuriyet Gazetesi, 10 Haziran 2010).

Çocuk hikâyeleri de resimleyen Öngören, derlediği ve çizdiği eserlerle halk öykülerinin çocuklar tarafından da okunmasını sağlamıştır.

Öngören’in, Yeditepe, Ataç, Filiz, Soyut, A, Yeni a, Yelken, Köprü, Değişim ve Şiir Sanatı gibi dergilerde şiirleri, şiir ve öykü üzerine eleştiri, deneme ve inceleme yazıları yayımlanmıştır. Anadolu şiirinin başlangıcından günümüze kadarki gelişimi hakkındaki incelemesinin bir bölümü Soyut’ta çıkmıştır (Işık, 2006: 2783; Yalçın, 2010: 804).

Kaynakça

Balcıoğlu, Semih. (1987). Cumhuriyet Dönemi Türk Karikatürü. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. 271-275.

Balcıoğlu, Semih. (2003). Memleketimden Kariktürcü Manzaraları. İstanbul: Can Yayınları. 238-244.

http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/diger/152696/Ferit_Ongoren_i_kaybettik.html 10 Haziran 2010. Erişim Tarihi: 25.12.2017.

Işık, İhsan. (2006). Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi Cilt 7. Ankara: Elvan Yayınları. s. 2783.

Necatigil, Behçet. (2007). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları. ss. 335-336.

Oral, Tan. (14 Ekim 2017). Karikatürist Tan Oral: Ciddiyeti Alaya, Alayı Ciddiye Aldık. https://www.evrensel.net/haber/335216/karikaturist-tan-oral-ciddiyeti-alaya-alayi-ciddiye-aldik Erişim Tarihi: 25.12.2017.

Öngören, Ferit. (1983). Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve Hicvi. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Öngören, Ferit. (1998). Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Mizahı ve Hicvi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Tekin, Arslan. (1999). Edebiyatımızda İsimler ve Terimler. İstanbul: Ötüken Neşriyat. ss. 520-521.

Yalçın, Murat (Editör). (2010). “Ferit Öngören”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi Cilt II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 804.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. AYDAN ENER SU
Yayın Tarihi: 03.10.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Yeni Mizah Hikâyeleri AntolojisiGar Yayınları / İstanbul1959Hikâye
PetrolYeditepe Yayınları / İstanbul1959Şiir
CHP Ne Olacak?Martı Yayınevi / İstanbul1963Diğer
Türküleri Dinlerkenİstanbul Matbaası / İstanbul1964Diğer
İstanbul’dan ÇizgilerSinan Matbaası / İstanbul1971İnceleme
50 Yılın Mizahı ve KarikatürüTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Ankara1973Araştırma
Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve HicviTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Ankara1983Araştırma
Dünya Mizah ve Karikatürü? / ?1998Araştırma
Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Mizahı ve HicviTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul1998Araştırma
BoyacıSinan Matbaası / İstanbul1999Diğer
Tahir ile ZühreNeşeli Kitaplar / İstanbul2003Hikâye
Ferhat ile ŞirinNeşeli Kitaplar / İstanbul2003Hikâye
Gemici SinbatNeşeli Kitaplar / İstanbul2003Hikâye
Çocuklar ArasındaCan Yayınları / İstanbul2006Diğer
Çocuklarla BeraberCan Yayınları / İstanbul2013Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ABDÎ, Abdülkerîm Abdî Efendid. ? - ö. 19. yy.Doğum YeriGörüntüle
2Cahit Sıtkı Tarancıd. 2 Ekim 1910 - ö. 12 Ekim 1956Doğum YeriGörüntüle
3ÜLFETÎ, Ülfetî Çelebid. ? - ö. 1591Doğum YeriGörüntüle
4İlkin, Metind. 22 Şubat 1932 - ö. 7 Şubat 1998Doğum YılıGörüntüle
5KUL AHMET, Ahmet Kartalkanatd. 1932 - ö. 16.07.1996Doğum YılıGörüntüle
6ARSLAN, Arslan Akdenizd. 1932 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Mustafa Gönüld. 20 Ağustos 1929 - ö. 2010Ölüm YılıGörüntüle
8GÜRYANÎ, Şeref GÜRd. 1950 - ö. 27.06.2010Ölüm YılıGörüntüle
9Tarık Minkarid. 1925 - ö. 5 Ekim 2010Ölüm YılıGörüntüle
10Fatma Karabıyık Barbarosoğlud. 01 Ağustos 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Ayverdi, Sâmihad. 25 Kasım 1905 - ö. 22 Mart 1993MeslekGörüntüle
12Kökten, Metind. 1 Mart 1947 - ö. 27 Kasım 1998MeslekGörüntüle
13Onat Bahadırd. 23 Ekim 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Abdullah Mollaoğlud. 11 Kasım 1976 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kara, Sabahd. 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Şahin, Feritd. 5 Temmuz 1950 - ö. 1 Ekim 1997Madde AdıGörüntüle
17Ferit Avcıd. 23 Haziran 1954 - ö. -Madde AdıGörüntüle
18Ömer Ateş Kızıltuğd. 10 Nisan 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle